<![CDATA[Niruta Publications - Kannada Articles]]>Sun, 10 May 2026 16:17:33 -0700Weebly<![CDATA[Karnataka Association of Professional Social Workers (KAPSW) ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ]]>Tue, 25 Jan 2022 08:29:15 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/kapswAfter going through your reply, I would like to bring the following for your notice with recent developments of KAPSW association.

You have been President of the organization from last 5 years. Just in few months back only you took the action w.r.t. re-register the Association. With this it is very clear that the association was defunct all these years in your leadership and none of the members were appraised about this. Only, when the questions were asked you become active in this regard. How do you substantiate this delay? Who is responsible for this delay? Is it wrong from members side to raise a voice in this regard?  
Good and we appreciate you have took the initiate to prepare new bylaws for the association. But, majority of the members of the association were not aware about the same. Also, the new bylaws were not circulated to members before the GBM. Hence, it can’t be considered as APPROVED and registration of that kind of documents will not hold GOOD and VALID. To redraft/amend/prepare the bylaws of the association, it is necessary to bring to the notice of the members as democratic approach and form a team of “Bylaws Committee”  with experts. Later, the draft should be circulated to the members and present in the GBM and get approved. Then only it can be registered. Such bylaws shall be considered as VALID.

 You have represented KAPSW in INPSWA during recent past. But you have agreed that KAPSW is defunct itself. If so…
a)     How can you represent a defunct Association in a National Body?

b)     How can you function as a member of an executive committee?
It is really surprising and raising a lot of confusions among the members!

I also, would like to state the following:

1. When you took the President role of the association, we were in the positive spirit that the remarkable changes would happen in KAPSW!

2. We were expecting that the association will function, “transparently and in a democratic” manner!

3. We were in the belief that the membership of the association shall go high!

4. We were in the hope that the association will emerge as a great body to support professional social workers in Karnataka!

5. We were in the understanding that the association will be conducting many sessions for the young professional social work students to equip them to get better jobs!

6. We were in the assumption that the association will be bringing all social workers into a single network to strengthen social work education in the state!

7. We were in the anticipation that the association will be working closely with Professional Social Work colleges to strengthen the education system of social work!

8. We were in the eagerness that the association will be highlighting the problems of Professional Social Work with the government and finding long-term solutions!

But, today, I am/We are really don’t know realistic answers for the above. All these things seem to be daydreams.

 Instead of working none of the above, today, we are fighting for the issues connected with the administration of the association. As a president of the association, you are responsible and accountable to answer all the questions of the members and clarify the points transparently.

You have mentioned that the issues that “we as EC identified and tabled before the members are discussed at length and are explained with historical references to the questions and situations.” If so, why can’t you prepare the minutes of the meeting with respect to the same and circulate them to all the members of the association? That may provide answers for many members. Instead of that, stating that “we discussed, we clarified, we resolved, we are working, etc.” statements will not help any members and further create doubts about the functioning of the association.

For your kind information, the GBM has not approved anything as we understood. If it is approved, why members are raising the questions again and again? Please note, people will go back to the issues, when they are unable to get realistic and objective answers. Your vogue and closed circle communications or answers shall not help anyone.


Today, it is the time for the OBs of the association to realize that things went wrong, things going wrong before the situation becomes worst.  This is the responsibility of the association body to respect and answer all questions with the right spirit. Until the OBs are not coming forward with transparent inputs, these questions shall continue and you will be accountable to answer.

 Association must send AGM notice to all its members without fail.  In the last AGM many members complained that they did not get any AGM notice. Why this, when the meeting was so important and critical?

 I glanced at the association members updated list recently circulated by the association, many members email id and phone numbers are missing, many members address are wrong, which itself a valid proof that you have not communicated to all members. When the AGM meeting notice  not reached to all members of the association the AGM  conducted by the association is not valid.

From past three years, many senior members and myself are raising our voices but the association is ignoring us and continuing as an undemocratic body.

On behalf of the members, as professional social worker, I humbly request you to organize a Special AGM at the earliest.

Let us have detailed deliberation on all the points and decide and go forward,
Your's sincerely
MH. Ramesha, MSW, PGDELT  
Managing Director :M&HR Solutions Pvt. Ltd 
Founder Secretary: Nirathanka Trust (NGO)
Publisher: Niruta Publications  
Editor : Social Work Foot Prints 
No. 326, 2nd Floor, Opp. Syndicate Bank, Near Dr. AIT College,
 Kengunte, Mallathahalli, Bangalore -560 056
www.mhrspl.com /www.niratanka.org/ www.hrkancon.com/ www.nirutapublications.org
PH: +91-9980066890/+91-8310241136/080-23213710

kapsw_annual_report_2020-21.pdf
File Size: 35 kb
File Type: pdf
Download File
audit_report_02042022.pdf
File Size: 869 kb
File Type: pdf
Download File
kapsw_minutes_of_the_gb_22.1.2022.pdf
File Size: 67 kb
File Type: pdf
Download File
karnataka_state_apsw_22nd_jan_2022_agm_minutes.pdf
File Size: 55 kb
File Type: pdf
Download File
updated_list_of_members_kapsw_2021.pdf
File Size: 162 kb
File Type: pdf
Download File
KAPSW All Documents
File Size: 28972 kb
File Type: pdf
Download File

RECENT DEVELOPMENTS IN KAPSW

Brief history: KAPSW was registered as a charitable society in the 1990s. Since then most eminent people from social work background were handpicked as it's Chairman and Secretary. Most of these eminent people did not get audit of annual accounts, approval of accounts in AGM and annual submission of returns to the Registrar. As a result the statutory irregularities occured in the running of this Association. 

Recent developments: The present set of office bearers are in the helm of affairs for more than five years without holding elections at two years interval. Instead of setting right the irregularities in KAPSW, they have closed it down illegally,  and registered a new Association. In the recent SGM they have resolved to transfer the members and assets of old association to new association in gross violation of norms. Just look at the flaws.
1) How can they transfer the members from old association to new association, without the individual consent of old members. 
2) Old association as of today has legal infirmities due to serius statutory irregularities. Without setting them right, how can it transfer the assets to new association, without the consent of registrar of societies. 
3) Even with eminent people  at  its helm of affairs, the membership has not crossed 300  with just Rs. 1000 life membership fees during the past 25 years. With the five fold increase in membership fees how will they increase membership. 

4) Whether it is Rs.1000 or 5000, the members have not got any value add by becoming members. The association is not taking up the problems of social work profession or its members.  It is only helping the handful of elite members to get international affiliations and recognition on the false claims of KAPSW. 
5) As a life member of KAPSW, I don't want to join the new Association. Hence I hereby request the refund of my membership fees. 

With warm regards 
Dr. G P Naik
Life member, KAPSW.
​

ಸಂಘಟನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.. 
​
ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋವಿದ್ ೧೯ ಸಂಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ವಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸಂತೋಷಕರ. ನಾವು ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಯುತವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಈ ಕೋವಿದ್ ೧೯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅನಾವರಣ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು. ಈಗಲೂ ಸಹ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅಂತಹವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಫಲರಾಗಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟ. ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ‌ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ವೃತ್ತಿಪರ‌ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಕಾರಣ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಪಿ.ಎಸ್ಸಿ ಮೂಲಕ‌ ನಡೆಸಲಿರುವ ನೇರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನಿರ್ಲಿಕ್ಷಿಸಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ನೇರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹೀಗೆ ದೂಷಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಇಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬರೀ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಅವರೂ ಸಹ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮವಹಿಸಬಹುದಲ್ಲವೇ..? ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿ ವೃತ್ತಿಪರ‌ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ..? ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ‌ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಲೇಬೇಕಿದೆ.‌ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು‌ ಬಲಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರದ್ದೂ ಇದೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಲೇಬೇಕಿದೆ‌ ಎಂಬ ಕೂಗು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕೇಳಲು ಯಾರೂ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ.‌ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಲಯುತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರ ನೀಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕವೇ..

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಕಳೆದ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಮಯದಿಂದ ಸಂಘಟನೆಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇದೇ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಏಕೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಘಟನೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಏಕೆ ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ನೂರರ ಗಡಿ ದಾಟಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಏನಾದರೂ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಗಳಾಗಿವೆಯೇ..? ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ದಯಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿರಿ. 

ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಡುಪಾಗಿಡಲು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದರೂ‌ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಲಿ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಆಶಯ. ಒಗ್ಗಟ್ಟಲ್ಲಿ ಫಲವಿದೆ, ದಯಮಾಡಿ ಹಾದಿ ತೋರಿಸಿ..

ಗಂಗಾಧರ ರೆಡ್ಡಿ ಎನ್.
ಉಸಿರಿಗಾಗಿ ಹಸಿರು
20-2-2020

ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಆತ್ಮೀಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮಿತ್ರರೇ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಒಂದು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಗುರುಗಳಾದ ದಿ. ಪ್ರೊ.ಎಚ್‌.ಎಂ.ಎಂ. ರವರು ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಅವರ ಸಲಹೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳಿದ ನೆನಪು. 

ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಘಟನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಾನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈಗಲೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೆ ಬಹುಶಃ ನಾನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನನ್ನ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಸಲೇಬೇಕಾದ ಕೆಲವೇ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ.

1. ಇದಾಗಲೇ ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿದ್ದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೋಂದಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೋಂದಣೆ ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ 2020 ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಅದರಂತೆ ಪರ್ಯಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತಿರುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಗೂ ಮುನ್ನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಬಳಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು. ನಿಜ, ಈ ವಾದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಕಾರಣ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಇಂದು ಈ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಅದೇ ವಿಚಾರವನ್ಬು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಪುಂಖಾನುಪುಂಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಇದು ಸದ್ಯದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸದಸ್ಯರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೇ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬೇಕಿದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ ಅಸಮ್ಮತಿಸಿದರೆ ಬದಲಿ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಬಹುದು.

2. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾದ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೋರ್ವ ಸದಸ್ಯನಿಗೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಭಾವನೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾರೋ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಉಳಿದವರು ಸುಮ್ಮನಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸದಿರುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ ನಡೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. 

3. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು ವಯಕ್ತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಾರದು. ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಚರ್ಚೆಯಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

4. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ KAPSW ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸದ್ದು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಲ್ಲವಾದರೆ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಸದಸ್ಯರು ಎತ್ತಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ.

5. ನನಗೆ ಅರಿವಿರುವ ಹಾಗೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಲವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಧುಕುಮಾರ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ನಿಗಮ ಮಂಡಳಿ, ಹಾಲಿನ ಡೇರಿ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆಡೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗಿದ್ದ ಅವಕಾಶಗಳು ಇತರರ ಪಾಲಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರೂ ಸಹ ಯಾರೂ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದಿದ್ದಾಗ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವೇಕೆ? ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಯಿರುವ ಹುದ್ದೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೇಕೆ ಬೇಕಿದೆ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು..?

ಸದ್ಯ ನಾನು ಪ್ರಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ KAPSW ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಿ...? ಮೂಲತಃ ನಾನು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದು ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಫಲ ಇಂದು ನನ್ನ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮಗೆ ಸರಿ ಕಾಣದ್ದನ್ಬು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವರು ಹಾಗೂ ಓರೆಹಚ್ಚಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬಿರುವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ತಪ್ಪು ತಪ್ಪಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಛರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವ ಹೊಣೆ ಸಂಘಟನೆಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆ ಕೆಲಸ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೆ ಬಹುಶಃ ಸಂಘಟನೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವುದು‌. 

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಹ ಸಂಘಟನೆಯ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಇದನ್ನು ಒಂದು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬರ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೊರಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಬೇಕಿದೆ‌.

ಇವು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನಾನು ಮೇಲ್ಕಂಡ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಕ್ಷರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಕರಣ ದೋಷಗಳು ಕಂಡಬಂದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಿಸಿ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ
ಗಂಗಾಧರ ರೆಡ್ಡಿ ಎನ್.
​04-03-2022
18-07-2022
File Size: 816 kb
File Type: pdf
Download File
11-10-2022
File Size: 713 kb
File Type: pdf
Download File
]]><![CDATA[ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ]]>Sun, 23 Jan 2022 06:42:15 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/4476377
Picture
Buy
ಮುನ್ನುಡಿ
“ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ”-ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೇರುಕೃತಿ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ 85 ವರ್ಷಗಳು ಸಂದವು. ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ. ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದ್ದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ವಿಷಯ. ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಈ ಕಳೆದ ಎಂಟು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ.

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವೃತ್ತಿ ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು  ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಾದರೆ ಆ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಷತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಗದಿರುವುದು. ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಂಘಟನೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಗೊಂದು ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂದು  ಆಶಿಸೋಣ.
ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೊರತೆಯೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಭಾರತದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ ಆಧಾರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿ ಅಪೇಕ್ಷೆಮೇರೆಗೆ ಆಗದೆ ಇರುವುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುರಿತು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ಲೇಖನಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರದೇ ಇರುವುದು. ಈ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಒಂದು ದಿಟ್ಟ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್‌ರವರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುರಿತ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯ ಲೇಖನಗಳು ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಶ್ರೀಯುತರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಭಾಷಣಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುಸ್ತಕ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ" ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ, ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳು, ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂರು ಪೂರಕ ವಿಧಾನಗಳು. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಈ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಾದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಈ ಮೂರು ಪೂರಕ ವಿಧಾನಗಳು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡದೆ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಾಗಲಿ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಎರಡು  ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡಬೇಕು. ನನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳುವುದಾದರೆ ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಆಡಳಿತ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ (ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ) ಇವುಗಳನ್ನು ಪೂರಕ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎರಡರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುವಂತೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖನಗಳಾಗಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದೊಂದು ಪೂರ್ಣತಃ ದುರ್ಲಕ್ಷಿತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ" ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇರತಕ್ಕಂತಹ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ" ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ನಿಜ ಹೇಳುವುದಾದರೆ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯ" ಈ ಪೂರಕ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆಯುವಷ್ಟು ವಿಷಯವಸ್ತು ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಿಗುವ ಉತ್ತರವೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ"!

‘ಸೋಶಿಯಲ್ ಆಕ್ಷನ್' ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ' ಅಥವಾ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆ' ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆಚರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ. ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕುರಿತು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಲೇಖನಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಮಹದುಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೇ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಿನ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ ವಿಧಾನ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಂಬರುವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮೂಲತಃ ಅಂತರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿAದ ಇನ್ನುಳಿದ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕೂಡ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಆಂದೋಲನ ಈ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನ, ಅದರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಆಂದೋಲನಗಳು, ಅವುಗಳು ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗು ಇತರೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಆಂದೋಲನಗಳು, ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಆಂದೋಲನಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ಹಾಗು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಸೇರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವಿಷಯಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಲೇಖಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ ಒಂದು ಪೂರಕ ವಿಧಾನವಾದರೂ ಕೂಡ ಅದೊಂದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಬಲ ವಿಧಾನವೆಂಬಂತೆ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ನಿಜ ಕೂಡ.

ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು, ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ, ತುಂಬಾ ಸೊಗಸಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ, ಸರಳವಾಗಿ, ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃಂದ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಪರವಾಗಿ ತುಂಬು ಹೃದಯದ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಅವರು ಇಂತಹ ಒಂದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಹೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಶಿಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗ್ರಂಥ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ತುಂಬು ಹೃದಯದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಭರವಸೆ ನನಗಿದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಎಂ.ಎಚ್. ರಮೇಶ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಮಾತು ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಎಂ.ಎಚ್. ರಮೇಶ ಅವರು ನನಗೆ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷದಿಂದ ಪರಿಚಿತರು. ಅವರು ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕು, ಪ್ರಕಟವಾಗಬೇಕು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೂ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಧ್ಯೇಯ. "ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು" ಈ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಜರ್ನಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಶ್ರೀ ಎಂ.ಎಚ್. ರಮೇಶ ಅವರು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ, ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೂ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೂ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು 100 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಅವರ ನಿರುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ಮುಖಾಂತರ ಜನರ ಕೈಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಈ ಸೇವೆ ಅಮೋಘ ಹಾಗೂ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಅವರ ನಿರುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ ನಿಂದ ಇನ್ನೂ ಇಂತಹ ನೂರಾರು ಅಲ್ಲ, ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಲೆಂದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ!
 
ಡಾ. ಬಿ.ಟಿ. ಲಾವಣಿ
ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಭಾರತೀ ವಿದ್ಯಾಪೀಠ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಪುಣೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ (ಪುಣೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ), ಜನಸೇವಾ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಪುಣೆ
]]><![CDATA[ಮಾಧ್ಯಮ :- ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ]]>Sat, 23 May 2020 05:26:51 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/8753650
Picture
ಪ್ರೊ. ಆರ್.ಶಿವಪ್ಪ
ಕುಲಸಚಿವರು,  ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು
ಗಾಂಧೀಜಿ ಎಂಬುದು ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತತ್ವ, ಅವರು ಈ ಯುಗದ ಸತ್ಯ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಎಂಬುದು ಬರೀ ಹೆಸರಲ್ಲ, ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯ. ಅವರ ಜೀವನ ಕ್ರಮ ಭಾರತೀಯ ಜೀವನ ಪದ್ದತಿಯ ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರಯೋಗ ಶಾಲೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಕುರಿತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬರವಣಿಗೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಕೂಡ ಬಹು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಸರ್ವೋದಯ ನೇತಾರ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯರತ್ನ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಹಾಸ್ಯ ಗಂಭೀರ, ಸ್ವದೇಶಿನಿಷ್ಠ, ವಕೀಲ ಎಂದೆಲ್ಲಾ ಹೆಸರಾದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಂಗಳ ರೂಪ, ನಾಳಿಯ ಯುಗ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತದ್ದು ಆದರೆ ಆಯುಗದ ಮೊದಲ ದಾರ್ಶನಿಕ ಗಾಂಧೀಜಿ ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿಚಾರಗಳು ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ ಅವುಗಳು ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ, ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರಗಳು ಗಾಂಧಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೌಲಿಕವಾಗಲಾರವು. 
ಮಾಧ್ಯಮದ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗದಲ್ಲಿ ಇವತ್ತು ಮತ್ತು ನಾಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವಸ್ಥ ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗದ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕು ಅತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಇಂತಹ ಲೌಕಿಕ ಬಹುತೇಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಯುತವಾದ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗದ ಪಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಶಾಸಕಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗಗಳು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತಾಗಲು ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದಾದುದಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ದತೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಅವುಗಳ ನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.  

ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವಂತಹ, ಬೆಳೆಸುವಂತಹ, ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜ ರಚನೆಗೆ ಬೇಕಾದುದು ರಾಜನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕನೀತಿ, ಶಸ್ತ್ರಶಕ್ತಿಯ ಅವಲಂಬನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಶಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿಯ ಕೇಂದ್ರಿತ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವಲ್ಲ, ಜನರಿಂದ ಜನರಿರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಂತಹ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವೇ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ (Democracy) ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳದ ಹೊರತು ದೇಶದ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಅವರ ಆದರ್ಶ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವುದು ದುರ್ದೈವದ ಸಂಗತಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ನಾವು ಎದುರು ನೋಡಬೇಕಿದೆ.
​
ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ವಿಚಾರ ಪರಿಷತ್ತು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಗಾಂಧಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ, ಗಾಂಧಿಭವನ ಮಾಧ್ಯಮ: ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ ಕುರಿತ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಣೀತ ವಿಚಾರ ಸಂಕೀಣವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಕೇವಲ ಸತ್ಯ, ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರ ಬದಲು ಪಾಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರರು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾರಂಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡಿಸುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮ : ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಜನರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವೂ ಕೂಡ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರೊ. ಆರ್.ಶಿವಪ್ಪ
ಕುಲಸಚಿವರು,  ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು
]]><![CDATA[ಉದ್ಯಮ 4.0 ಒಂದು ಪಕ್ಷಿನೋಟ]]>Sat, 21 Dec 2019 07:41:05 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/-40ಪೀಠಿಕೆ:
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ 4.0 ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಮೇಕೆನ್ಸಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ 2025 ರ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸುಮಾರು 84 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ 216 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಯಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉದ್ಯಮ 4.0 ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಮ 4.0 ನವಯುಗದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
​
ಹಾಗಾದರೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
Picture
ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ - ಉದ್ಯಮ 1.0:
ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಭೌತಿಕ ಬಲದಿಂದ ಯಂತ್ರ ಶಕ್ತಿಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆ ಮೊದಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬಳಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸುಧಾರಿತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.
​
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಯೂರೋಪ್, ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. 
Picture
ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ - ಉದ್ಯಮ 2.0:
ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಾ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಉಗಮಗೊಂಡಿತು. ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿ ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ರೈಲು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದೊರಕಿತು.
 
ಮೂರನೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ - ಉದ್ಯಮ 3.0:
20ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು, ಮೊದಲೆರಡು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದದ್ದು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳ ಬಳಕೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾಗೂ ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾದವು ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಭೌತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
 
ನಾಲ್ಕನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ - ಉದ್ಯಮ 4.0:
ಉದ್ಯಮ 4.0 ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ 4ನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ, ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ, ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) ಹಾಗೂ ನೈಜ ಸಮಯದ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮ 4.0 ನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು (Internet of Things) ಅಥವಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ (Smart) ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ (Supply Chain Management) ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಉಧ್ಯಮ 4.0 ಎನ್ನುವುದು ಉತ್ಪಾದನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಯಾಂತ್ರೀಕರಿಸಿ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ದತ್ತಾಂಶ ವಿನಿಮಯಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಂತೃಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆ ಸೇವೆ ಅಥವಾ ಆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲಾ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು (vendors, subcontractors, organizations), ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real Time) ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅವು ಮತ್ತು ಅವರುಗಳಿಂದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಮ 4.0 ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ಉದ್ಯಮ 4.0 ಕೇವಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಹಾರದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ, ದಕ್ಷತೆ, ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.
 
ಉದ್ಯಮ 4.0 ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಉದ್ಯಮ 4.0 ನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2011 ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಬಿಟ್ಕಾಮ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, ಜರ್ಮನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ತಯಾರಕರ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಷನ್ಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮ 4.0 ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಾಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಸೀಗ್ಪ್ರೈಡ್ ಡೈಸ್ (Siegfried Dais) ಹಾಗೂ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹೆನ್ನಿಂಗ್ ಕಾಗರ್ಮನ್ (Henning Kagermann) ರವರು ವಹಿಸಿ, ಈ ಸಮಿತಿಯು 08-04-2013 ಹ್ಯಾನೋವರ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.

ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ 4.0 ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂತೆ ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾ:- ಇಂಧನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆಟೋಮೇಶನ್ನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸ್ನೈಡರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಉದ್ಯಮ 4.0 ನ್ನು ಅನುಗುಣವಾದ, ಸುಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ 4.0 (Tailored, Sustainable & Connect 4.0 ಅಥವಾ TSC 4.0) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುವುದಾದರೆ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಭಾಗಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮೆಗ್ಗಿಟ್ ಪಿಎಲ್ಸಿ (Meggitt PLC) ತನ್ನದೇ ಆದ ಉದ್ಯಮ 4.0 ಅನ್ನು ಸಂಶೋಧನ ಯೋಜನೆ ಎಂ.4 (Research Project 4.0) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದೆ.

 
ಉದ್ಯಮ 4.0 ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಗುರಿಗಳು:
ಉದ್ಯಮ 4.0 ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು
1. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ : ಯಂತ್ರಗಳು, ಸಾಧನಗಳು, ಸಂವೇದಕಗಳು (Sensors) ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು, (IOT) ಅಥವಾ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಆಪ್ ಪೀಪಲ್ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.
Picture
2. ಮಾಹಿತಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ : ಉದ್ಯಮ 4.0 ರಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ನೀಡುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತದಲ್ಲೂ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ನಾವೀನ್ಯತೆಯಿಂದ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

3. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯ (Technical Assistance) : ಉದ್ಯಮ 4.0 ರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಮತ್ತು ನೈಜ ಸಮಯದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಅಪಾಯದ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬರಬಹುದಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಸಹಕಾರಿ ರೋಬೋಟ್ಗಳು (Collaborative robots or Cobots) ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಹಿತಕರ, ತುಂಬಾ ಬಳಲಿಕೆಯ, ಅಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

4. ವಿಕೇಂದ್ರಿತ ನಿರ್ಧಾರಗಳು : ಉದ್ಯಮ 4.0 ಆಧುನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
 
ಉದ್ಯಮ 4.0 ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆಲೆಗಳು:
ಉದ್ಯಮ 4.0 ಎನ್ನುವುದು ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಅಮೂರ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ :-
1.           ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು
2.           ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು
3.           ದೊಡ್ಡ ದತ್ತಾಂಶ
4.           ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ
5.           ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ
6.           ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್
7.           ಮೊಬೈಲ್ ಸಾಧನಗಳು
8.           ಮೂರು ಆಯಾಮಗಳ ಮುದ್ರಣ
9.           ಸುಧಾರಿತ ರೋಬೋಟ್ಗಳು
10.         ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಂವೇದಕಗಳು
11.         ವರ್ದಿತ ನೈಜತೆ
Picture
ಈ ಮೇಲಿನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
  1. ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು (Internet of Things) : ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಸಂವೇದಕಗಳು, ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ನಂತಹ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉದ್ಯಮ 4.0 ನ ಹೃದಯ ಭಾಗವೆನ್ನಬಹುದು, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.
  2. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು (Industry Internet of Things) : ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುವು ಐಒಟಿಯ ಒಂದು ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ವಿವಿಧ ಸಂವೇದಕಗಳು, ತರಂಗಗಳು, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real Time) ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ (Asset Management)ಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾ:- ಉಗ್ರಾಣದಲ್ಲಿ (Warehouse) ಅತಿಯಾದ ದಾಸ್ತಾನು ಅಥವಾ ಅತಿಕಡಿಮೆ ದಾಸ್ತಾನು ತಡೆಯಲು ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
  3. ದೊಡ್ಡ ದತ್ತಾಂಶ (Big data) :  ಬಿಗ್ ಡೇಟಾವು ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ದತ್ತಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದೇ ದತ್ತಾಂಶ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳು (Patterns), ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
  4. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ (Artificial Intelligence) : ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (Development of Computer System) ಯಾಗಿದ್ದು ಮಾನವನಂತೆ ಗ್ರಹಿಸಿ, ಗುರುತಿಸಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.
  5. ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (Machine Learning) : ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಒಂದು ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡದೆ, ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಕಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು (Algorithms) ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಾದರಿಗಳ (Statistical Models) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ.
  6. ಕ್ಲೌಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ : ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ವರ್ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ (Host) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ವರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಉದ್ಯಮ 4.0. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಏಕೀಕರಣದಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಉದ್ಯಮ 4.0 ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚುರುಕುತನ (Agility), ನಮ್ಯತೆ (Flexibility) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದು. ಉದ್ಯಮ 4.0 ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.
 
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯಮಿ 4.0 ಪರಿಣಾಮ:
ವಿಶ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ವೇದಿಕೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಎಂಬ ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಶೇ. 65% ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಾಗ, ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅಗಾಧ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲದೆ, ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಭಾಗಗಳು, ನವ ನವೀನ ವೃತ್ತಿಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಈ ನವೀನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದವರು ಉದ್ಯೋಗ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.   

ಉದ್ಯಮ 4.0 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಂಘಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳು, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಮೇಲೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮ 4.0 ಯು ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ವಿತರಣೆಯವರೆಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲೂ ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೇ ಆಗಿವೆ.

ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಕೇವಲ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೌಕರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ ಒಬ್ಬ ಪಾಲುದಾರನಂತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಭಾಗಿಯಾಗಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಬಲ್ಲ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ತಜ್ಞನಾಗಿ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ (Agile) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಸ್ನಾಯುಶಕ್ತಿ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ರೋಬೋಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ರೋಬೋಟ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಉದ್ಯಮ 4.0 ಮತ್ತು ನವ ನವೀನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೂ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ನೇಮಕಾತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿ ನಿರ್ಗಮನದವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.
 
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
  1. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯಮಿ 4.0 ಪರಿಣಾಮ ಚಿರಕ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅಟ್ಲಾಸ್, ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಭಾವ.
  2. ಉದ್ಯಮ 4.0 ಗಿಕೋರಿಯಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ.
  3. ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ - ಉದ್ಯಮಿ 4.0.
  4. ಎಪಿಕೋರ (Epicor) - ಉದ್ಯಮ ಎಂದರೇನು? - ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಂತರ್ಜಾಲ ವಸ್ತುಗಳು.
]]><![CDATA[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ / ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಇತಿಹಾಸ  - 4]]>Sat, 21 Dec 2019 07:16:36 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/-4
Picture
ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾರ್ಗಗಳು. ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ, ಸಾಧನಾ ಪಥ, ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ತರಹ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೆ, ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವವನ್ನು ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಎರಡೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಹಾಗೇನೆ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಭಾವನೆ, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಶಬ್ದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಚಾರಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.   
ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ. ವೀರಶೈವರು ಸಾಧನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದ್ವೈತವನ್ನೂ, ಸಿದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ವೀರಶೈವರು ಏಕದೇವೋಪಾಸಕರು. ಶಿವನೇ ಅವರ ಪರದೈವ. ಜೀವರು ಶಿವನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು. ಶಿವನು ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾದರೆ ಜೀವರು ಅಂಗ ಸ್ವರೂಪ. ಶಿವನಿಗೂ ಜೀವರಿಗೂ ವಿಭುತ್ವ ರೂಪದಿಂದ, ಅಣುತ್ವ ರೂಪದಿಂದ ಭೇದವಿದೆಯಾದರೂ, ಚೇತನ ರೂಪದಿಂದ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಶಿವನೂ ಸತ್ಯ, ಜೀವರೂ ಸತ್ಯ. ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಶಿವಸ್ವರೂಪರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.  

ಜೀವಿಯು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆದು, ಮಾಯಾ ಪಾಶಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ, ಶಿವ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶಿವನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗುತ್ತಾ, ಶಿವನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನು ಶಿವೈಕ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ, ಮೋಕ್ಷ.71 ಈ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗೆ ಶರಣರು ಒಂದು ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಧನಾಪಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಷ್ಟಾವರಣಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಗುರು, ಲಿಂಗ, ಜಂಗಮ, ಪದೋದಕ, ಪ್ರಸಾದ, ವಿಭೂತಿ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ, ಇವೇ ಆ ಅಷ್ಟಾವರುಣಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ಯೋಗ್ಯರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸಾಧನೆಗೆ ತೊಡಗಬೇಕು. ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಎಂಬ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರವೇ ಶಿವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಧನ.

ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕೆ ಆರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತ, ಮಹೇಶ್ವರ, ಪ್ರಸಾದಿ, ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ, ಶರಣ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯ ಇವೇ ಆರು ಷಟ್ಸ್ಥಲಗಳು. ಸಾಧಕನು ಶಿವದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಈ ಸ್ತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆಗೈದು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅಂತರಂಗ ಹಾಗೂ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಚಾಚಾರಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗೆ, ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ, ಸಪ್ತಾಚಾರಗಳು ಆಂತರಿಕ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಲಿಂಗಾಚಾರ, ಸದಾಚಾರ, ಶಿವಾಚಾರ, ಗಣಾಚಾರ ಮತ್ತು ಭೃತ್ಯಾಚಾರ ಪಂಚಾಚಾರಗಳಾದರೆ, ಕ್ರಿಯಾಚಾರ, ಜ್ಞಾನಾಚಾರ, ಭಾವಾಚಾರ, ಸತ್ಯಾಚಾರ, ನಿತ್ಯಾಚಾರ, ಧರ್ಮಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಚಾರಗಳೇ ಸಪ್ತಾಚಾರಗಳು. ಇವುಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಕನು ಪರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸಿ, ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗನು ತವಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಚುರ ಪಡಿಸಿದ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ.

ಶರಣರು ಈ ಚಿಂತನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನತೆಯ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅನುಭವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು, ವಿಶ್ವದ ಲೇಸನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಗುರಿಸಾಧನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅವರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ. ಇತರರಿಗೂ, ಹಾಗೇನೇ ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ.
  1. ದೇವರು ಒಬ್ಬನೇ ಎಂದು ಶರಣರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಅವನನ್ನು ಶಿವ, ಶಂಕರ, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವ, ಈಶ್ವರ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕಂ ಸತ್, ವಿಪ್ರಾ ಬಹುದಾ ವದಂತಿ ಎಂಬ ಋಗ್ವೇದದ ಮಾತೂ, ಏಕೋ ದೇವ.... ಎಂಬ ಶ್ವೇತಾಸ್ವತರೋಪನಿಷತ್, ಮುಂತಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳೂ, ದಾರ್ಶನಿಕರೂ, ಸಾಧುಸಂತರೂ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ದೇವ ಒಬ್ಬ, ನಾಮ ಹಲವು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.  ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ದೇವರು ಒಬ್ಬನೆ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅವನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಐಕ್ಯತಾಭಾವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.    
  2. ಶರಣರು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರೂ ಹೆಚ್ಚೂ ಅಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಜಾತಿ, ಲಿಂಗ, ವಯಸ್ಸು, ವೃತ್ತಿ, ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾರನ್ನು ಮೇಲಾಗಿಸದು ಅಥವಾ ಕೀಳಾಗಿಸದು. 
  3. ಶರಣರು ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪೂಜೆಯ ಹಕ್ಕು, ಲಿಂಗಧಾರಣೆ ಹಕ್ಕೂ ಇವೆ. ಅವರಿಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಅವರೂ, ಪುರುಷರಂತೆ, ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು. ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನಾದರೂ ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲರು.
  4. ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂತರಂಗ-ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.   ಅಂತರಂಗದ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗದ ಮಾತು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದರ ಫಲಿತಾಂಶ. ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಜಲುಗಳು. ಇವೆರಡೂ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿ ಇದ್ದವನು ಎಲ್ಲೆಯೂ ಸಲ್ಲುವನು. ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ.... ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಇದನ್ನೇ ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.  
  5. ಕಾಯಕದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಮೌಲ್ಯ. ಕಾಯಕ ಎಂದರೆ ಬರೀ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಕಾಯಕ ಶಬ್ದವೂ ಕಾಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಯಕ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಯಾಮವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೃಜಿಸಿದ್ದು ಹೊರಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವುದು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ. ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅರಿವಾಡುದೇ ಬಹಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಯಕವಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಕಾಯಕ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ಶಾರೀರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಟರೂಪ, ಕಾಯಕ ಜಾತಿ, ಮತ, ಲಿಂಗ, ಸ್ಥಳ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಬಾರದು.  ಅದು ಸತ್ಯವಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಕರ್ಮಣ್ಯೆವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ... (ಗೀತೆ 2-4) ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ.  ಕಾಯಕದಿಂದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ತೃಪ್ರಿ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಪತ್ತು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಯಕವು ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು ಆಸ್ತೇಯನಾಗಿರಬೇಕು, ಆಶಾರಹಿತನಾಗಿರಬೇಕು.72
  6. ದಾಸೋಹ - ಕಾಯಕ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ. ಕಾಯಕದಿಂದ ಬಂದ ಫಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಉಣ್ಣುವುದು, ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದು ದಾಸೋಹ ಎಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದೇ. ಕಾಯಕ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ  ದಾಸೋಹ ನಿಜವಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಹಾಗಾಗದಿದ್ದರೆ,  ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ಮನವಿಲ್ಲದೆ, ನೀಡಿ ನೀಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ನಿಜವಿಲ್ಲದೆ, ಎಂಬಂತಾಗುತ್ತದೆ.   ದಾಸೋಹ ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತದ ಪ್ರತೀಕ. ದಾಸೋಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕ ನಿಃಸ್ವಾರ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಇಂಥಹವನು ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ, ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಆಸ್ತಿ, ದಾಸೋಹ ಕಲ್ಪನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನಿಗೂ ಒಂದು ಮೌಲ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.
  7. ಶರಣರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಲ್ಲ. ಪತಿತರನ್ನು ಯಾವ ಭೇದಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ, ಅವರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ. ಅವರಿಗೆ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಿ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
  8. ನಡೆನುಡಿಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಶರಣರು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಶರಣರು ನುಡಿದಂತೆ ನಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಡೆದಂತೆ ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತರಂಗ-ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 
  9. ಶರಣರು ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶರಣರ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 
  10. ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುರಿ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಂತೆ, ಲೋಕದ ಲೇಸೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.73
  11. ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಇತರ ಮತಗಳಂತೆ ವೀರಶೈವ ಮತದಲ್ಲಿಯೂ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶ, ದಾನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಮನೋಭೂಮಿಕೆ, ದಾನದ ಫಲ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಅಂಗ ಎಂದು ಶರಣರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ದಾನಕ್ಕೆ ಅಂತಃಪ್ರೇರಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ - ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಯವಿರಬೇಕು. ದಯವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನವನ್ನು ನೋಡಿ.

ದಯವಿಲ್ಲದ ದರ್ಮವದಾವುದಯ್ಯಾ?
ದಯವೇ ಬೇಕು ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ,
ದಯವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯಾ, 
ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯನಂತಲ್ಲದೊಲ್ಲನಯ್ಯಾ.
(ಬ.ವ.ಸಂ; ಸಂಖ್ಯೆ 247)      
 
ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯನನ್ನು ಒಲಿಸಲು ಮೊದಲು ಬೇಕಾದದ್ದು ಸಕಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ದಯೆ. ಇದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ಇನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಆ ಧನ ನೀವು ಕಾಯಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಅನ್ಯಮಾರ್ಗದಿಂದಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ದುಡಿದ ಧನವನ್ನು ಶಿವ ಶರಣರಿಗೆ, ದೀನ ದಲಿತರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಬೇಡಿ ಬಂದವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಧನವನ್ನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಶಿವ ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಶರಣ ಯಾರ್ಯಾರನ್ನು ಹೇಗೆ ವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.   
   
ತನುವಕೊಟ್ಟು ಗುರುವನೊಲಿಸಬೇಕು,
ಮನವಕೊಟ್ಟು ಲಿಂಗವನೊಲಿಸಬೇಕು,
ಧನವ ಕೊಟ್ಟು ಜಂಗಮವನೊಲಿಸಬೇಕು.
(ಬ.ವ.ಸಂ.ಸಂಖ್ಯೆ 206)

ಧನವನ್ನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಶಿವ ಮೆಚ್ಚಲಾರ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಧನವನಿರಿಸದಿರಾ, ಇರಿಸಿದೊಡೆ ಭವ ಬಪ್ಪದು ತಪ್ಪದು.
ಕೂಡಲಸಂಗದ ಶರಣರಿಗೆ ಸವೆಸಲೇಬೇಕು.
(ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 199)

ಜಂಗಮರಿಗೆ, ಶಿವಶರಣರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡುವುದರ ಜತೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವರಿಗೆ (ದೀನರು, ದರಿದ್ರರು, ನಿರ್ಗತಿಕರು, ಅನಾಥರು ಇತ್ಯಾದಿ), ಬೇಡಿದವರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಶರಣರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬೇಡುವವರ ನೀಡಿ ನೋಡಿ, ಈಯಲಿಲ್ಲದ ಜೀವನವಿದೇಕೆ
(ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 439)

ಬಸವಣ್ಣನವರು ಇನ್ನೊಂದು ವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೇಹಿ ಎಂದಡೆ ನಾಸ್ತಿ ಎಂಬುವರ
ಬೇಹು ನೋಡಬಂದ ಕಾಣಾ, ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ
(ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ. 1214) 

ದೇಹಿ ಅಂದರೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವವರು ಯಾಚಿಸುವವರು, ವಿನಂತಿಸುವವರು, ಅಂಥವರಿಗೆ ಅವಶ್ಯ ಕೊಡಬೇಕು. ನಾಸ್ತಿ ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲ, ಕೊಡಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು, ಅವರ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು ಸಲ್ಲ. ದಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಡಿ. ಭಿಕ್ಷೆ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮೂಲದಿಂದಲಾದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದಾನವನ್ನು ಕೊಡುವಾಗ ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೊಡಿ. ಕಾಟಾಚಾರಕ್ಕೊ, ಉದ್ದೇಶರಹಿತವಾಗಿಯೋ, ದಾನ ಕೊಡುವುದು ಒಂದು ವಿಧಿ, ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂತಲೋ ಕೊಡಬೇಡಿ. ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಡಿ. ದಾನ ಕೊಡುವಾಗ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿರಿ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ಮನವಿಲ್ಲದೆ,
ನೀಡಿ ನೀಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ನಿಜವಿಲ್ಲದೆ,
ಮಾಡುವ ನೀಡುವ ನಿಜಗುಣವುಳ್ಳಡೆ
ಕೂಡಿಕೊಂಬ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ.
(ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 233)

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನಾನು ದಾನ ಮಾಡಿದೆ, ದಾನ ಕೊಟ್ಟೆ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡದಿರಿ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವ ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಾಡಿದೆನೆಂಬುದು ಮನದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆದಡೆ,
ಏಡಿಸಿ ಕಾಡಿತ್ತು ಶಿವನ ಡಂಗುರ
(ಬ.ವ.ಸ.ಸಂಖೆ 234)

ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸಿಗುವ ಫಲದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಶರಣರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ದಾನದ ಫಲ ಸದ್ಗತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಕಾರಣ,

ಇದುಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಲೇಸು, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಲೇಸು
ಕೊಡಿರೇ, ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗನ ಶರಣರಿಗೆ
(ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 622)74

ಹೀಗೆ ಬಸವಣ್ಣನವರು ದಾನದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ದಾನದ ಅರ್ಹತೆ, ದಾನ ಕೊಡುವವನ ಮನೋಭೂಮಿಕೆ, ದಾನದ ಫಲ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಶರಣರು ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸದಾಚಾರ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ಆಚಾರದ ಐವತ್ತು ಅಂಶಗಳುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶರಣ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಆಚಾರದ ಐವತ್ತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಪರರ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಆಶಿಸದೆ ಇರುವುದು, ಪರರ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಣ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಸಜ್ಜನ ಸಂಗವನ್ನು ಬಿಡದಿರುವುದು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಆಡಿದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದು, ಸತ್ಯವ ನುಡಿದು ತಪ್ಪದಿರುವುದು, ಪಶು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನವ ನೋಯಿಸಿ ಮಾತನಾಡದಿರುವುದು, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುವುದು, ಸರ್ವರಿಗೆ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಿತವ ಬಯಸುವುದು,75 ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ (ಸಮುದಾಯವೂ ಸೇರಿದ ಹಾಗೆ) ಹಿತವ ಬಯಸುವುದು, ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ತತ್ವವೇ ಆಗಿದೆ.

ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ದಾನದ ಫಲದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅನ್ನವನಿಕ್ಕಿದರೆ ಪುಣ್ಯವಹುದು,
ವಸ್ತ್ರವ ಕೊಟ್ಟರೆ ಧರ್ಮವಹುದು,
ಹಣವ ಕೊಟ್ಟರೆ ಶ್ರೀಯಹುದು.
(ಚ.ಬ.ವ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 57)76

ದಾನವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಶರಣರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಭವಿ ದಾನಕ್ಕೆ ಅಪಾತ್ರ. ಭವಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬೇಡಿ. ಭವಿ ಅಂದರೆ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವಾದರೆ, ವೀರಶೈವ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದವನು ಎಂಬ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವೂ ಅದಕ್ಕಿದೆ. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಶಿವ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಿವದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಬೇಕು. ಇದು ಸಾಧನೆಯ ಮೊದಲನೆ ಹೆಜ್ಜೆ. ಇಂತಹ ಭಕ್ತನಲ್ಲದವನನ್ನು ಭವಿಯೆಂದು ವಚನಕಾರರು ಕರೆದಿರುವರು. ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರು ಭವಿ ಯಾರೆಂದು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭವಿಯೆಂದಡೆ ಮದ್ಯಪಾನ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣ, ಪರಸ್ತ್ರೀಸಂಗ
ಪರಧನಚೋರತ್ವ ನಿಜವಸ್ತು ಅಂತರತ್ವವಿದ್ದವನೆ ಭವಿಯಯ್ಯಾ
(ಸಿ.ರಾ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 1391)77

ಯಾರು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೊ, ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೋ, ಪರಸ್ತ್ರೀ ಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹಣವನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಾರೋ, ಯಾರು ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರು ಭವಿ. ಮುಂದುವರೆದು ಯಾರು ಜೂಜು, ಬೇಟೆ, ಚದುರಂಗ, ನೆತ್ತ, ಪಗಡೆ, ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲೆಯುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಅಂಥಹವರು ಭವಿ. ಸುರೆ, ಭಂಗಿ, ಮಾಂಸ, ಭವಿಸಂಗ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಡದಿದ್ದವ ಭವಿ. ಇಂಥವರಿಗೆ ದಾನ ಕೂಡದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಭವಿಗೂ ದಾನಕೊಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಭವಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗದೆಂಬ ಭಕ್ತನ ನುಡಿಯ ಕೇಳಲಾಗದು.
ನಾನು ಭವಿವಿಡಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಖಿಯಾದೆ ಗುಹೇಶ್ವರಾ!!
(ಅ.ಪ್ರ.ಸಂ: ಸಂಖ್ಯೆ 638)78

ಮದ್ಯಪಾನ, ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವುದು, ಪರಸ್ತ್ರೀ ಸಂಗ ಮುಂತಾದ ದುರ್ಗುಣಗಳು ಇರುವವರಿಗೆ ದಾನ ಸಲ್ಲ ಎಂದು ಅನೇಕ ಶರಣರು ಹೇಳಿದರೆ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಅವನಿಗೂ ದಾನ ಕೊಡಿ, ಅವನನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಅವನನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತನ್ನಿ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೋಭೂಮಿಕೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರೊ. ಶಂಕರ ಪಾಠಕರ ಮಾತು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ದುರ್ಗುಣಗಳು ಇರುವವರನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವರೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು, ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಿ, ಆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಹೊರಬರಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ವಚನ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.79

ಇತರೆ ಶಿವಶರಣರೂ ದಾನದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶರಣರು ದಾನದ ಬಗ್ಗೆಯಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿನಯ, ಸ್ವ ನಿರ್ಣಯ, ಬಾಂಧವ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.80
 
ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯ
ಕರ್ನಾಟಕ ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಇನ್ನೊಂದು ವಾಹಿನಿ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇದು ವೈಷ್ಣವ ತತ್ತ್ವಾದರ್ಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹರಿದಾಸರ ಗುರುಗಳು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು. ದಾಸರು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ವೈತ ಮತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಾಸರು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದ ಪ್ರಚಾರಕರಾದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಇದೆ. ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೋಕನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ದ್ವೈತ ಮತದ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ. ದಾಸರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಹರಿ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಹರಿಯೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ. ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳು ಅವನ ಅನುಚರರು. ಹರಿಗೆ ಅನಂತ ಹೆಸರುಗಳು. ವಿಷ್ಣುವೆಂದರೆ ಅವನೇ. ದಶಾವತಾರದ ಹತ್ತು ಹೆಸರುಗಳು, ವಿಷ್ಣುಸಹಸ್ರನಾಮದ ಸಾವಿರ ಹೆಸರುಗಳು, ನಾರಾಯಣ, ಅನಂತಶಯನ, ಕೃಷ್ಣ, ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ, ವಿಠಲ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳೂ ಅವನ ರೂಪಗಳೆ, ಶ್ರೀಹರಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸರ್ವಶಕ್ತ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯ, ನಿಯಮ, ಜ್ಞಾನ, ಅಜ್ಞಾನ, ಬಂಧ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಎಂಟು ಮಹಾಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣಕರ್ತ. ಶ್ರೀಹರಿಯ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಭಗವಂತನ ಕ್ರಿಯಾಚೈತನ್ಯ, ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯ, ಮಾಯೆಯಲ್ಲ. ಜೀವ ಎಂದರೆ ಜೀವನದ ಸುಖ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹನೂ ಆದವನು. ಪರಮಾತ್ಮ, ಜೀವ, ಜಡ ಎಂಬ ಮೂರು ಮೂಲಾಂಶಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಭೇದ (ವ್ಯತ್ಯಾಸ)ಗಳಿವೆ. ಜೀವ-ಈಶ ಭೇದ, ಜೀವ-ಜೀವ ಭೇದ, ಜೀವ-ಜಡ ಭೇದ, ಜಡ-ಜಡ ಭೇದ  ಮತ್ತು ಜಡ-ಈಶ ಭೇದ, ಇವೇ ಆ ಐದು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು.

ಬದುಕಿನ ಮಹೋನ್ನತ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಮುಕ್ತಿ. ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀವನು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಷ್ಟೂ ಕ್ಲೇಶವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಸುಖಾನುಭವವೇ ಮುಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧನೆ ಬೇಕು. ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಕು. ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಮಾನವ ಜನ್ಮ ಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯನ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ನಾಲ್ಕು: ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ (ಮುಕ್ತಿ). ಜೀವಿಯ ಪ್ರಯಾಣ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಅರ್ಥಕಾಮಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು ಕೊನೆಗೆ ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಇದು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಜೀವನ ವಿಧಾನ.

ಯಾವುದು ಕಾಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದುದೊ ಅದು ಧರ್ಮ. ಆತ್ಮದ ಹಿತ ಮತ್ತು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಧರ್ಮದ ಉದ್ದೇಶ. ವ್ಯಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿಹಿತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಧರ್ಮ. ನಿತ್ಯ ಧರ್ಮ, ಸ್ವಧರ್ಮ, ವರ್ಣಧರ್ಮ (ಸ್ವಭಾವ ಧರ್ಮ), ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮ, ನಿಮಿತ್ತ ಧರ್ಮ, ಆಪದ್ದರ್ಮ ಮತ್ತು ಯುಗಧರ್ಮ ಎಂದು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಐಳು ಬಗೆ, ಇದು ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೈತಿಕ ಸಂಹಿತೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮುದಾಯ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಧರ್ಮ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ ಆಗಬೇಕು. ಧರ್ಮದಿಂದ, ನ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಧನ ಸಂಪಾದನೆ ಆಗಬೇಕು. ಬಂದ ಆದಾಯದಿಂದ ಕಾಮನೆಗಳ ಪೂರೈಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲದ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ, ಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆನಂತರ ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಾಧನೆಗೈದು, ಮುಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಬೆಕು.

ಸಾಧನಾ ಪಥದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ತ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು. ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ವಿವಾಹ, ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಧನಾರ್ಜನೆ, ಸಂಸಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಇತರೆ ಆಶ್ರಮಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ದಾನ ಮುಂತಾದವು ಗೃಹಸ್ಥನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು. ಮುಂದಿನ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಚಿಂತನ, ಧ್ಯಾನ, ಕಿರಿಯರಿಗೆ, ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು. ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದು ಸನ್ಯಾಸ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ಅಭಿಲಾಷೆ ಇರುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೂ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಕೆಲಸ.

ಸಾಧನೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳು; ಕರ್ಮಯೋಗ, ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ರಾಜಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೋಗ, ಕರ್ಮಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ್ಯತೆ. ಕರ್ಮಯೋಗವೆಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ, ಯೋಗಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು. ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡುವುದು, ಸ್ವಾರ್ಥ ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು. ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾನು ಅಧಿಕಾರಿ- ಆದರೆ ಅದರ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮಾಡುವುದು. ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ಥೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮಾಡುವುದು. ಬಂದ ಫಲವನ್ನು ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್ ಎಂದು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬಾಳುವುದು. `ಇದನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡದಿರುವುದು. ಇದು ಕರ್ಮಯೋಗದ ತಿರುಳು.

ಜ್ಞಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಸಾಧಕನು ಭಾವನಾಜೀವಿಯಾಗದೆ, ಭಯ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ದೃಢ ಮನಸ್ಸು, ಚುರುಕು ಬುದ್ಧಿ, ಆಳವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಅಚಲವಾದ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡು, ಈಶ್ವರ, ಜೀವ, ಜಡ, ಪಂಚ ಭೂತಗಳು, ಭಗವಂತನ ರೂಪಗಳು, ಹೆಸರುಗಳು, ಶಕ್ತಿ ಸಾಮಥ್ರ್ಯಗಳು, ಜೀವರ ವೈವಿಧ್ಯತೆ (ಸಾತ್ಮಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ), ಇತಿಮಿತಿಗಳು, ಸಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗೆ ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು. ಜ್ಞಾನ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಪನ ಎಂದು ಮೂರು ಹಂತಗಳು, ಸಾಧನೆಯ ಅಂಶಗಳು. ಇವುಗಳ ತಿಳಿವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಸಾರ. 

ಯೋಗಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜಯೋಗ, ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಮೂಲಕ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ರಾಜಯೋಗ ಶಾರೀರಿಕ-ಮಾನಸಿಕ ದೃಢತೆ, ಪರಿಶುದ್ಧತೆ, ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಧ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಯೋಗ ಪದ್ಧತಿ ರೂಪಗೊಂಡಿದೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ. ಯಮ, ನಿಯಮ ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಎಂಟು ಹಂತಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಗುರುಮುಖೇನ ಕಲಿತು, ಸಾಧನೆಗೈಯುವುದು ರಾಜಯೋಗದ ಸಾರಾಂಶ.  

ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದು ಭಕ್ತಿಯೋಗ, ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು. ಬದುಕಿನ ಹಾಗೂ ದೈನಂದಿನ ಸಕಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನ ಸೇನೆ ಎಂದು ಮಾಡಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಅವನನು ಹೊಂದುವುದು. ಭಕ್ತಿಯೋಗವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಯೋಗ ಸಾಧನ.

ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳು ಏಳು; ವಿವೇಕ, ವಿಮೋಕ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಕ್ರಿಯೆ, ಕಲ್ಯಾಣ, ಅನವಸಾದ ಮತ್ತು ಅನುದ್ಧರ್ಷ. ವಿವೇಕವೆಂದರೆ ಯುಕ್ತಾಯಕ್ತ ವಿವೇಕ. ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ವಿಮೋಕವೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳ ನಿಗ್ರಹ. ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಮೇಲೆ ಅಚಲ ಪ್ರೀತಿ. ಕಲ್ಯಾಣವೆಂದರೆ ತ್ರಿಕರಣ ಶುದ್ಧಿ (ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ವಾಚಿಕ ಶುದ್ಧಿ), ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ದಯೆ, ಅಹಿಂಸೆ, ದಾನ, ಸೇರಿವೆ. ಅನವಸಾದ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಪತೃಪ್ತಿ. ಅನುದ್ಧಕ್ರ್ಷವೆಂದರೆ ಅತಿ ಸಂತೋಷ ಪಡದೆ ಇರುವುದು. ಇದು ಚಂಚಲತೆ ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ. ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಸಾಧಕ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. 

ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ; ಆರ್ತ (ಕಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ಮೊರೆ ಹೋಗುವವರು), ಅರ್ಥಾರ್ಥಿ (ಸುಖ ಬಯಸಿ ದೇವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವರು), ಜಿಜ್ಞಾಸು (ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುವವರು) ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿ (ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರಾದವರು). ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ; ಅಪರಾ ಮತ್ತು ಪರಾ, ಅಪರಾ (ಗೌಣ) ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತ; ಬಾಹ್ಯಭಕ್ತಿ, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತ ಭಕ್ತಿ. ಪೂಜೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಬಾಹ್ಯ ಭಕ್ತಿ. ದೇವರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಅನನ್ಯಭಕ್ತಿ. ದೇವರು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನೂ ಬೇಡ ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದು ಏಕಾಂತಭಕ್ತಿ. ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಈ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಹಂತವೇ ಪರಾ ಭಕ್ತಿ.    

ಪರಾ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಬಗೆ; ಶ್ರವಣ ಭಕ್ತಿ, ಕೀರ್ತನ ಭಕ್ತಿ, ಸ್ಮರಣಭಕ್ತಿ, ಪಾದಸೇವನ ಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಚನ ಭಕ್ತಿ, ವಂದನ ಭಕ್ತಿ, ದಾಸ್ಯ ಭಕ್ತಿ, ಸಖ್ಯ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿವೇದನ ಭಕ್ತಿ. ಭಗವಂತನ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣ, ಕೀರ್ತನಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳುವುದು ಶ್ರವಣಭಕ್ತಿ. ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುವುದು ಕೀರ್ತನ ಭಕ್ತಿ. ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುವುದು ಸ್ಮರಣೆ. ನಿರ್ಮಲ ಹೃದದಿಂದ ದೇವರ ಗುರುಹಿರಿಯರ ಪಾದವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಪಾದ ಸೇವನ. ಎಲೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ನೀರು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವುದೇ ಅರ್ಚನ. ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಾ, ವಾಚಾ, ಮನಸಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದೇ ವಂದನ. ದೇವರಲ್ಲಿ-ಗುರುಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸೇವಕ ಭಾವ ತಾಳುವುದು ದಾಸ್ಯ. ದೇವರನ್ನು ಗೆಳೆಯನಂತೆ ಕಂಡು ಆರಾಧಿಸುವುದು ಸಖ್ಯ. ದೇವರಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆತ್ಮ ನಿವೇದನ. ಹೀಗೆ ಭಕ್ತನು ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತನಲ್ಲಿ ಐದು ಭಾವಗಳು; ಶಾಂತಭಾವ, ದಾಸ್ಯಭಾವ, ಸಖ್ಯಭಾವ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಭಾವ ಮತ್ತು ಮಧುರಭಾವ. ಇವು ನವವಿಧ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 

ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳು ನಾಲ್ಕಾದರೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ದಾಸರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಸಾಧನೆಗೆ ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ವೈರಾಗ್ಯಗಳು ಬೇಕೆಂದು. ಜ್ಞಾನ ಭಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಬೇಕು ಸಾಧಕನಿಗೆ. ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧ. ಸಾತ್ವಿಕರು ರಾಜಸರು ಮತ್ತು ತಾಮಸರು. ಸಾತ್ವಿಕರು ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದವರು. ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ದಾನಾದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜಸರು ಆರಂಭಶೂರರು. ನಿಷಿದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಷಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರಿಗೆ ಆಸೆ ಹೆಚ್ಚು. ಧನ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಅನ್ಯಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲರು. ತಾಮಸರು ಅಶಿಸ್ತಿನ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಹಣ ಮಾಡುವುದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಆಸೆ ಹೆಚ್ಚು. ಧನ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಅನ್ಯ ಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲರು. ನಾಸ್ತಿಕತೆ, ಅಶಿಸ್ತು, ಕ್ರೌರ್ಯ, ನಿದ್ರೆ, ಆಚಾರಲೋಪ, ಸೋಮಾರಿತನ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ತಮಸ್ಸು ಕಾಮ ಪ್ರಧಾನ. ರಜಸ್ಸು ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ. ಸತ್ತ್ವ ಧರ್ಮ ಪ್ರಧಾನ. ತಾಮಸನು ರಾಜಸನಾಗಲು, ರಾಜಸನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕನಾಗಲು, ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧನೆ ಬೇಕು. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ ಮತ್ತು ಮತ್ಸರಗಳೆಂಬ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಾಧನೆಗೆ ತೊಡಗಬೇಕು. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿ ಇರುವವ. ದೃಢ ನಿರ್ಣಯವುಳ್ಳ, ಜೀವನದ ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಸಮಭಾವದಿಂದ, ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ಸುಖ-ದುಃಖ, ಸೋಲು-ಗೆಲುವು, ಲಾಭ-ಅಲಾಭ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುವವನು. ಭಗವಂತನ ಬಗ್ಗೆ ಭಕ್ತಿ ಉಳ್ಳವರು. ದಾಸರು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ದಾಸರು ತೋರಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗ ಇದು.  
 
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
71. ಎದುರ್ಕಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್-`ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯ, ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಕಾಶನ, ಭಾಗಮಂಡಲ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ, 1982, ಪು.150. 

72. ಡಾ.ಎಚ್.ಎಂ.ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ - ಶರಣರು ನೀಡಿದ ಬೆಳಕು, ಅಖಿಲಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಮೈಸೂರು, 2011, ಪು 88.90.

73. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ. 1. ಡಾ.ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಾಲ್-`ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ-ಶರಣರ ಮತ್ತು ದಾಸರ ಜೀವನಶೈಲಿ - ಒಂದು ತೌಲನಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಿವರಾತ್ರೀಶ್ವರ ವೃತ್ತ, 1ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, 8ನೇ ವಿಭಾಗ, ಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 70. 2014, ಪು12-22, 2. ಪ್ರೊ.ಎಚ್.ಎಂ.ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ (ಸಂ)-ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಬೇರುಗಳು, ಪ್ರಗತಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್, 119, 3ನೇ ತಿರುವು, 8ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, ಹಂಪಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು-104. 2009.

74. ಡಾ.ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ (ಸಂ)-ಸಮಗ್ರ ವಚನಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆವೃತ್ತಿ; ಸಂಪುಟ 1. `ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಸಂಪುಟ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಬೆಂಗಳೂರು. 1993. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವಚನ ಮತ್ತು ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: 199-50, 206-52, 233-58, 234-58, 242-61, 439-106, 622-156, 1214-336.

75. ಡಾ.ಬಿ.ವ್ಹಿ.ಮಲ್ಲಾಪುರ (ಸಂ)-ಸಮಗ್ರ ವಚನಸಾಹಿತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ಆವೃತ್ತಿ-ಸಂಪುಟ 3-`ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಸಂಪುಟ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, 1993. ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ 993 ಪುಟ 325-327.
76. ಅದೇ ಪುಟ 18. 

77. ಡಾ.ಎಸ್.ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ (ಸಂ) ಸಮಗ್ರ ವಚನಸಾಹಿತ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಅವೃತ್ತಿ-ಸಂಪುಟ 4-ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ವಚನ ಸಂಪುಟ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು. 1993. ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ 1391, ಪುಟ 383.

78. ಡಾ. ಎಸ್.ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ (ಸಂ)-ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ ಜನಪ್ರಿಯ ಆವೃತ್ತಿ-ಸಂಪುಟ 15; ವಚನ ಪರಿಭಾಷಾಕೋಶ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, 1993, ಪು 155-158.

79. 1. ಡಾ. ಬಿ.ವ್ಹಿ.ಮಲ್ಲಾಪುರ (ಸಂ)-ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ ಜನಪ್ರಿಯ ಆವೃತ್ತಿ; ಸಂಪುಟ 2-ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನ ಸಂಪುಟ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು. 1993, ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ 638 ಪು 172. 2. ಪ್ರೊ.ಶಂಕರ ಪಾಠಕರ ಲೇಖನ- ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಬೇರುಗಳು, ಪು 85.
​
80. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ - ಡಾ.ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ (ಸಂ)- ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಬೇರುಗಳು, ಪ್ರಗತಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್, 119, 3ನೇ ತಿರುವು, 8ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, ಹಂಪಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು-104, 2009. ಇದರಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಪ್ರೊ.ಶಂಕರ ಪಾಠಕ-ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ - ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪು 73-97.
 
...............................ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ............................... 
]]><![CDATA[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಉಳಿಕೆಯ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]]>Sat, 21 Dec 2019 06:54:08 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/5208693
Picture
ಪೀಠಿಕೆ
ಭಾಷೆ ಎಂಬುದು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂವಹನದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾನವನ ಎಲ್ಲ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಭಾಷೆ ಎಂಬುದೇ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಮಾನವ ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಸಾವಿರಾರು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಭಾಷೆ ಕೇವಲ ಶಬ್ದಗಳ ಆಡಂಬರವಾಗದೆ ಜನರ ಜೀವನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ, ವೃತ್ತಿಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗಿ, ಸಂವಹನ ಕಲೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ನಾಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಿದಾಡಿ ತನ್ನ ತುಂಬು ತೋಳುಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆದಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಪರಿಯೇ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು, ಭಾಷೆಯ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಮಾನವನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಟ ರೋದನೆಗಳೆಲ್ಲ ಚೀರಾಟಗಳಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅನುಭವಗಳು ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು.
ಕನ್ನಡ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ ಮಾತುಗಳೇ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಿಗರ ಭಾಷಾಭಿಮಾನ ಎಂಬುದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಕಿಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂದು ಊರಿಂದ ಹೊನಲು ಬೆಳಕಿನಂತೆ, ತನ್ನ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸಿದ್ದರೂ ಪರರ ಬಾಳಿಗೆ ಬೆಳಕಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಜಗತ್ತು ಇಂದು ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರತೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ನಮ್ಮೂರಿನ ಪುಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡಿರುವಾಗ ಆದಂತಹ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಎನಿಸಲಾರದು. ಉದರ ಪೋಷಣೆಯ ನಿಮಿತ್ತ ಉದ್ಯೋಗದ ನಾನಾ ವೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದೆಲ್ಲೋ ದೂರದ ಬಿಹಾರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬನಶಂಕರಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ, ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡದ ಅರೆಕೆರೆಯ ಹುಡುಗ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕರುನಾಡಿನ ನೆಲ-ಜಲವೇ ಇವರೀರ್ವರಿಗೂ ಬದುಕು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆಂದೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನಿಸಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಹುಡುಕಿದರೆ ಅತಿಥಿಯ ಆತಿಥ್ಯ ಎನ್ನಬೇಕೊ ಅಥವಾ ಆಲಸ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿ ಎನ್ನಬೇಕೊ ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ.
 
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವಸಂತಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸುಮಾರು ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಸ್ತರದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ನೋಡುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೌರ್ಭಾಗ್ಯಗಳೆರಡೂ ಲೇಖಕರವಾಗಿದೆ. ಅನಿವಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಕೂಡ ಕನ್ನಡದ ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವೇ ಹಾಗೆ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಯದ ವಿನಿಯೋಗ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕುಂದು ಕೊರತೆ ಆಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯ ಹಾಗೆ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಜೊತೆಗೆ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಬಯಸುವ ಬಹು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಬಲ್ಲ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಅಗತ್ಯ ಕೂಡ ಇದೆ. ಕನ್ನಡದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಎಂಬುದು ಪರ ಭಾಷೆಯ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಜನಿಸುವುದಲ್ಲ, ಆಡಳಿತವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸರಕಾರ ವಿಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡುವಂತೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಉಳಿಸಬೇಕಾದ ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಪರಿಣಿತರು ಮಂಡಿಸಿದರೂ ಅದು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಮಾತೃ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಹೊರತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವಹನ ನಡೆಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಕರುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಕಂಪನಿಗಳ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕನ್ನಡ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೃದಯ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಕನ್ನಡವನ್ನೇ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದ ಪಾತ್ರ ಮಹತ್ತರವಾದದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಇದೊಂದು ವಿಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಿರ್ಗಮನದವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ಹಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಅಗತ್ಯತೆ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಪ್ರೇರಣೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ಯೋಗಿ ವರ್ಗ ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆರೆತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಚಾರಿಕತೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ವಿದೇಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾದ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡವು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ವಿಷಾದನೀಯವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಕ್ರೀಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ.
 
ಕನ್ನಡಿಗರು
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನೆಲ-ಜಲದ ಉಳಿವಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಗರು ಸಂಕಲ್ಪ ತೊಟ್ಟು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ತುಂಬಾ ಇದೆ, ಎಂಬುದು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರಾದ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ವಲಸಿಗರೇ ಹೆಚ್ಚಾದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕನ್ನಡಿಗರು ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ ಹೊಳೆಯದ, ಕೊನೆಯಿರದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಆಗಿದೆ. ಕನ್ನಡಿಗರು ಎಂದರೆ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವರು ಮಾತ್ರವೇ ? ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಊರುಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಸಹ ಕನ್ನಡಿಗರು ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೇ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಸಾರಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗಿಂತ ಪರ ಭಾಷಿಕರೇ ಕನ್ನಡದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಮತೆ ಸಾರಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡವನ್ನು ದಶದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಿಟೆಲ್ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಬೃಹದಾಕಾರದ ನಿಘಂಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಮುಲ್ಲರ್ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಅನನ್ಯ ಕೊಡುಗೆಯೇ ಸರಿ.
​
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕನ್ನಡೇತರ ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕನ್ನಡ ಕುರಿತು ಕಳಕಳಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕಳಕಳಿ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಪರ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು.
 
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರು
ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವೂ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತೃತೀಯ ವಲಯಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 61095297 ಆಗಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ 30966657 (50.7%) ಪುರುಷರು, 30128640 (49.3%) ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಪುರುಷರಿಗೆ 973 ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 2001ರ ಜನಗಣತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 15.60% ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ 319 ಆಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ 66.26% ಜನರು ಬಳಸುತಿದ್ದು, ಹಲವು ಭಾಷಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. ಉರ್ದು : 10.54%, ತಮಿಳು : 3.57%, ತುಳು : 3%, ಕೊಂಕಣಿ : 1.46%, ತೆಲುಗು : 7.03%, ಮರಾಠಿ : 3.6%, ಹಿಂದಿ : 2.56%, ಮಲಯಾಳಿ : 1.33 %, ಕೊಡವ : 0.3% ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ.
Picture
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 22 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, 200 ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 200 ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು 300 ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವೃತ್ತಿಪರತೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ದೊರಕಿದ್ದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 80000 ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು, 50000 ದಷ್ಟು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವೀಧರರು, ಶಿಕ್ಷಿತರಲ್ಲಿ 27% ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಹೊಂದಿದವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಹಾಯವಾಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವುದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಅವಸಾನದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇಂತಹ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ, ತೃತೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ನುರಿತ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಕನ್ನಡದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
 
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದ ಅಗತ್ಯತೆ :
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿ, ಜನಾಂಗ, ಆಡಳಿತ ಸ್ತರಗಳ, ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಆಲದಮರ, ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕನ್ನಡದ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಭಾಷೆಯ ಉಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
  • ಕನ್ನಡದ ನೆಲ-ಜಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೆಲದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಪಡೆಯುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಕನ್ನಡಿಗರ ನೇಮಕಾತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ, ಕೌಶಲ್ಯ ಭರಿತ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತ.
  • ಸರಕಾರದಿಂದ ಹೊರಡಿಸಿದ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವುದು ಎಲ್ಲ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸರಕಾರದ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳ ಸಾರಾಂಶ ತಿಳಿಯಲು ಕನ್ನಡದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವ ಆಚಾರ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಸ್ತರದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಅಗತ್ಯ.
  • ಸರಕಾರದಿಂದ ಶಾಸನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಾದ ಪಿ.ಎಫ್, ಇ.ಎಸ್.ಐ, ಗ್ರ್ಯಾಚುಟಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂವಹಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.
  • ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಾದ ಪಂಚಾಯತ, ಬಿ.ಬಿ.ಎಂ.ಪಿ., ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾನೂನುಗಳ ಅರಿವು ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇರುವುದು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿ ಬಿತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
 
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬಳಕೆಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು
ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದು ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಜನರ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರದಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.
  • ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಆಗಮನದಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆದಂತಹ ಸಂಚಲನ ಭಾಷೆ, ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಭಾಷಿಕರಿಗೂ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
  • ವಿದೇಶಿ ನೇರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿದೇಶಿಗರಿಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕಾದರೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
  • ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶರವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ನುರಿತ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿದ್ದು, ಅನಿವಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅನ್ಯಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಮಣೆ ಹಾಕಬೇಕಿದೆ.
  • ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಪರದೇಶದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಗಳಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೊರತೆ ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ.
  • ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ವಿಸ್ತಾರ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
  • ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯಿದ್ದು, ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆದ ದೇಶಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಕಡೆಗಣನೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.
  • ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐ.ಟಿ. ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಐ.ಟಿ. ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ 500 ಐ.ಟಿ. ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ 400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 370 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 10 ಲಕ್ಷ ನೇರ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು 25 ಲಕ್ಷ ಪರೋಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇವರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.
 
ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು :
ಈ ವರದಿಯ ಕನ್ನಡಿಗರ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಭಾಗಶಃ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವದಿಂದ ಮಾಡುವ ಸೇವೆ ಈ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಉಳಿವು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ.
ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳು
  • ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ
   - ಡಿ ದರ್ಜೆಯ 100 ಪ್ರತಿಶತ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರೇ ಆಗಿರಬೇಕು.
   - ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ 80% ಮೀಸಲಾತಿ
  - ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ 65% ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡಬೇಕು
  • ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ನೇಮಕಾತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನುರಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರಭಾಷಿಕರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
  • ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಥಿಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ವಿನಿಮಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು.
  • ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನೇ ನೇಮಿಸುವುದು.
  • ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಈ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಕಡಿಮೆ ಸಮಯಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುವುದು.
  • ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಸರಕಾರ ನೇಮಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
  • ಕನ್ನಡಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಉದ್ಯೋಗ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.
  • ಎಲ್ಲ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನೇ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯುಳ್ಳ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡಿಗರ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು.
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗವು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕರಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಉಳಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
 
ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಳಿಕೆಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು
ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ,
  • ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.
  • ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
  • ಸೂಚನಾ ಫಲಕ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತೋಲೆ ಹೊರಡಿಸಲು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಚಾರ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಾನೂನು ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಬಿತ್ತರಿಸುವುದು.
  • ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಪರ ವೈಚಾರಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸರಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ತರಬೇತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಕಲಿಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು.
  • ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು/ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದು.
  • ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
  • ಕನ್ನಡದ ಗೌರವ ದ್ಯೋತಕವಾದ ಕನ್ನಡಪರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಭಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು.
  • ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಬೇಕು. ಈ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗುರಿ-ಉದ್ದೇಶಗಳು, ಸಂಜ್ಞಾಫಲಕಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಅನ್ಯ ಭಾಷಿಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಕನ್ನಡದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.
 
ನಿದರ್ಶನಗಳು :
ಭಾಷೆಯ ಉಳಿಕೆಗೆ ಅದ್ಭುತ ಮಾದರಿಯೆಂದರೆ, ಇಸ್ರೇಲಿಗಳು. ನಶಿಸಿ ಹೋದ ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ತಂದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೊರಗುವ ಬದಲು ಎಲ್ಲ ಸ್ತರದ ಜನರು ತಮ್ಮಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮಾದರಿಗಳು ನಮ್ಮ ಮಧ್ಯೆಯೇ ನಮಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಗಳಗನಾಥರಂತೆ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ಮಾರಬೇಕಾದ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಬಳಸಿದರೆ ಸಾಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಲೇಖಕರು ಕಂಡ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗದ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಮಗೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
1. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಅವತರಣಿಕೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪಾಲು ಇದ್ದ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅಹವಾಲು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬರಬರುತ್ತಾ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕರಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಹಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಮೌಖಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಅವರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಪರ ಕೆಲಸ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಕುಪಿತಗೊಂಡ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಅವರ ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಒಕ್ಕೊರಲಿನಿಂದ ಅವರ ಉಳಿವಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡರು.

2. ಕಂಪನಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಕನ್ನಡಿಗರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಅದೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಅಪಘಾತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು. ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸುರಕ್ಷಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಹೊಸ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಬಿಡಿಸಲಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಕೆಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದ ವಿಷಯ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾರಿಗೂ ಕನ್ನಡದ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಸ್ತು ಸುರಕ್ಷಾ ಅಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (MSDS) ಆಂಗ್ಲ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿತ್ತು. ತಕ್ಷಣ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರ್ಜುಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಆಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಅಪಘಾತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸತೊಡಗಿದರು.
 
ಘೋಷಣೆ
ವೃತ್ತಿಯೇತರ ಅಭಿರುಚಿಯಾಗಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬರೆದ ಕಿಂಚಿತ್ತು ಅನುಭವವಿದೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದದ್ದು ಈ ಮುಂಚೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಲೇಖನ ಅಥವಾ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡದೆ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
 
ಸಾರಾಂಶ
ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಹೃದಯ ಭಾಗವಿದ್ದಂತೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದ ಸಕ್ರೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕನ್ನಡ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಲೇಖನವು ಭಾಷಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಅಗಾಧತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರೆದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
​
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ ವರದಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಭಾಗ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.
]]><![CDATA[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ / ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಇತಿಹಾಸ  - 3]]>Sat, 21 Dec 2019 05:44:52 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/-3
Picture
ಯಹೂದಿಧರ್ಮ (ಹಿಬ್ರೂ ಧರ್ಮ)   
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳಾದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾದ ಮತ್ತು ಈ ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ಯಹೂದಿಧರ್ಮ. ಅದನ್ನು ಹಿಬ್ರೂ ಧರ್ಮವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಸ್ರೇಲಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರನ್ನು ಜ್ಯೂ (Jew) ಜನಾಂಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಮೂಲಪುರುಷ ಅಬ್ರಹಾಮ್. ಜ್ಯೂ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರವಾದಿಯಾದ ಮೋಜಿಸ್ (ಮೋಶೆ) ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದ ಪ್ರವರ್ತಕ. ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ ಬೈಬಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಐದು ಕಾಂಡಗಳ ರಚನೆಕಾರ ಇವನೇ. ವೇದಗಳಂತೆಯೇ ಬೈಬಲ್ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ದಾರ್ಶನಿಕರಾದ 40 ಜನ ಗ್ರಂಥಕಾರರು ಬೈಬಲನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರ ಮೋಜಿಸ್ ಬರೆದ ಈ ಐದು ಕಾಂಡಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  
ಯಹೂದಿಗಳು ಐಕದೇವೋಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದೇವರನ್ನು ಯೆಹೋವಾ (Jehovah) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವರನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಂದ ಅರಿಯಬಹುದು. ದೇವರು ಸತ್ಯ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಆನಂದಮಯ ಹಾಗೂ ಸಂತೃಪ್ತ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸೈತಾನ ಅಸತ್ಯ, ಅಸ್ವತಂತ್ರ, ದುಖಃಪ್ರದ ಮತ್ತು ಅಸಂತೃಪ್ತ. ದೇವರು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ತಂದೆ.  ನಾವು ಅವನ ಮಕ್ಕಳು.  ಮಕ್ಕಳಾದ ನಾವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಸತ್ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕಾದಿದೆ. 

ಪ್ರವಾದಿ ಮೊಜೆಸನು (ಮೋಸೆಸ್) ಯಹೂದ್ಯ ಜನಾಂಗದ ತನ್ನ ಬಂದು ಬಾಂಧವರನ್ನು, ಇಜಿಪ್ತ ಸೇನೆಯ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿ ಕರೆತರುತ್ತಿರುವಾಗ ದೇವರ ವಾಣಿಯಾಯಿತು. ಅವುಗಳು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಉಪದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅವೇ ಹಳೇ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಶಾಜ್ಞೆಗಳು (Ten Commandments). ಅವುಗಳನ್ನು ಯಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಅನುಶಾಸನಗಳೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.40 
  1. ನಾನೇ ನಿನ್ನ ದೇವರಾದ ಸರ್ವೇಶ್ವರ (ಯಹೋವ), ನಾನಲ್ಲದೆ ನಿನಗೆ ಬೇರೆ ದೇವರು ಇರಬಾರದು.
  2. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯಾಗಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯಾಗಲಿ ಇರುವ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಡ, ಆರಾಧಿಸಬೇಡ.
  3. ನಿನ್ನ ದೇವರಾದ ಯಹೋವನ ಹೆಸರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ.    
  4. ಸಖ್ಖತ್ (ರವಿವಾರ) ದಿನವನ್ನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಿಸು. ಆದಿನ ದೇವರ ದಿನವೆಂದು ಆಚರಣೆ ಮಾಡು. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸು. 
  5. ನಿನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸು.
  6. ಕೊಲೆ ಮಾಡಬೇಡ, ನರಹತ್ಯೆ ಮಾಡಬೇಡ.
  7. ವ್ಯಭಿಚಾರ ಮಾಡಬೇಡ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೋ.
  8. ಕದಿಯಬೇಡ, ಕಳವು ಮಾಡಬೇಡ.  
  9. ನೆರೆಯವನ/ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ವಿರುದ್ಧ ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಬೇಡ.
  10. ನೆರೆಯವನ/ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಅವನ ಮನೆ, ಹೊಲ, ಗಂಡಾಳು, ಹೆಣ್ಣಾಳು, ಎತ್ತು, ಕತ್ತೆ ಮುಂತಾದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಬಯಸಬೇಡ.
ಈ ದಶಾಜ್ಞೆಗಳು | ಅನುಶಾಸನಗಳು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅನುಶಾಸನಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಯಾಮ ಇರುವಂತೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮವೂ ಇದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸದಸ್ಯರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.  ಇದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ. 

ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಬಂಧ ತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಷಿದ್ಧ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸದಿರಲು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.  ಜ್ಯೂ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಸಹಕಾರಗಳಿಗೆ, ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.  

ಯಹೂದಿಗಳ ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥ ತೋರಾದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಅವಲಂಬನದಿಂದಲೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಗತಿಪಥ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತೋರಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಡನೆ ನೀವು ಎಂತಹ ಸಂಪರ್ಕ - ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.    

ನಿಮ್ಮ ಸೋದರನೊಬ್ಬನು (ನೆರೆಹೊರೆಯವನು, ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ) ನೀವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವನಿಗೆ ಬಡತನ ಬಂದರೆ ನೀವು ಹೃದಯದಿಂದ ಕಠಿಣರಾಗದಿರಿ. ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚದಿರಿ; ಮುಕ್ತ ಹಸ್ತದಿಂದ ಆ ನಿಮ್ಮ ಸೋದರನಿಗೆ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿರಿ. ನೀವು ಬಡವನ ಬಗೆಗೆ ಅನಾಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಲಕ್ಷಿಸಬೇಡಿ. ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೊಂದುಕೊಂಡು ಉಸಿರು ಹಾಕಿದರೆ, ಅದು ನೀವು ಮಾಡಿದ ಪಾಪವೆಂದು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ದೇವರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ನೀವು ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ನೀಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೊರಗಬಾರದು. ಸದ್ಭಾವನೆಯಿಂದ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿಮ್ಮ ದೇವರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾನೆ.41

ಆ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಖೈದಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ಸಮಾಜದ ಬಡವರ, ದುರ್ಬಲರ, ಸೆರೆಯಾದವರ, ಪೀಡಿತರ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಉದರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.42 ಇವು ಬದುಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಇವೇತಾನೆ. 
 
ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
ಯಹೂದ್ಯರ ಬೈಬಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ, ಇನ್ನೊಂದು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ, ಯಹೂದ್ಯರ ಏಕದೇವೇಶ್ವರವಾದವನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಅನುಭಾವಿಕ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವವರು ಕ್ರೈಸ್ತರು. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧರ್ಮ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ. ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದ ಕೆಲವು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ನಿಯಮಗಳು, ಕುಟಿಲ ಕಂದಾಚಾರಗಳು, ಸ್ವಾರ್ಥಪರ ಪೂಜಾರಿಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯಜನ ದೂರ ಉಳಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ತತ್ವಗಳು ಜನಮಾನಸದಿಂದ ಮರೆಯಾಗತೊಡಗಿದವು. ಇಂತಹ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮಗನಾದ ಯೇಸುವಿನ ಅವತಾರವಾಯಿತು.    

ಭಗವಂತನ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು, ಅಮೃತಮಯ ಕರುಣಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಯೇಸು ತನ್ನ ಸರಳವಾದ, ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ, ಪವಿತ್ರವಾದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಿ, ಜನಮನದ ಅಂತಃಕರಣದ ಅನಭಿಷಿಕ್ತ ನಾಯಕನಾದನು; ಗುರುವಾದನು.43 ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೇವದೂತನೇ ಆದನು. 

ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಅನುಭಾವದ ಮತ್ತು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಧರ್ಮ. ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮದ ದಶಾಜ್ಞೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವದೂತ ಯೇಸು ತನ್ನ ನವೀನ ದರ್ಶನದ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳೇ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಆಚಾರ ಪ್ರಧಾನವಾದುದು. ಇಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತಮತವು ನೀತಿ, ಶೀಲ, ತ್ಯಾಗಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಅಖಂಡವಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿತೆಂತಲೇ ಅದು ಮದ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಹತ್ತಾರು ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಲೋಕದ ಆದರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.44 ಕ್ರೈಸ್ತ ತತ್ತ್ವಗಳು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರಳವೂ ಹಾಗೂ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವೂ ಆಗಿವೆ. 

ನೀನು ಪ್ರಭುವಾದ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು. ನಿನ್ನಂತೆಯೇ ನಿನ್ನ ನೆರೆಯವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರೂ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರು. ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಹಗೆಯನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸಿರಿ.  ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬೈಯುವವರನ್ನು ಹರಸಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ದ್ವೇಷಿಗಳಿಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡಿ. ವ್ಯಭಿಚಾರವನ್ನಂತೂ ಮಾಡಲೇಬೇಡಿ. ಎಂತಹ ಕಷ್ಟ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಬರಲಿ ಆಣೆ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಯಾರಿಗೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು  ಬಯಸಬೇಡಿ.  ಯಾರಾದರೂ ಒಂದು ಕೆನ್ನೆಗೆ ಹೊಡೆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದೆಮಾಡಿ. ಹೀಗೆ ನೈತಿಕ ಆದರ್ಶಗಳಿಂದ ದೈವಿಕತೆಗೆ ಏರಲು ಯೇಸು ಕರೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯ, ಪ್ರೇಮ, ದಯೆ, ದಾನ, ಸಂಯಮ, ಔದಾರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ, ಕ್ಷಮೆ, ಸರಳತೆ ಮುಂತಾದ ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನಿಡಲು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರೈಸ್ತನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಭಗವಂತನ ರಾಜ್ಯತತ್ತ್ವವು ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಪಾಶವೀ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ, ತುಚ್ಛ-ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ, ಪ್ರೇಮ, ಸಮಾನತೆ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಅಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೈವೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನು ಬೋಧಿಸಿದನು. ಇಂತಹ ದೈವೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೈತಿಕ ಪುನರುದ್ಧಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬೇಕೆಂದು ಕ್ರಿಸ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಯೇಸುವು ಸ್ವತಃ ದೇವರ ಮಗನಾದರೂ, ತನ್ನ ಯಾವ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪಾಪಿಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಕಷ್ಟ, ನಿಷ್ಠುರ, ನೋವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಸ್ವತಃ ನೋವನ್ನನುಭವಿಸಿಯಾದರೂ ಅನ್ಯರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಇದು ಯೇಸುವಿನ ಜೀವನ ಸಂದೇಶ. ಇದೇ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.

ದೇವದೂತ ಯೇಸುವು ಬೋಧಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳು ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಇದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಬೋಧೆ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಬದುಕಿನ ಆಳದಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿದ ಸತ್ಯಗಳು. ಕ್ರಿಸ್ತನು ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ಥರದವರು, ನೊಂದವರು, ಬೆಂದವರು, ನಿರಾಶ್ರಿತರು, ದುಃಖಿಗಳು, ಬಲಹೀನರು, ಹಸಿದವರು, ನೀತಿವಂತರು-ಇಂಥವರು ಅವನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕಾಡಿದ್ದು ನಿಜ. ಇಂಥಹವರಿಗೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಬದುಕು ಇದೆ, ಸುಂದರವಾದ ಭವಿಷ್ಯ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ಇಂಥಹವರು ದೇವರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ್ದು ಬಹು ವಿಶೇಷ.45 ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಇದೇ ಅಲ್ಲವೇ?

ಯೇಸುವು ಬೋಧಿಸಿದ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳು, ಅಷ್ಟ ಭಾಗ್ಯಗಳು.46
  1. ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಬಡವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ಸ್ವರ್ಗಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವರದು.
  2. ದುಃಖಿಗಳು ಭಾಗ್ಯವಂತರು: ದೇವರು ಅವರನ್ನು ಸಂತೈಸುವರು.
  3. ವಿನಯಶೀಲರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರ ವಾಗ್ದತ್ತ ನಾಡಿಗೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರು ಅವರು.
  4. ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಾಗಿ ಹಸಿದು ಹಾತೊರೆಯುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರು ಅವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೀಯುವರು.
  5. ದಯಾವಂತರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರದಯೆ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕುವುದು.
  6. ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯಿಗಳು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ಅವರು ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವರು.
  7. ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ಅವರು ದೇವರ ಮಕ್ಕಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು.
  8. ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಯ ನಿಮಿತ್ತ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಾಳುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು;  ಸ್ವರ್ಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವರದು. 
ಈ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸಂತೋಷ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. 
1. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಡವರಾಗಿರುವವರು ಧನ್ಯರು; ಪರಲೋಕ ರಾಜ್ಯ ಅವರದು - ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಡವರಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ರತೆಯಿಂದಿರುವವರು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಡವರಾಗಿರುವವರು (ವಿನೀತ ಭಾವ ಉಳ್ಳವರು) ಸಿರಿವಂತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿರಿತನವನ್ನು ಅವರ ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಒಳಿತಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಲೂ ಇರಬಹುದು.  ಆದರೆ ಯೇಸುವಿನ ಕಾಳಜಿ ಇರುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ರತೆಯಿಂದಿದ್ದು ತಮ್ಮ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲೇ, ತಮ್ಮ ಕಾಯಕದಲ್ಲೇ ಸುಖವನ್ನು ಕಾಣುವ, ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಜನಗಳ ಬಗ್ಗೆ. 

ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡಿರುವ ದಶಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಚಾಚೂತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತನು ತಾನು ನಿತ್ಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಬಾದ್ಯಸ್ಥನಾಗಬೇಕಾದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಯೇಸುವು ಅವನಿಗೆ ನಿನಗೆ ಒಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ಹೋಗು, ನಿನ್ನ ಬದುಕನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಾರಿ ಬಡವರಿಗೆ ಕೊಡು; ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಇರುವುದು47 ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಇದು ಯೇಸುವಿಗೆ ಬಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಕಾಳಜಿ.  ಬಡವರಿಗೆ ತಾವು ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ವಂಚಿತರಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾಪಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು. ದೇವರ ಕೃಪೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಶೇಷ ನವರತ್ನ ಅವರು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಡವರಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದಿರುವವರು ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.  ಅಹಂಕಾರ ಇಲ್ಲದಿರುವವರು ಧನ್ಯರು-ಪರಲೋಕದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವರದು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಡಲು ಯೇಸುವು ಕರೆಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಹಿತವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿಯೂ ಬಡವರಿಗೆ, ದೀನರಿಗೆ, ದರಿದ್ರರಿಗೆ ದಾನಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ.  ಬಡವರಿಗೆ, ದೀನರಿಗೆ, ದರಿದ್ರರಿಗೆ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

2. ದುಃಖಿಗಳು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರು ಅವರನ್ನು ಸಂತೈಸುವರು-ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ದುಃಖ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರು ತಂದವನು ಮನುಷ್ಯ ಎಂಬುದು ಕ್ರೈಸ್ತರ ನಂಬಿಕೆ.  ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಕೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣ ಮನುಷ್ಯನ ವಿಕೃತ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಮೋಸ, ವಂಚನೆ, ಕ್ರೌರ್ಯ, ಅನ್ಯಾಯ, ಶೋಷಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು. ಯಾವ ರಂಗದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಬಡವರು ಇವುಗಳ ಪರಿತಾಪದಿಂದಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ದುಃಖಿಗಳನ್ನು ದೇವರು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನು ದುಃಖಿಗಳ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಿದ ಪರಿಯೇ ಬಹು ವಿಶೇಷ. ಈ ಸೇವೆಯ ಪರಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕರಣ ಮಾಡಿದೆ.48

3. ವಿನಯಶೀಲರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರ ವಾಗ್ದತ್ತ ನಾಡಿಗೆ ಬಾದ್ಯಸ್ಥರು ಅವರು - ವಿನಯವಂತರು, ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದವರು, ತಾಳ್ಮೆಯುಳ್ಳವರು, ವಿನೀತ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಉಳ್ಳವರು, ದಯಾವಂತರು ಧನ್ಯರು. ಅವರೇ ಈ ನೆಲದ ಒಡೆಯರಾಗುವರು. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಗುಣ ವಿಶೇಷಗಳು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಒಬ್ಬನು ನಿನ್ನ ಕೆನ್ನೆಗೆ ಹೊಡೆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕೆನ್ನೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡು ಎನ್ನುವ ಯೇಸುವಿನ ಮಾತು ಬಲಹೀನತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅದೊಂದು ಧಾಷ್ಟ್ರ್ಯದ (ದಿಟ್ಟತನದ) ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಅತಿಶಯವಾದ ಧೈರ್ಯಬೇಕು. ಅದರಂತೆಯೇ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳು ಧೈರ್ಯವಂತನ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಬಹು ಶಕ್ತಿಯುತ, ಧನ್ಯತೆಯ ಗುಣಗಳೆಂದು ಕ್ರಿಸ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದುಷ್ಟರು, ಅಹಂಕಾರಿಗಳು, ಹಿಂಸಾವಾದಿಗಳು, ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು - ಇವರಾರು ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ನೆಲದ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಛಿದ್ರಛಿದ್ರ ಮಾಡುವ ಹಿಂಸಾಮತಿಗಳು.49 ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಈ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ (ಭಾವೈಕ್ಯತೆ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಮೌಲ್ಯ).

4. ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರು ಅವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೀಯುವರು - ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ನ್ಯಾಯದ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೊಂದು ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆ ತುಂಬಾ ಅವಶ್ಯ.  ಅದನ್ನು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.  ಅಂದಾಗ ವ್ಯಷ್ಟಿಗೂ ಸಮಷ್ಟಿಗೂ ಹಿತ.  ಇದನ್ನರಿತು ಬಾಳಬೇಕು.  ಹೀಗೆ ವ್ಯಷ್ಟಿ ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವವರು, ಹಸಿದು ಬಾಯಾರಿದವರು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು-ಧನ್ಯರು. ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರೆಯುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದು. ಕ್ರಿಸ್ತನು ಇಂಥವರನ್ನು `ಭಾಗ್ಯವಂತರು ಎಂದು ಕರೆದದ್ದು ಬಹು ಅನನ್ಯ. ಉಪವಾಸದಿಂದ ಸಾಯುವವನು ರೋಟ್ಟಿಚೂರಿಗೆ ತವಕಿಸುವಂತೆ, (ನೀರಡಿಕೆ ಉಳ್ಳವನು) ಗುಟುಕು ನೀರಿಗಾಗಿ ತೊಳೆಲಾಡುವಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲಾರೂ ನೀತಿಗಾಗಿಯೂ ತವಕಪಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಈ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯದ ಪರಿಯೇ ಬಹು ಸೊಗಸು.50 

5. ದಯಾವಂತರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ದೇವರದಯೆ ಅವರಿಗೆ ದೊರಕುವುದು- ದಯೆ, ಕರುಣೆ ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯ. ಬಡವರು, ನಿರ್ಗತಿಕರು, ರೋಗಿಗಳು, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನೊಂದಿರುವವರು ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಅನುಕಂಪದಿಂದ ನೋಡುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೈಸುವುದು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ದಯಾಪರ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು. ಇಂತಹ ದಯಾಪರ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು - ಧನ್ಯರು. ಅಂತಹವರಿಗೆ ದೇವರ ದಯೆ ನಿಶ್ಚಿತರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ದಯೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳೂ ಸಾರಿವೆ. 

ಕ್ರೈಸ್ತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ, ನಮಗೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರನ್ನು ನಾವು ಕ್ಷಮಿಸುವಂತೆ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು ಎಂದು ಮೊರೆಯಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಯೇಸು ಕಲಿಸಿದ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ ದಯೆ ಅಲ್ಲದೇ ಬೇರೇನಿಲ್ಲ. ದಿಕ್ಕಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಪರಾಂಬರಿಸುವವನು ಧನ್ಯನು; ಯೇಹೋವನು ಅವನನ್ನು ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವನು (ಕೀರ್ತನೆ 41.1), ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಅವರದು. ಹಸಿದವರ, ಬಟ್ಟೆಬರೆ, ಮನೆಮಠ ಇಲ್ಲದ ನಿರ್ಗತಿಕರ, ಅನಾಥ, ದಿಕ್ಕು, ದೆಶೆ ಇಲ್ಲದವರ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಬೇಗುದಿಯೇ ಅಷ್ಟೇ ಬೇಗುದಿ ಅವರ ಸಂಗಡ ಇರುವ ಇತರರ ಬದುಕು ಸಹ, ದೀನದೆಶೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬದುಕಿಗೊಂದು ಕರುಣೆಯ ಕಿರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಧನ್ಯತೆಯ ಲಕ್ಷಣ... ಕೇವಲ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸುವುದಾಗಲಿ, ಕೇವಲ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲು ಆ ನೊಂದ ಜೀವಿಯ ಬದುಕಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು. ಆ ಜೀವಿಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅವನ ಬದುಕಿನ ಒಳಗುದಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದರ್ಥ.51 ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ತತ್ತ್ವ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಮೂಲ ಹೇತುವಾಗಿರಬಹುದು. 

6. ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯಿಗಳು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ಅವರು ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವರು - ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತರಂಗ-ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿ ಖಚಿತವಾಗಿಯೂ ಬೇಕು. ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಾಗಲೀ, ದಾನ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಲಿ ಬದುಕಿಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುವ ಅಂಶಗಳೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಲಿ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಗಲಿ ಎಂದು ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳು, ದಾನ ಧರ್ಮದ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯೊಂದರಿಂದಲೇ ದೇವರು ಖಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗಲಾರ. ದೇವರನ್ನು ತಲುಪಲು ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿ ಅತಿ ಅವಶ್ಯ. ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಡುವ ಕೀರ್ತನೆಗಳು, ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು, ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ದಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಯಾವ ಫಲವನ್ನೂ ನೀಡಲಾರವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ. ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದಿಂದ, ನಿಷ್ಕಪಟ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ ಮಾಡುವ ಪೂಜಾದಿಗಳು, ಜನತೆಯ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಭಗವಂತನು ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ದೇವರು ನಿಮಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಶುದ್ಧ ಹೃದಯಿಗಳು ನೀವಾದರೆ ನೀವೇ ಧನ್ಯರು. ನಿಮಗೆ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಆಗುತ್ತದೆ. 
 
7. ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ಅವರು ದೇವರ ಮಕ್ಕಳೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು - ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ, ಅಸಹಕಾರ, ಅಸಮಾಧಾನ, ಅತೃಪ್ತಿ, ಅಶಾಂತಿ, ಘರ್ಷಣೆ, ಕಿತ್ತಾಟ, ಜಗಳ, ಗಲಭೆ, ಕೋಲಾಹಲ ಹೋರಾಟ, ಯುದ್ಧ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಯಾವುದೇ ಕುಟುಂಬವನ್ನು, ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು, ಸಮುದಾಯವನ್ನು, ಸಮಾಜವನ್ನು, ದೇಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅವನತಿಯ ಕಡೆಗೆ, ಅಶಾಂತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನಗಳಿಲ್ಲ. ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ, ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳು, ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮ, ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿ, ಬಂಧು-ಬಳಗ, ಮಾಲಿಕ-ನೌಕರ, ಸರಕಾರ-ಉದ್ಯೋಗಿ, ನೆರೆ-ಹೊರೆ, ಊರು-ಕೇರಿ, ಒಂದು ದೇಶ-ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶ ಇವರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಶಾಂತಿ-ಸಮಾಧಾನಗಳ ಕೊರತೆಯಾದರೆ ಬದುಕೇ ದುರ್ಭರವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಮಾರಕಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ದುರುಪಯೋಗ, ಜೀವಹಾನಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವೇ ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ಬಂದು ನೀಂತಿದೆ. ಇಂಥಹ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಯೇಸುವಿನ ಮಾತು ತುಂಬಾ ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ. ಕುಟುಂಬ, ನೆರೆಹೊರೆ, ಊರು, ಪಟ್ಟಣ, ತಾಲ್ಲೂಕು, ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ, ದೇಶ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವವರು ಧನ್ಯರು. ಅವರು ದೇವರ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಭ್ಯಂತರವೂ ಇಲ್ಲ.

8. ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಯ ನಿಮಿತ್ತ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಾಳುವವರು ಭಾಗ್ಯವಂತರು. ಸ್ವರ್ಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅವರದು-ಒಳ್ಳೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯ ನೀತಿ ಮಾರ್ಗ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಯೇಸು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸುಖದ ಆದರ್ಶವನ್ನೇನೂ ಬೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ತೋರಿಸಿದ ದಾರಿ ಹಿಂಸೆ, ಕಷ್ಟ, ನೋವು, ಅವಮಾನ, ಅವಹೇಳನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಯೇಸುವು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡ, ಕಷ್ಟ ಕೋಟಲೆಗಳನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡ. ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತದ ನೀತಿಮಾರ್ಗ ಕಷ್ಟ ನಿಷ್ಟುರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದರಂತೆ ನಡೆದು ತೋರಿಸಿದ. ಯೇಸುವು ಈ ತತ್ತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅದರಂತೆ ನಡೆಯಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸಿದ. ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಜನರು ನಿಂದಿಸಿ, ಹಿಂಸೆಪಡಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಟ್ಟ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಹೊರಿಸಿದರೆ ನೀವು ಧನ್ಯರು ಸಂತೋಷಪಡಿರಿ, ಉಲ್ಲಾಸಪಡಿರಿ; ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಬಹಳ ಫಲ ಸಿಕ್ಕುವುದು. (ಮತ್ತಾಯ 5; 11-12) ಎಂದು ಬೋಧಿಸಿದ.  

ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಡವರನ್ನು, ಹಿಂಸೆಪಡುವವರನ್ನು, ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದವರನ್ನು, ನೀತಿಗೆ ಹಸಿದು ಬಾಯಾರಿದವರನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬೇರೆ, ಕ್ರಿಸ್ತನ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬೇರೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನು ಜಲಗಾರನ ಮನೆ, ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯೇ ಬಹು ಮುಖ್ಯ. ಸುಂಕದವರು, ದಲಿತರು, ಸಮಾರ್ಯದವರು, ನಿರ್ಗತಿಕರು, ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳು, ವೇಶ್ಯೆಯರು, ನೊಂದು ಬೆಂದವರು, ಕುಂಟ ಕುರುಡರು - ಇಂಥವರ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಒರೆಸಿದ ಪರಿಯೇ ಅನನ್ಯ. ಇಂಥಹವರಿಗೆ ದೇವರ ರಾಜ್ಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ದಕ್ಕಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಅಂಥವರಿಗೆ ದೇವರ ರಾಜ್ಯ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಿಗುವುದಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅದು ಈಗಲೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೇಸು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.   

ಕ್ರಿಸ್ತನ ಈ ಧನ್ಯವಾಕ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಅಂಗವಿಕಲರಿಗೆ ಶಾಲೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ, ಕುಷ್ಠ ರೋಗಿಗಳ ಆಶ್ರಯಧಾಮಗಳು, ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ ಆರೈಕೆ, ವಿಧವೆಯರು, ಬೀದಿಮಕ್ಕಳು - ಇಂತಹ ಲಕ್ಷಾಂತರ ನೊಂದ ಜೀವಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಬಲ ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಈ ಬೋಧನೆಗಳೇ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಈ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತೊಡಗಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಭ್ರಮವಿದೆ.52

ಬಹುಶಃ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೇ ಕಾರಣೀಭೂತ ಆಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ.
 
ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ
ಭಾರತ ದೇಶದಾದ್ಯಾಂತ ಅನೇಕಾನೇಕ ಋಷಿಗಳು, ಸಂತರು, ದಾರ್ಶನಿಕರು, ಆಳ್ವಾರರು, ದಾಸರು, ಶರಣರು, ತೀರ್ಥಂಕರರು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಭಕ್ತರು ಆಗಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂತರು, ಯೇಸು, ಬುದ್ಧ, ಜರತೃಷ್ಟ್ರ, ಪೈಗಂಬರ್, ಸೂಫೀಸಂತರಂತಹವರೂ ವಿವಿಧ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದೇವದೂತರೆಲ್ಲಾ, ಸಿದ್ಧಪುರುಷರೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಯಾ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ಆಯಾ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಂತೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 15ನೇ ಶತಮಾನ ಕಂಡ ಗುರುನಾನಕರು ಅಂಥ ದಾರ್ಶನಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.  

ಗುರುನಾನಕರು ಬೋಧಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ತರ್ಕದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅವು ನಾನಕರ ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನುಭವ ಆಗಿವೆ. ಗುರುನಾನಕರು ವಿನಯದ ಸಾಕಾರ ಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ತಮಗೆ ಬಂದ ವರಮಾನವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅವಶ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬಡವರಿಗೆ ಹಂಚಿಬಿಟ್ಟರು. ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನ, ಗೀತರಚನೆ, ಚಿಂತನೆ, ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸವೆಸಿದರು.  ಗುರುನಾನಕರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹಿಂದು ಮುಸ್ಲಿಮರ ತಿಕ್ಕಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದ ಗುರುನಾನಕರು ಬಹಳ ನೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ತಿಕ್ಕಾಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೆಂಬಂತೆ, ಹಿಂದು-ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಗಳ ಕೆಲವು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಸತ್ಯದ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಸಿಖ್ ಮತವು ಹಿಂದೂ ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪರಿಪೋಷಿತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಮತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ, ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ.53

ಸಿಖ್ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಬಹುದು. ದೇವರು ಒಬ್ಬನೇ, ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ. ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಿದವನು ಒಬ್ಬನೇ ದೇವರು. ದೇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು. ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲಾ ಸಮಾನರು. ಅವರನ್ನು ಅವರ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು, ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲಾ ದೇವರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು. ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸು. ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹಾಗೂ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾಡು. ಇದೇ ಸದ್ಗತಿಗೆ ದಾರಿ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವೇ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಉನ್ನತ ಆದರ್ಶವೆಂದರೆ ಬಂಧುಗಳ ಸೇವೆ (ಸಮುದಾಯದವರ ಸೇವೆ). ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರ ಸೇವೆಯೇ ಪ್ರೀತಿಯ ನಿಜವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದವರು ತಮಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಆದರ್ಶ. ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತಕ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  

ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಮಾಡು. ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸು. ನಿನ್ನ ಪಾಲಿನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದುಡಿಯಬೆಕು. ದುಡಿದು ಗಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹಕ್ಕುದಾರರೆಲ್ಲಾ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಉಪಭೋಗಿಸಬೇಕು. ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ದಾನ-ಧರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು.54 ತಾವು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಒಂದು ಪಾಲನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ಉಳಿದುದರಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸುವ ಸಿಖ್ಖರು ಸದ್ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿ ಬಾಳುವವರು.55 ಪ್ರಾಯಶಃ ಈ ತತ್ತ್ವ ಸಿಖ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. 

ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಬದುಕು ಹೇಯವಲ್ಲ. ಬದುಕನ್ನು ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ಸೇವೆ ಅದರ ಮಂತ್ರವಾಗಬೇಕು.56 ಸಿಖ್ಧರ್ಮದ ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥ ಗಂಥಸಾಹೇಬಿನ ಪಠಣವನ್ನು ಗುರುದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನ, ಸಂಗೀತ, ಸೇವೆ, ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ, ಪ್ರಸಾದ ವಿತರಣೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ಗುರುದ್ವಾರ ಕಂಡುಬರುವ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿ. ಇದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ. 
 
ಸೂಫೀ ಧರ್ಮ
ಹಜರತ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಪೈಗಂಬರ್ ಸೂಫಿಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕರು. ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ ಒಂದೇ. ದೇವರು ಒಬ್ಬನೇ. ಈ ಏಕಮೇವ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತೇವೆ (ಎಕಂ ಸತ್, ವಿಪ್ರಾ ಬಹುದಾ ವದಂತಿ-ಋಗ್ವೇದ). ಸೂಫಿ ಧರ್ಮವು ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದೆ. ಆನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವೇ ಸೂಫೀ ಪಂಥ ಎಂದು ವ್ಯಾಖಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಫೀ ಮಾರ್ಗ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗಳ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾದರೆ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಾದ ಏಳು ಹಂತಗಳು ಹೀಗಿವೆ.57 
  1. ದೇವರ ಸೇವೆ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪರಿಶುದ್ಧನಾಗುವುದು. 
  2. ಭಕ್ತಿ, ಲೌಕಿಕ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು.
  3. ತ್ಯಾಗ, ಭಕ್ತನು ತನ್ನದೆಲ್ಲವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಡುವುದು. ವೈರಾಗ್ಯ ತಾಳಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು.
  4. ದೇವರ ರೂಪ, ಗುಣ, ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದು.
  5. ಆವೇಶ, ಆನಂದ - ಸಾಧನೆಯ ಫಲಶೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು.
  6. ದೇವರ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯುವುದು.
  7. ಐಕ್ಯ, ದೇವರ ಸಂಪರ್ಕ, ಸಂಬಂಧ, ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವುದು.
ಈ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನೂ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ತನ್ನದನ್ನು ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಂಚುವುದು ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜಸೇವೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೂ ಆಗಿವೆ. 
 
ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಧರ್ಮ
ಜಗತ್ತಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚೈನಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಿರುವ ಮೂರು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಧರ್ಮವೂ ಒಂದು. ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಟಾವೋ ಧರ್ಮಗಳು ಉಳಿದ ಎರಡು ಧರ್ಮಗಳು. ಚೈನಾ ದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಜ್ಞಾನಭಂಡಾರವನ್ನು ಹಲವು ಹತ್ತುಕಡೆಗೆ ಹಬ್ಬಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಚೈನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ, ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳ, ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಮಾಡಿ ಚೈನಾ ದೇಶದ ಅನಭಿಷಿಕ್ತ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ-ಸಮಾಧಾನಗಳು ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ, ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದುಬರಬೇಕು. ಹಾಗಾಗದಿದ್ದರೆ ಅದೇ ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಹ ನಿರಂತರವಾಗಿರಬೇಕು, ಆದರೆ ಕುರುಡು ವಿಧೇಯತೆ ಆಗಬಾರದು.  ಅದೊಂದು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸಬೇಕು.  ಅದರಂತೆಯೇ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಮಾಪರ್ಾಟುಗಳೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ನ ಚಿಂತನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ.

ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ನೀತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವತಃ ಒಳ್ಳೆಯವನೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಸಮಯ, ಸಂದರ್ಭ ಅವನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಜ್ಞಾನ, ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಕೊರತೆಗಳೇ ಕಾರಣ. ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ನೈತಿಕತೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಮನುಷ್ಯ ನೀತಿವಂತನಾದರೆ ಅವನ ಬದುಕು ಹಸನಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸತ್ಯವಂತನಾಗಬೇಕು.  ಸತ್ಯ ದೇವರ ನಿಯಮ. ಸತ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. ಮಾನವನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಾಂಧವರ ಸಂಗಡ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಬದುಕಬೇಕು. ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಪ್ರೇಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದರೆ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ದೇವರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಸಾಧಕವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನದ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳಾಗಿವೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಉದಾರ ಸಹಾನುಭೂತಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನುಷ್ಯನ ಲಕ್ಷಣ.58 ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ನೀತಿವಂತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನೀತಿವಂತನು ವಿಶ್ವದ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ನಡವಳಿಕೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ, ದೇಶದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ, ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀತಿವಂತರು ಜನರ ಹೊಗಳಿಕೆ ತೆಗಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ದಿವ್ಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ. 

ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ವರ್ಗಭಾವನೆಯನ್ನು ಎಂದೂ ಪೋಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಬಡವರ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಅನುಕಂಪ. ಅವನೊಬ್ಬ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕ. ಅವನ ನೀತಿ ವಾಕ್ಯಗಳಂತೂ ಸರಳ, ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೂ ದಯೆಯಿಂದ  ವರ್ತಿಸು. ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು. ಇತರರನ್ನು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಬಗೆ, ನಿನ್ನ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸು.  ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡು, ಇತ್ಯಾದಿ.

ಒಮ್ಮೆ ಅವನ ಶಿಷ್ಯನೊಬ್ಬ ಬಂದು ಹೀಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ``ಒಡೆಯ, ನಾನು ದೇವರ ಸೇವೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಿ ? ಅದಕ್ಕೆ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ಬಹಳ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ``ನೀನು ಮನುಷ್ಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಲಿತಿಲ್ಲ; ದೇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತೀ?59 ಇದು `ಜನಸೇವೆಯೇ ಜನಾರ್ದನ ಸೇವೆ' ಎಂಬ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಮಾತಿನಂತಿದೆ. ಇದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ.

ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಪುಸ್ತಕ, ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪುಸ್ತಕ, ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೀತೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ, ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲದ ಸಂಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಎಂಬ ಐದು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಎರಡು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಬೋಧನೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಬೋಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ, (ಹಾಗೇನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೂ), ನೀತಿ ತತ್ತ್ವಗಳು.
*  ಸ್ನೇಹ ಯಾರ ಜೊತೆ ಬೇಕು-ಬೇಡ
- ಅನುಭವಿಗಳು, ಚಾರಿತ್ರವಂತರು ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕಸ್ತರ ಸ್ನೇಹ ಬೇಕು.
- ದುರ್ಮಾರ್ಗಿಗಳು, ಅತಿವಿನಯಿಗಳು, ಸಿಹಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸ್ನೇಹ ಹಾನಿಕಾರಕ.

* ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಸಂತೋಷಗಳು
- ಧರ್ಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ದೊರೆವ ಸಂತೋಷ.
- ಅನ್ಯರ ಒಳಿತಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿನ ಸಂತೋಷ.
- ಯೋಗ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಂಸರ್ಗದ  ಸಂತೋಷ.

* ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಲ್ಲದ ಸಂತೋಷಗಳು
-  ದೈತ್ಯಸಾಹಸ, ಅನುಚಿತ ವೀರತನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.
-  ಉದ್ದೇಶರಹಿತ ಅಲೆತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗುವುದು.
-  ಆಡಂಬರದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು.

* ಮನುಷ್ಯ ಪತನಗೊಳ್ಳುವ ಮೂರು ತಪ್ಪುಗಳು
-  ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನವೇ ಆತುರದಿಂದ ಆಡಿದ ಮಾತು.
-  ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ ಮೌನವಹಿಸುವುದು.
-  ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನರಿಯದೆ ಮಾತನಾಡುವುದು.
 
* ಬದುಕನ್ನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುವ ತತ್ತ್ವಗಳು.
- ತಾರುಣ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸದಿರುವುದು.
- ಅಹಂಕಾರ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಂತಾದ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ.
- ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು.    

* ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಭಯ
- ದೇವರ ಭಯ - ಹಿರಿಯರ ಭಯ - ಸಂತರ ಭಯ.

* ಜೀವನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು
- ವಸ್ತುವಿನ ಅರಿವಿನ ಹಂಬಲ - ಕಲಿಯುವುದು| ಕಲಿಕೆ| ಶಿಕ್ಷಣ
- ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ನಿಯತ್ತು, ನಿಷ್ಠೆ - ಸರಳ ಧ್ಯೇಯಗಳು,
- ಸ್ವಸಹಾಯ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ - ಕೌಟುಂಬಿಕ ಶಿಸ್ತು.
- ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತ  ಸರಕಾರ - ವಿಶ್ವ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸರಕಾರ.    

*  ಬದುಕನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಸತ್ಸಂಬಂಧಗಳು 
-  ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ನಡುವೆ, ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ.
-  ಆಳುವವರು - ಪ್ರಜೆಗಳ ನಡುವೆ, ಹಿರಿಯರು-ಕಿರಿಯರ ನಡುವೆ, ಸ್ನೇಹಿತರ ನಡುವೆ.   

* ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಐದು ವಿಚಾರಗಳು
- ಮಾನವೀಯತೆ - ಸನ್ಮಾರ್ಗ - ಮರ್ಯಾದೆ - ಜ್ಞಾನ, ತಿಳುವಳಿಕೆ - ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ.

* ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೂಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು
1. ಜೆನ್ - ಆತ್ಮ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಅನುಕಂಪ
2. ಚುನ್ ತ್ಸು - ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ - ಭಾವದ, ಬುದ್ಧಿಯ ಅಲ್ಪತನದಿಂದ ಹೊರತಾದದ್ದು - ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನನ್ನಿಂದ ಏನು ಮಾಡಲಿಕ್ಕಾದೀತು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ತನ್ನತನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.  
3. ಲಿ - ಔಚಿತ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ - ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಐದು ಸತ್ಸಂಬಂಧಗಳ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು.
4. ತೆ - ಆಳುವವರಿಗೆ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ನಿಲುವು. ರಾಜ್ಯಭಾರ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದಲ್ಲ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಎಂಬ ಸೌಜನ್ಯ.   
5. ಪೆನ್ - ಕಾವ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ, ಸೌಂದರ್ಯಾನುಭವ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿ, ಇವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತಿದ್ದುತ್ತವೆ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ.

ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಈ ನೀತಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಒಂದು, ಮನುಷ್ಯನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಎರಡು ವ್ಯಕ್ತಿ-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು. ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿ ಸಂಬಂಧ, ತಂದೆ-ಮಕ್ಕಳ ಸಂಬಂಧ, ಆಳುವವರು-ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಂಬಂಧ, ಹಿರಿಯರ-ಕಿರಿಯರ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಆತ್ಮೀಯರ ಸಂಬಂಧ, ಇವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆತ್ಮೀಯ ಹಾಗೂ ಸೌಹಾರ್ದಯುತ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೆಟ್ಟು ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನಿಗೂ, (ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕನಿಗೂ) ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬೆಲೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಇಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಈ ನೀತಿಗುಚ್ಚದಲ್ಲಿವೆ. ನೀನು ಮನುಷ್ಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮೊದಲು ಕಲಿ. ಆನಂತರ ದೇವರ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಿ ಎಂಬ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಮಾತು ನೇರವಾಗಿ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ/ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ದಯೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸು ಎನ್ನುವ ವಾಕ್ಯವೂ ಇಂತಹದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅನ್ಯರ ಒಳಿತಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಹಿಸು, ಎಂದು ಹೇಳುವ ಅವನ ನೀತಿಸೂತ್ರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಂತ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕಗಳಾಗಿವೆ.  ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.   
 
ಟಾವೋ ಧರ್ಮ
ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಧರ್ಮ ಚೈನಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅಲ್ಲಿ ಟಾವೋ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಲಿತವಿತ್ತು. ಟಾವೋ ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪಕ ಲಾವೋತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಲಾವುತ್ಸು ಎಂಬ ಸಂತ. ಇವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬದುಕಿನ ಜಂಜಾಟದಿಂದ ಬೇಸತ್ತು, ಅದರಿಂದ ದೂರವುಳಿದು, ಸದಾ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಟಾವೋ ಮತ್ತು ಟೆಹ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 

ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಗೆ ಮೂಲ ಟಾವೋ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲ ಟಾವೋ. ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನ ಟಾವೋದಿಂದ ಬಂದಿರುವಂತಹದು. ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಟಾವೋ. ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಗ್ರಹ, ಗಾಳಿ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಟಾವೋ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಭೂಮಿ ಬೆಳೆಯುವುದು, ನೀರು ತಂಪಾಗಿರುವುದು/ ತಣಿಸುವುದು, ಸೂರ್ಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡುವುದು/ಸುಡುವುದು, ಚಂದ್ರ ತಂಪನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಗಾಳಿ ಬೀಸುವುದು, ನಕ್ಷತ್ರ ಹೊಳೆಯುವುದು, ಗ್ರಹ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಟಾವೋ, ಟಾವೋ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿ ಉಳ್ಳದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವಂತಹದು. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತಹದು. ಇದು ನಿಗೂಢವಾಗಿರುವಂತಹದು. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಟಾವೋ ಕಾರಣ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇದು ಟಾವೋ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಶಕ್ತಿದೇವತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹಾಗೆ ಪರಿಭಾವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  

ಟೆಹ್ ಎಂದರೆ ಟಾವೋದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ಟಾವೋದ ಸಾಧನಾಪಥ. ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕದ ಆ ಪರಿಪೂರ್ಣದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬದುಕುವುದೇ ಟೆಹ್, ಟಾವೋ ಬೆಳಕಾದರೆ ಟೆಹ್ ಕಿರಣಂ. ಟೆಹ್ದ ಮೂಲಕವೇ ಟಾವೋದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಟಾವೋ ಗುರಿಯಾದರೆ ಟೆಹ್ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ, ಮನುಷ್ಯ ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಸರಳನಾಗಿ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು. ದೈಹಿಕ ವಾಸನೆಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಪರಿಶುದ್ಧ ಸತ್ಯದ ಸಂಯಮದ ಬಾಳನ್ನು ಬಾಳಿದರೆ ಟಾವೋ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.61 ಟಾವೋ-ಟೆಹ್-ಷಿಂಗ್ ಗ್ರಂಥ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಶೂನ್ಯಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂಪಾದನೆ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಆಗಿದೆ.  ಈ ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಾತ್ವಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿತಿಪ್ರಜ್ಞ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  

ಟಾವೋ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಸಾಧನೆಗೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆ, ಪರಿಶುದ್ಧತೆ, ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಟಾವೋ ಧರ್ಮದ ನೀತಿ ತತ್ತ್ವಗಳು ತುಂಬಾ ಸರಳ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.  ಸಭ್ಯತೆ, ಮಿತವ್ಯಯ, ಬೇರೆಯವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕದಿರುವುದು, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವ, ಅಂತಃಕರಣ, ವಿನಯ ಹಾಗೂ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಜೀವಿಸುವುದು ಇನ್ನು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ಎಂತಹವನನ್ನೂ ಒಳ್ಳೆಯವರನ್ನಾಗಿ, ಪರೋಪಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಸಭ್ಯತೆ, ಪ್ರೀತಿ, ವಿನಯ, ನಮ್ರತೆ, ಗೌರವ ಮುಂತಾದವು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತಹ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಂತಃಕರಣವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ, ಸಹಾಯ, ತ್ಯಾಗ ಮುಂತಾದವುಗಳು ತಂತಾನೇ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರೀತಿ-ಅಂತಃಕರಣಗಳು ತಮ್ಮ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೇವೆ-ತ್ಯಾಗಗಳಿಂದ. ಇದು ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗೆ - ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗುವ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಟೇಹ್ ಸಾಧನಾಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ ಭಂಗಿ, ನಿಯಮಿತ ಉಸಿರಾಟ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ.  ಆದರೆ ಸಾಧನಾ ಪಥ  ಸರಳ ಮತ್ತು ಸಹಜ. ಆಡಂಬರ, ಪ್ರದರ್ಶನ, ಉತ್ಸವ, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ. ಮೌನಕ್ಕೆ, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ. ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಭೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  

ಪರಮ ಒಳಿತೆಂಬುದು ಜಲದೇವಿಯರ ಹಾಗೆ
ಎಲ್ಲವನು ಪೋಷಿಪುದು ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೆ.
(ಟಾವೋ ಟೀಚಿಂಗ್, ಅಧ್ಯಾಯ-8)62

ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ಬಯಸುವ ಈ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯ ಸಮಾಜಕರ್ತನಿಗೂ ಅನುಕರಣೀಯ.

ಪರಮಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರಿಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಟಾವೋ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ತದಾತ್ಮ್ಯ ಹೊಂದುವುದು ಹೀಗೆ ಎಂಬ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.63
 
ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮ
ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕತೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್, ಟಾವೊ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮವೂ ಸೇರಿದೆ. ಇದನ್ನು ಧರ್ಮ, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಕ್ತಿ, ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತಿ, ಜೀವನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಎನ್ನಬಹುದು.64 ಜಪಾನಿ ಸಾಮ್ರಾಟನನ್ನು ಸೂರ್ಯದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೆಂದೂ, ಅವನಿಗೆ ತೋರಿಸುವ ನಿಷ್ಠೆ ತಮ್ಮ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದೂ ಜಪಾನಿಯರು ನಂಬಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ (ರಾಜಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದೇವತಾ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು). ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಈ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ. ಉಪಕಾರಿ ದೇವತೆಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಅಪಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳು.

ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಅನ್ನ, ಸಮುದ್ರ, ಪರ್ವತ, ನದಿ, ವೃಕ್ಷ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉಪಕಾರಿ ದೇವತೆಗಳು. ಹಾಗೇನೆ ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ, ಬಿರುಗಾಳಿ ಇವರು ಕ್ರೂರ ದೇವತೆಗಳು. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಹೆಣ್ಣು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಜಮಾನಿ ಸೂರ್ಯದೇವಿ. ಅವಳೇ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆ. ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳು ಅವಳ ಅಧೀನ. ಹಾಗಾಗಿ ಜಪಾನೀಯರು ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವಳ ವಂಶಜರೇ ಜಪಾನಿನ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕೃತಿ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಾನವ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಂತತಿಯ ಹಿರಿಯರೇ ಮಾನವ ದೇವತೆಗಳು (ಪಿತೃ ದೇವತೆಗಳು). ದೇವ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ತರಹದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಜಾಗವಿದೆ. ಈ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ಮಾನವಶಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.   

ಜಪಾನಿಯರು ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿಯರ ಮೂಲ ಧರ್ಮ ಪಿಂಟೋ ಆದರೂ, ಆ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಾದರ್ಶಗಳನ್ನು ಅವರು ರೂಢಿಸಿ, ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಚೀನದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ - ನೈತಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರಭಾವವೂ ಆಗಿದೆ.  ಮೊದಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಶಿಯಸ್ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಯಾರು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಕಿತ್ತಾಟಗಳಿದ್ದರೂ, ಪುನಃ ಸನಾತನ ಪಿಂಟೋಧರ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು ಎಂದು ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೀತಿ, ಸರಳತೆ, ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ಯ, ಸತ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ನೀತಿಯುತ ಜೀವನ ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ, ಜಪಾನಿಯರು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ, ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.65 ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದೂ ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಜತೆಗೆ ಬಂದ ಮಾನವ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾದ ತರ್ಕ, ತಾತ್ತ್ವಿಕತೆ, ಸಮಾಜಸೇವೆ ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿ ಬದುಕನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಸನುಗೊಳಿಸಿವೆ. ರೋಗಿಷ್ಟರಿಗೆ, ಶಾರೀರಿಕ ಊನಶಕ್ತರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಬಲಗೊಂಡಿದೆ.66

ಪಿಂಟೊಧರ್ಮದ ಮುಖ್ಯ ಹತ್ತು ತತ್ತ್ವಗಳು ಹೀಗಿವೆ.   
  1. ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು (ಈ ತತ್ತ್ವ ಸ್ವನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ).
  2. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ತರ್ಪಣ ನೀಡುವ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
  3. ರಾಜ್ಯದ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಾರದು. (ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಒತ್ತುಕೊಡುತ್ತದೆ).
  4. ದೇವತೆಗಳ ದಿವ್ಯತೆಯಿಂದ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.
  5. ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಎಂದು ಮರೆಯಬಾರದು (ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್ - ಹಿಂದೂಧರ್ಮ).
  6. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳು ಸೀಮಿತ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ.
  7. ಬೇರೆಯವರು ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ನೀವು ಸಿಟ್ಟಿಗೇಳಬಾರದು.
  8. ನಿಮ್ಮ ಪಾಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀವು ಮಾಡಬೇಕು (ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೆ - ಗೀತೆ)
  9. ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ತೆಗಳಬಾರದು.
  10. ಪರಧರ್ಮೀಯರ ಉಪದೇಶಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಬಾರದು (ಸ್ವಧರ್ಮೇ ನಿಧನಂ ಶ್ರೇಯಃ - ಗೀತೆ).
ಪಿಂಟೊ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ ಪ್ರೀತಿ, ಸರಳತೆ, ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಸತ್ಯ, ಸಮಾಜಸೇವೆ, ಊನಶಕ್ತರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು, ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀವು ಮಾಡಿ ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ಆಗಿವೆ.  ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವೃಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೂತ್ರಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಪಿಂಟೋ ಧರ್ಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.67
 
ಬಹಾಯಿ ಧರ್ಮ
ಜಗತ್ತಿನ ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಹಾಯಿ ಧರ್ಮ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಪರ್ಷಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ತೆಹ್ರಾನ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಾಉಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಪ್ರವಾದಿಯಿಂದ ಬಹಾಯಿ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ``ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಅವನತಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೇ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಸ್ವಯಂ ಅವತಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ (ಗೀತೆ 4-7),68 ಎಂಬ ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತಿನಂತೆ; ನಾನು ಈಗ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಪುನಃ ನಿಮ್ಮೊಟ್ಟಿಗೆ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತೇನೆ69 ಎಂಬ ಯೇಸುವಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಭಗವಂತನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪತಿತ ಜನಾಂಗದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಭಗವಂತ | ದೇವದೂತರು ಅವತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಬಹಾಯಿ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಸಂತರನ್ನು ದಾರ್ಶನಿಕರನ್ನು, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಬಹಾಯಿಧರ್ಮ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ತ ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ಉನ್ನತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಉದಾತ್ತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳ ತಿರುಳು ಒಂದೇ. ಎಲ್ಲಾ ಸಂತರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಎನ್ನುವ ಬಹಾಯಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಐಕ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.   

ಬಹಾಯಿಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಹೀಗಿವೆ.
  1. ಮಾನವಕುಲದ ಏಕತೆ  (ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್-ಹಿಂದೂಧರ್ಮ).
  2. ಸತ್ಯದ ನಿರ್ಭೀತ ಶೋಧನೆ, ಸತ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು. 
  3. ಸಮಸ್ತಧರ್ಮಗಳ ಮೂಲ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ (ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು).
  4. ಧರ್ಮವೂ ಐಕ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಬೇಕು (ವಿಭಜನೆಗೆ ಅಲ್ಲ).
  5. ಎಲ್ಲಾ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಕುಚಿತ ವಿಚಾರಗಳು - ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು  ನಿವಾರಿಸಲ್ಪಡಲಿ.
  6. ಧರ್ಮವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಲಿ.
  7. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು - ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರಕಲಿ.
  8. ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ನಂತರ, ಜಾಗತಿಕ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳು ರೂಪಿತವಾಗಲಿ.          
  9. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆಯಲಿ.
  10. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿ.
  11. ಶಾಶ್ವತ ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿಯು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ.
  12. ಜಗತ್ತಿಗೆ (ಸಮಾಜಕ್ಕೆ) ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ದೊರೆಯಲಿ. ದೇವರು ಒಬ್ಬನೆ (ಏಕಂಸತ್, ವಿಪ್ರಾ ಬಹುದಾ ವದಂತಿ - ಋಗ್ವೇದ). ಮಾನವಕುಲ ಒಂದೇ. ಎಲ್ಲ ಸಂತರು ಬೋಧಿಸಿರುವುದು ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯತೆ. ದೇವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಸಂತರನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮಾನವಧರ್ಮದ ಮೂಲ ಧ್ಯೇಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕತೆಯ ವಿಕಾಶ. ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇದರ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಮಾನವ ಕುಲದ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನಗಳು. ಜಗತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.  ಅವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶ ಜೀವಹಾನಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಶ. ಇದು ತಪ್ಪಬೇಕಾದರೆ ಐಕ್ಯತೆ, ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ ಮುಂತಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಸಂತರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.  ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನ ಉದ್ದೇಶಗಳೂ ಇವೇ ಆಗಿವೆ.

ಧರ್ಮಗಳು ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ.  ಇವು ಐಕ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ ಬಹಾಯಿ ಧರ್ಮದ್ದು. ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಕುಚಿತ ಧ್ಯೇಯ - ದೋರಣೆಗಳು ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂಕುಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ನಿವಾರಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಧರ್ಮ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬಹಾಯಿಧರ್ಮ ಹೇಳುತ್ತದೆ.  ಇಂತಹ ಸಂಕುಚಿತ ಮನೋಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಬದಲಾಗಬೇಕೆಂದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಈ ಧರ್ಮ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ಆಶಯವೂ ಆಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆಯಲಿ ಎಂದು ಈ ಧರ್ಮ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಆಶಯವೂ ನಮ್ಮ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿಶಾಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಹೀಗೆ ಬಹಾಯಿಧರ್ಮವೂ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ, ಅನೇಕ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.70
 
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
40. 1. ಅನುವಾದಕ ಸಮಿತಿ - ಪವಿತ್ರ ಬೈಬಲ್, ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ ಧರ್ಮಾಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳ ನಿಯೋಗ, 75, ಮಿಲ್ಲರ್ಸ್ ರಸ್ತೆ, ಬೆನ್ಸನ್ ಟೌನ್, ಬೆಂಗಳೂರು - 46, 2008, ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ಕಾಂಡ 5 (ವಿಮೊ 20. 1-17) ಪುಟ 279-281.
       2. ಶೇಷ ನವರತ್ನ - ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು, ಸಮಾಜ ಪುಸ್ತಕಾಲಯ, ಶಿವಾಜಿ ಬೀದಿ, ಧಾರವಾಡ - 1, 1998, ಪು 137-138.
41. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 153.
42. ಅದೇ ಪು 153.
43.  ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 158.
44. ಅದೇ ಪು 161.
45. ವಿಲಿಯಂ - `ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ, ರವೀಂದ್ರ ಪುಸ್ತಕಾಲಯ, ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆ, ಸಾಗರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ 577401, 2015, ಪು 115.
46. ಅನುವಾದಕ ಸಮಿತಿ - ಪವಿತ್ರ ಬೈಬಲ್, ಪು.ಮತ್ತಾಯ 5. 3-10.
47. ವಿಲಿಯಂ - ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ, ಪು 118.
48. ಅದೇ, ಪು 119.
49. ಅದೇ, ಪು 120.
50. ಅದೇ, ಪು 121.
51. ಅನುವಾದಕ ಸಮಿತಿ - ಪವಿತ್ರ ಬೈಬಲ್ - ಕೀರ್ತನೆ 41.1 ಪು 846.
52. ವಿಲಿಯಂ - `ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ, ಪು 130 (ಎರಡು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ).
53. ಎದುರ್ಕಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ - ಪು 583.
54. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ, ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 135.
55. ಡಾ.ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ, ಪು 489.
56. ಎದುರ್ಕಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ - 592.
57. ಪ್ರೊ. ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ (ಸಂ) - ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಶಬ್ದಕೋಶ, ನಿರುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, 244, 3ನೇ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ರಸ್ತೆ, ಎಂ.ಪಿ.ಎಂ ಲೇಔಟ್, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಎದುರು, ಮಲ್ಲತ್ತಹಳ್ಳಿ, ಬೆಂಗಳೂರು - 56, 2014, ಪು-92.  
58. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು - 242&244.
59. ಅದೇ ಪು 241.
60. 1. ಪ್ರೊ. ಎಚ್.ಎಂ ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ (ಸಂ) ಪು 81-82.
      2. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ, ಪು 287-294.   
61. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 235.
62. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಪು 254
63. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಪು 259
64. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಪು 305.
65. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು. 249.
66. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ 309.
67. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ:
      1.ಶೇಷ ನವರತ್ನ -`ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು
      2. ಡಾ. ಹೆಚ್.ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ - ಲೋಕಧರ್ಮಗಳು.
68. ಶ್ರೀ ಎ.ಸಿ. ಭಕ್ತಿ ವೇದಾಂತ ಸ್ವಾಮಿ ಪ್ರಭುಪಾದ - ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಯಥಾರೂಪ, ಭಕ್ತಿವೇದಾಂತ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಹರೇಕೃಷ್ಣಗಿರಿ, ಇಸ್ಕಾನ್, ಕಾರ್ಡ್ ರಸ್ತೆ, ರಾಜಾಜಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 10. 1998, ಪು.211.
69. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು.250. 
70. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಶೇಷ ನವರತ್ನ - ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು. 
 
...............................ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ............................... 
]]><![CDATA[ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶೆ - ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ]]>Fri, 20 Dec 2019 12:32:13 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/2514204
ಲೇಖಕರು :
ಡಾ|| ಶೇಖರ.ಎಸ್.ಪೂಜಾರ
ವಿಶ್ರಾಂತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಭಾಗ,
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಧಾರವಾಡ.
ಪ್ರಕಾಶನ :
ನವೀನ ಪ್ರಕಾಶನ, ಕಲ್ಯಾಣ ನಗರ, ಧಾರವಾಡ.
ಪುಟಗಳು : 10+150             
ಮುದ್ರಣ : 2012                         
ಕೃತಿ ವಿಮರ್ಶನಾಕಾರರು
ಕು.ದೇವಿಂದ್ರಪ್ಪ ಎಂ., ರಶ್ಮೀ ಜಿ.ಎಂ,
ಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು
ಡಾ|| ರವೀಂದ್ರ ಡಿ ಗಡ್ಕರ್,
​ಪ್ರಾದ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗ, ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಶಂಕರಘಟ್ಟ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ.
ವೃತ್ತಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭವು, ವಿದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸುಮಾರು 38 ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಯಿತು. ಪದವಿ ಹಂತದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆವರೆಗೂ ತಲುಪಿತು. ದಶಕಗಳು ಕಳೆದಂತೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತ ಅದರ ಬೇಡಿಕೆ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಈ ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲು ಹಲವಾರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಗಳೂಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನಿಸುತ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಈ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು 3 ಮುಖ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಅದ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ 15 ಉಪ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ 15 ಉಪ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ಅನ್ವಯಿಕೆ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯು 2 ಉಪ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂಂದಿಗೆ ಈ ಕೃತಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೂಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರವನ್ನು, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯ ಗೀತೆಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಲೇಖಕರು ಪುಸ್ತಕದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು/ಸೇವಕರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವವರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೂ ಇರುವ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ, ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಮಹತ್ವದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಲೇಖಕರು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ|| ಹೆಚ್.ಸ್ಟ್ರೂಪ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತ ತಮಗೆ ತಾವೇ ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ, ಗುಂಪಿನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತ ನಾನಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಲೆಯೇ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ವೃತ್ತಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ವೃತ್ತಿ ಸೇವೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಮಾನವೀಯತೆ ತತ್ವ ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನೋ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ತಜ್ಞರಾದ ವೆರ್ನರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು.ಬೋಹ್ಮ ಅವರ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವಿಧಾನಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಆರು ವಿಧಾನಗಳಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಆಡಳಿತ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ನೀತಿ-ಸಂಹಿತೆಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಘ ಘೋಷಿಸಿರುವ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ 14 ನೀತಿ-ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಈ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಹಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವೃತ್ತಿ ಬದ್ಧತೆ ಎಂಬ ಈ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲು ಲೇಖಕರು, ವಚನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ವೃತ್ತಿಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಶರಣರ ಬದ್ಧತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮೇದಾರ ಕೇತಯ್ಯ ಶರಣರ ಕುರಿತು ಹಾಡಿದ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಯಾದ ಮರಣ ಬಂದರು ಕೂಡ ಶರಣ ಕಾಯಕ ಮುಗಿಸಿ ಹರುಷದಲಿ ಹರಣ ನೀಗಿದನು| ಕೇತಯ್ಯ ಹರನಿತ್ತ ಕರುಣೆಯಲಿ|| ಎಂಬ ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವಿರಾಮ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿ, ಮೌಢ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಸರಳ ಹಾದಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಶರಣರು, ದಾಸರು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದು, ಈ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ವಚನಗಳೇ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಹೀಗೆ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉದಯಿಸಿದವು ಈ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲೊರಟಿರುವ ವಿಷಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದ ಘಟಕಗಳೂಂದಿಗೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ತಜ್ಞರಾದ ಮೇರಿ ರಿಚ್ಮಂಡ್, ಸ್ವಿಥಾನ್ ಬೌವರ್ಸ್, ಆರ್ಥರ್ ಫಿಂಕ್, ಸ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾಲಿ ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಲೇಖಕರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಗೋರ್ಡನ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಮನೋ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ, 1930 ರಲ್ಲಿ ಪೆನ್ಲಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದ - ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಪೊಲ್ವೋವ್ ಹಾಗೂ ಥಾರ್ನ್ಡಿಕೆ ಅವರ ನಡತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ನಡತೆಯನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಪರ್ಲೆಮನ್ ಅವರ ಸಮಸ್ಯಾ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಅಂಗಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಸ್ಯೆ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಮಸ್ಯೆ ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಲೇಖಕರು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ತತ್ವಗಳು ಇವೆ, ಅದರಂತೆ ಲೇಖಕರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರಯೋಗದ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ತತ್ವಗಳು ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ಅಂಗೀಕಾರ ಸೂತ್ರ, ಸಂವಹನ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕ ಸೂತ್ರ, ವೈಯಕ್ತೀಕರಣ ಸೂತ್ರ, ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಸೂತ್ರ, ಸ್ವ-ನಿರ್ಧಾರ ಸೂತ್ರ, ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸೂತ್ರ, ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಾಯುವ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ವಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಸ್ವಪ್ರಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರ ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ಧಾರೆ. ಆದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಆಳ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನ ದಕ್ಷತೆ ಅರಿಯಲು ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿರುವುದು  ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಲೇಖಕರು ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಧ್ಯಯನ ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಘಟಕ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬ, ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ವಿಧಾನವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಲೇಖಕರು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೂನೆಯ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾದ ಕುಟುಂಬಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವ ಮ್ಯೂರ್ಹೆಡ್ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲ ಊಹೆಗಳು, ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು, ರೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮ ಹೀಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೂಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದ ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ಅನ್ವಯಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಯಾವ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಶಾಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಾಲೇಜು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತಕಾರ್ಯ, ಸರಕಾರಿ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬುಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೂನೆಯ ಉಪ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕುಟುಂಬಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಡಿ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಅತ್ತೆ-ಸೊಸೆ ನಡುವೆ  ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆ, ಮದ್ಯಪಾನ ಸಮಸ್ಯೆ, ಕಠೋರ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವಾತಾವರಣದ ಸಮಸ್ಯೆ, ಸತಿ-ಪತಿಯರ ಮಧ್ಯೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಸಮಸ್ಯೆ, ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕೌಟಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು, ಕುಟುಂಬದವರು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಪರಿಯನ್ನು ಲೇಖಕರು ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಅಳ, ಅವುಗಳ ತೀವ್ರತೆ, ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅರಿಯಲು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ  ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು, ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕಿರು ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ವಚನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ ಲೇಖಕರ ಪ್ರಯತ್ನ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.
 
ಉಪಸಂಹಾರ
ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಇದು ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ದೊರೆಯದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕೃತಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದವರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ ಲೇಖಕರ ಕಾರ್ಯ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಆದರೆ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾವು ಸಂಶೋಧನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಈ ಕೃತಿಗೆ ಕೆಲವು ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ 4 ರಲ್ಲಿ  ಪ್ರೊ|| ಹೆಚ್.ಸ್ಟ್ರೂಪ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಳಿ (ಡಾ||.ಎಚ್.ಎಂ.ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ 1993:35) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ತಜ್ಞರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಲೇಖಕರು ಯಾವ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೂಂಡಿದ್ದಾರೆಂಬುದುರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮಾತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಈ ಕೃತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
​
ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು  ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕಾದರೆ ಆ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಬಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾಗಲಿ, ತತ್ವಗಳಾಗಲಿ, ಮಾದರಿಗಳಾಗಲಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವಂತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ  ಸೇರಿಸಬಹುದು.
]]><![CDATA[ಅಪಾರ್ಥ]]>Fri, 20 Dec 2019 11:43:08 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/6739209
Picture
ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡರೂ ಪ್ರಮಾಣಿಸಿ ನೋಡು ಎಂಬ ನಾಣ್ಣುಡಿ ಸರ್ವಕಾಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಅದನ್ನೇ ವಾಸ್ತವವೆಂದು ತಿಳಿದು ವಿವೇಚನಾರಹಿತವಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಇದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ಅರಿವು ನಮಗೆ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕಾಲಾನಂತರ ನಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಅರಿತಾಗ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಕಣ್ಮುಂದೆ ಕಾಣುವುದೇ ವಾಸ್ತವ ಹಾಗೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದೇ ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬುವ ಮನುಷ್ಯ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಗರಿಕ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಮಾನವ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿದ್ಯಾವಂತನೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭರದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪ್ರತಿಫಲವೇ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುವ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಅಪಾರ್ಥ. 
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾಲೇಜೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಮಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ಒದಗಿಬಂದಿತ್ತು. ಇದೇ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿ ಅನುಭವವಿದ್ದರೂ ಸಹ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ತೆರಳುವ ಪ್ರತೀ ಬಾರಿ ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆದ ಕಾರಣ, ಕನ್ನಡಿ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ನನ್ನ ಉಪನ್ಯಾಸದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲೇಬೇಕಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಾಗ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದ ನನ್ನ ಅಂಗಿಕ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಮುಖಚರ್ಯೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕಾರು ಬಾರಿ ತಾಲೀಮು ನಡೆಸಿದ ಬಳಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೊರಟೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಹೊರಟ ನನಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೋಧೋರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನೀರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದೆ. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೋಭಾವನೆ ಹಾಗೂ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಂಚ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆ ಹಾಕಿ ತುಸು ಸಮಯದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಶಿಕ್ಷಕರೊಡನೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ಜರುಗುವ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದೆ.

ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವಯೋಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಯೋಸಹಜವಾಗಿ ಗದ್ದಲ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾಲಕ ಬಾಲಕಿಯರು ಒಂದೇ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿದ್ದರಿಂದ ಗದ್ದಲ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತುಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ನಾವು ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊಕ್ಕಿದ ಕೂಡಲೇ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಗದ್ದಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗಿ  ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇಡೀ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಡಿದ್ದ ನಿಶ್ಯಬ್ದವನ್ನು ಛೇಧಿಸುವ ಹಾಗೆ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ತೆರಳಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚು - ಕಡಿಮೆ ಬಾಲಕನಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಓ..ಹೋ.. ಎನ್ನುವ ಉದ್ಘಾರ ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ ಹೊರಗೊಮ್ಮಿತು. ಕೊಂಚ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಳಗಾದರೂ ಸಾವರಿಸಿಕೊಂಡು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಇಡೀ ಸಭಾ-ಭವನ ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿತ್ತು. ಮೈಕನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಪ್ರಿಯರೇ.., ನಮಸ್ಕಾರ ಎಂದೆ, ಪುನಃ ಓ..ಹೋ.. ಎಂಬ ಹರ್ಷೋದ್ಘಾರ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಯುವಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರಿವಿದ್ದ ನನಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಹರ್ಷೋದ್ಘಾರಗಳು ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂದವು.

ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, ಆತ್ಮೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಿತ್ರರೇ ಮಾನವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಣಿಯಾದರೂ ಇತರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ತೀರಾ ಭಿನ್ನನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನಾದವನಿಗೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಹೊಸ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂಬರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುವ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಈಜಾಡುವ ಮೀನನ್ನು ಕಂಡು ಜಲಚರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಈಜುವ ಹಡಗನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ, ಭೂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ಇತರ ಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಬಂದ, ಆದರೂ ತೃಪ್ತಗೊಳ್ಳದ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಮೆರೆದನು. ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಮಾನವ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಹಾಗೂ ಪೂರಕ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಲ್ಯಾಪ್-ಟಾಪ್, ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್, ಐಫೋನ್, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉಗಮವಾದವು. ಬಹುಶಃ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ  ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್ ಹಾಗೂ ಐಫೋನ್ಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಭರದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಕ್ಷರಸ್ಥ ಮಾನವನಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಪ್ರೇ(ಕಾ)ಮ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಕೊಳ್ಳುಬಾಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವನ್ನೂ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಖರೀದಿಸುವ ಅಥವಾ ಇ.ಎಂ.ಐ ಮೂಲಕ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೀಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗೀಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಚಾಳಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಚಾಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಡುವ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಈ ಹಿಂದೆ ಖರೀದಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂದು ಬಗೆಯುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಹೀಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬಿಸಾಡುವ ಮಾನವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಮಾನವನ ನೈಜ ಸಂಬಂಧಗಳು ಜಟಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ವಸ್ತು ಪ್ರೇಮವೆಂಬ ಭೂತವನ್ನು ಮೈಮೇಲೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿ ನಂತರ ಏಕ ಪೋಷಕ ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಿಘಟನೆಯಂತಹ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಮಕ್ಕಳು, ವಯೋವೃದ್ಧರಾಧಿಯಾಗಿ ಯುವಜನರ, ವಿಶೇಷ ಚೇತನರ, ವಿಧವೆಯರ, ಅನಾಥರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಎದುರಾಗಿರುವ ಈ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಯಾರೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೊಣೆಮಾಡಲಾಗದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿಗಳೆಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಖಂಡಿತಾ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ನಮಗ್ಯಾರಿಗೂ ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಮಯವಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಇರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ದಿನದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟರಿಂದ ಹತ್ತು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡಲು ಸಮಯವಿದೆ, ಮಿತ್ರರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಮಯವಿದೆ, ಸೋಮಾರಿ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಾರದ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಮಯವಿದೆ, ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಮಯವಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೇ..? ಹೀಗೆ ವಸ್ತು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುವ ವೇಳೆಗೆ ಇಡೀ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರವ ಮೌನ ಮನೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಉಪನ್ಯಾಸ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದ ಗದ್ದಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಸಹನೆ ಮೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ದಿಟ. ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾವಧಾನದಿಂದ ಕುಳಿತು ತದೇಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಆಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ನನಗೆ ಆಶ್ವರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂತೋಷವೂ ಆಯಿತು. ಬಹುಶಃ ನಾನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನಮುಟ್ಟುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾ  ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಿದೆ. ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನನ್ನನ್ನೇ ತದೇಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಕಣ್ಣರಳಿಸಿ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ವೇಳೆಗೆ ಗೊರ್... ಎನ್ನುವ ಗೊರಕೆ ಶಬ್ದ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಬಡಿಯಿತು. ಕಸಿವಿಸಿಗೊಂಡರೂ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾನುಭಾವನನ್ನು ಹುಡುಕಲಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮುಂದಿನಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಮುಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಖಾತರಿಯಾಯಿತು. ಆತನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಕಣ್ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ನಂತರದ ಕೆಲವೆ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿ ಅದೇ ರೀತಿ ಗೊರಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಆತನ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಎಬ್ಬಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿ ಆತನ ಗೊರಕೆ ಶಬ್ದದಿಂದ ನನಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಉಪನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆತನ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಆದರೆ ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಕುಳಿತವರು ಆತನನ್ನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಿಸಲು ಶತಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರೂ ಉಪಯೋಗವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಉಪನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಆತನ ಗೊರಕೆ ಶಬ್ದವನ್ನೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತೂ ಗೊರಕೆಯ ಕಿರಿಕಿರಿಯ ನಡುವೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ತಾಸಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.

ಉಪನ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೂ ಸಹ ನನಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಭಾಂಗಣದಿಂದ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇ ತಡ ಸರಸರನೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ಕೊಠಡಿಗೆ ತೆರಳಿದೆ. ಇದಾಗಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅದ್ಬುತವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಹೊಗಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಡಿರೆಂದೂ, ಒಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರೂ ನಾನು ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೆ. ಕೊಂಚ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಂಡವರಂತೆ ಕಂಡ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಅರೆ ಏನಾಯಿತು ನಿಮಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ  ಇಡೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹ ನಿಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ನೀವು ಮಾತ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿರುವಿರಿ. ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಗೊರಕೆಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಕೂಡಲೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ನಡೆದ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಲೆಹಾಕಲು ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕೆಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೊಠಡಿಗೆ ಬರಲು ತಿಳಿಸಿದರು.

ತುಸು ಸಮಯದ ನಂತರ ನಾನು ವಿರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೊಠಡಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ನನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುತ್ತಾ, ಘಟನೆಯ ಹಿಂದಿನ ನೈಜ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟರು. ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಾರದ ಹಿಂದೆಯೇ ಎಲ್ಲ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ನೀವು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಬರುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹುಪಾಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹರ್ಷಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಸಂತಸಗೊಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜರುಗುವಾಗ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸದೆಯೇ, ಇವನೊಬ್ಬ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಮೂಲತಃ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದವನಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ರೈತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವನು ಕನ್ನಡ ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಸದಾ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಇರುವ ಇವನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕರ ಆದಿಯಾಗಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಗೂ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇವನು ನೂರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಇವನೊಬ್ಬ ಭಾವಜೀವಿ ಹಾಗೂ ಸನ್ನಡತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ನೇಹಜೀವಿ. ಹೀಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನನಗೆ ಮೈಯೆಲ್ಲಾ ಉರಿದುಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದ್ಬುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಉಪನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಕರೆದು ತಕ್ಕ ಶಾಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು ನಡೆದ ಘಟನೆಗೆ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ ಅದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನನಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅವಮಾನವೆಂದೇ ಭಾವಿಸತೊಡಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನೂರಾರು ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೃಧು ಧೋರಣೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ನಡವಳಿಕೆ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಅಹಂಗೆ ಭಂಗವಾದಾಗ ಬಹುಪಾಲು ಜನರ ವರ್ತನೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಂದಿನ ಆ ಘಟನೆಯೇ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ.
​
ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ನೀವು ಬರುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾನೇ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿರುವೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ನಿನ್ನೆ ಸಂಜೆಯಿಂದಲೇ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಿಂಗರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದ. ಆದರೂ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಹಾಗೆ ವರ್ತಿಸಿದ ಎಂದರೆ ಮೊದಮೊದಲು ನನಗೆ ಊಹಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವ ಈಗಷ್ಟೇ ತಿಳಿಯಿತು. ನಿಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೂರ್ಛೆಬಿದ್ದ. ಕೂಡಲೇ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಕರೆಮಾಡಿ ವಿಚಾರ ಮುಟ್ಟಿಸಿದಾಗ ವಾಸ್ತವ ಅರಿಯಿತು. ಅವನೊಬ್ಬ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಭಾದಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ಕೆಮೋ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಕೆಮೋಥೆರಪಿ) ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ನಿಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳಲೇಬೇಕೆಂದು ಕೆಮೋಥೆರಪಿ ಪಡೆದ ನಂತರದ ದಿನವೇ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಬಂದು ಉಪನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ. ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೋವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ತನ್ನಿಂದಾಗಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸಂಕಟವಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗ ಮಂಕಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ನಗುನಗುತ್ತಲೇ ಏನೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ. ನಿಮ್ಮ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಅವರ ಪೋಷಕರಿಂದಲೇ ನಮಗೂ ತಿಳಿದದ್ದು. ತುಂಬಾ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಯಾದ ಇವನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿ ವರ್ತಿಸಿರಬಹುದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮಾತು ಮುಗಿಸಿದರು. ಕೋಪ - ಆವೇಶದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನ ಕಣ್ಣಂಚಿನಿಂದ ನೀರು ಧಾರಾಕಾರವಾಗಿ ಸುರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿವು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಮಾತು ಹೊರಡಲಿಲ್ಲ. ತಕ್ಷಣ ಮೇಲೆದ್ದು ನೇರವಾಗಿ ಸಭಾಂಗಣದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆಹಾಕಿದೆ, ಎಲ್ಲೂ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನನ್ನು ಸಭಾಂಗಣದ ಮುಂದೆ ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಆಟೋಗ್ರಾಫಿಗಾಗಿ ಮುತ್ತಿಕೊಂಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆ ಕೆಂಪು ಟೋಪಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ತಲೆಸುತ್ತಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಉಪಚರಿಸಿ, ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ನಂತರ ಆತನ ಮನೆಗೆ ತಂದೆಯ ಜೊತೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್ ನೀಡಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ತೆರಳಿದೆ.
]]><![CDATA[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ / ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಇತಿಹಾಸ - 2]]>Fri, 20 Dec 2019 11:31:48 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/-27275128
Picture
ಚಾಣಕ್ಯನ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ - ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
ಮಾನವನ ಬದುಕಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ ಚಾಣಕ್ಯನ (ವಿಷ್ಣುಶರ್ಮ, ಕೌಟಿಲ್ಯ) ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ. ಚಾಣಕ್ಯ ಅದ್ವಿತೀಯ ದೇಶಭಕ್ತ, ಅಪ್ರತಿಮ ಸಂಘಟಕ. ಸುಖ ಲೋಲುಪತೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧರ್ಮ (ಕರ್ತವ್ಯ)ವನ್ನು ಮರೆತ ಮಗಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ನವನಂದರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ, ಅದೇ ವಂಶದ ಕುಡಿಯಾದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ ಧೀರ.  
ರಾಜರು ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಹತ್ತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಚಾಣಕ್ಯನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮನುಷ್ಯನ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಗ್ರಂಥಗಳು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.

ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಒಂದು ನೀತಿಸಂಹಿತೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸೂತ್ರಗಳು ವ್ಯಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಳಿತನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ, ಮಂತ್ರಿ, ಸಾಮಂತ, ಅಧಿಕಾರಿ, ಪ್ರಜೆ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ಯಾವುದು ಒಳಿತು-ಯಾವುದು ಕೆಡಕು, ಯಾವುದು ಸರಿ-ಯಾವುದು ತಪ್ಪು, ಯಾವುದು ಶುಭ-ಯಾವುದು ಅಶುಭ ಎನ್ನುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮತ್ಸರಗಳೆಂಬ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಿ, ಸರಳತೆ, ಪರಿಶುದ್ಧತೆ, ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ತ್ಯಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವೇದಜ್ಞಾನ, ಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ತ್ಯಾಗ, ಶೀಲ, ಗುಣಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸತ್ಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಆದರ್ಶ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಶೀಲ, ವಿದ್ಯೆ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ಆಚಾರ, ವಿಚಾರ, ಚತುರ್ವೇದ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ), ಸ್ತ್ರೀ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತ, ಸ್ನೇಹಿತಧರ್ಮ, ಕುಟುಂಬದ ಮಹತ್ವ, ಆಪತ್ಕಾಲದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗುರಿ ನಿರ್ಣಯ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಚಾಣುಕ್ಯನ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಸದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿ ಯಜ್ಞದ ಅಂಗವಾಗಿ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು (8-11). ದಾನಧರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಸ್ವರ್ಗ ಸೇರುವುದು ನಿಶ್ಚಯ (7-16). ದಾನದಲ್ಲಿ ಅತೃಪ್ತಿ ಇರಬೇಕು. ಸ್ವಲ್ಪದಾನ ಕೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಬಾರದು. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು (7-4). ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಭಗವಂತ ಸಂತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ (12-3), ದಾನ ಮಾಡದ ಕೈಗಳು ವ್ಯರ್ಥ (12-7), ಉತ್ತಮರಿಗೆ (ಸತ್ಪಾತ್ರರಿಗೆ, ಅವಶ್ಯವಿದ್ದವರಿಗೆ) ಮಾಡಿದ ದಾನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ (14-5). ದಾನ ಮಾಡಿ ಅಹಂಕಾರ ಪಡಬಾರದು, ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು (14-8). ಅನ್ನದಾನ, ಜಲದಾನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಾನವಾಗಿದೆ (17-8).

ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ, ಆಡಳಿತ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮ, ಗೂಢಚಾರಿಕೆ, ನ್ಯಾಯ, ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಕೋಟೆಗಳು, ಹಣಕಾಸು, ತೆರಿಗೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನು ಪಾಲನೆ, ಜೀತದಾಳುಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ, ದಂಡಸಂಹಿತೆ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ನೀತಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ರಾಜನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ, ಸೈನ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಯುದ್ಧನೀತಿ, ಔಷಧಿಗಳು, ವ್ಯವಹಾರ, ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. 

ಅದರಂತೆಯೇ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಚನೆ, ಗಡಿ ನಿರ್ಣಯ, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ದೀನದಲಿತರಿಗೆ ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ಸಹಾಯ ಇವುಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. 

ಉತ್ತಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ರಚನೆಯಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೂರರಿಂದ ಐನೂರು ಮನೆಗಳಿರಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ-ಗ್ರಾಮಗಳ ನಡುವೆ (ಗುಂಪು ಗ್ರಾಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಗ್ರಾಮ ಗೊಂಚಲುಗಳ ಮಧ್ಯೆ) ಒಂದು ಮಹಾಗ್ರಾಮವಿರಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ-ಗ್ರಾಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಗ್ರಾಮ-ಮಹಾಗ್ರಾಮಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು, ಕಾಲುವೆ, ರಸ್ತೆ, ಮುಂತಾದ ಅನುಕೂಲಗಳಿರಬೇಕು. ಅನಾಥರು, ರೋಗಿಗಳು, ಬಂಜೆಯರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಅಂಗವಿಕಲರು ಮುಂತಾದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ನೆರವು ಒದಗುವಂತಿರಬೇಕು. ವಸತಿ, ಆಹಾರ, ರಕ್ಷಣೆ, ಔಷಧೋಪಚಾರ ಮುಂತಾದವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಇರಬೇಕು. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸಗಳು ಇಂತಹವು ತಾನೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಹೂದೋಟ, ಗೋಮಾಳ, ರೈತರಿಗೆ ಭೂಮಿ, ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಸಿಗುವಂತಿರಬೇಕು.  ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.  ಇದು ಚಾಣಿಕ್ಯನ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಲ್ಪನೆ.22
 
ವಿದುರ ನೀತಿ
ಶುಕ್ರ ನೀತಿ  ಹಾಗೂ ಕೌಟಿಲ್ಯನ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳಂತೆಯೇ ವಿದುರ ನೀತಿಯೂ ಇಂತಹ ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರಂಥ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ದಲಿತ (ದಾಸಿಪುತ್ರ) ಎಂದೆನಿಸಿದರೂ, ತಂದೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಹಾ ಮೇಧಾವಿ ಹಾಗೂ ಮತ್ಸದ್ದಿ. ಮಹಾಭಾರತದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಹಾ ಅಮಾತ್ಯನಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವನು. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ತನ್ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಮಹಾಭಾರತದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ವಿದುರನೀತಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ಧದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಧಾನಗಳೆಲ್ಲಾ ನಿಷ್ಟ್ರಯೋಜಕವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಪುತ್ರ ವ್ಯಾಮೋಹ ಜಾಸ್ತಿ. ಅವನ ಮಕ್ಕಳಾದ ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳಿಗೆ ಆಳಲು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಯುದ್ಧವಾಗಬಾರದು. ಯುದ್ಧವಾದರೆ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಧರ್ಮಿಗಳು, ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾಂಡವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ. ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಕೈಮೀರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಯುದ್ಧ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾವು, ಅಧಿಕಾರ ನಾಶ ಎಲ್ಲವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಂತೆ, ದುಃಖ, ಗೊಂದಲ ಹಾಗೂ ಮುಂದೇನು ಎಂಬ ಗಾಬರಿ. ಇದರ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಮಹಾ ಮಂತ್ರಿ ವಿದುರನನ್ನು ಕರೆಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಚಿಂತೆಯನ್ನು, ಗೊಂದಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಳು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾತ್ಮ ವಿದುರ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ, ಅಂತಹ ಸಂಧಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ವಿದುರನೀತಿಯೆಂದು ಪ್ರಶಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಇತರೆ ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಂತೆಯೇ ವಿದುರನೀತಿಯೂ ಧರ್ಮ, ನೀತಿ, ಆಡಳಿತ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಜೀವನಾವಶ್ಯಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ವಿದುರನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು ಹೀಗಿವೆ.

ಚತುರ್ವೇದ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು (ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ), ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಗೆ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆ, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳ (ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮತ್ಸರ) ನಿಗ್ರಹ ವಿಧಾನ, ರಾಜನಾದವನು ಬಿಡಬೇಕಾದ ಏಳು ವ್ಯಸನಗಳು (ಮದ್ಯಪಾನ, ಜೂಜು, ಸ್ತ್ರೀ, ಬೇಟೆ, ಕ್ರೂರವಾದ ದಂಡನೆ, ಕಠೋರ ವಚನ, ದುಂದುಗಾರಿಕೆ), ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳ ಆಚರಣೆ (ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ, ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿ-ರಾಜಯೋಗ), ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ (ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಸ್ಮರಣೆ, ವಂದನ, ಅರ್ಚನ, ಪಾದಸೇವನೆ, ಸಖ್ಯ, ದಾಸ್ಯ, ಆತ್ಮ ನಿವೇದನ), ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ (ಸಂತೋಷ, ತಾಳ್ಮೆ, ಮನೋನಿಗ್ರಹ, ಪರದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನಪೇಕ್ಷೆ, ಶುಚಿತ್ವ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಚಾರ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ, ಸತ್ಯ, ಕೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು), ತ್ರಿವಿಧ (ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ) ಜೀವರ ಚರ್ಯೆಯ ಜ್ಞಾನ, ಒಳ್ಳೆಯವರಾರು - ಕೆಟ್ಟವರಾರು ಎಂಬ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ, ಸಾತ್ವಿಕರ ರಕ್ಷಣೆ, ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದರೆ ಆಗುವ ಅನರ್ಥ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಗುರುವಿನ ಮಹತ್ವ, ತಾಯಿ ತಂದೆಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮ, ಮದಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು (ಧನದ ಮದ, ಕುಲದ ಮದ, ವಿದ್ಯೆಯ ಮದ, ಯೌವನದ ಮದ), ಸದ್ಗತಿ ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನ, ಯಜ್ಞ, ಅದರ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಉಪಯೋಗ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ರಾಜ ಧರ್ಮ, ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯ, ಆಡಳಿತ, ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ, ನ್ಯಾಯ ನಿರ್ಣಯ, ಕರನಿರ್ಣಯ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ವಿದುರನೀತಿಸಾರದಲ್ಲಿಯೂ ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾನದ ಮಹತ್ವ, ದಾನದ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ದಾನದ ಅರ್ಹತೆ, ದಾನದ ಇತಿಮಿತಿ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧನ ಇದ್ದಾಗ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಧನದ ಸಾರ್ಥಕ್ಯ ದಾನದಲ್ಲಿ. ಅರ್ಹರಾದ ಉತ್ತಮರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ದಾನಕ್ಕೆ ಯಾರು ಪಾತ್ರರು, ಯಾರಿಗೆ ದಾನ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹತೆ ಇದೆ, ಯಾರಿಗೆ ದಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ದಾನನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಬಡವನಾಗಿದ್ದರೂ, ದರಿದ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಕೈಲಾದಷ್ಟು, ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದಷ್ಟು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂತಹವರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ನಿಶ್ಚಿತ. ಕೆರೆ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವುದು, ಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸುವುದು, ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಪರೋಪಕಾರದ ಕೆಲಸಗಳು ದಾನದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ಮನ ಬಂದಂತೆ ದಾನ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು. ದಾನವನ್ನು ಉತ್ತಮರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು.23
 
ಭೌದ್ಧಯುಗ
ಬುದ್ಧನಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ ತತ್ತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿದ ಆಚಾರಗಳು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ತಿರುಳು. ವೇದೋತ್ತರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಪಶುಬಲಿ, ಯಾಜ್ಞಿಕ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಜೀವನ ರೋಸಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಸನಾತನ ಉದಾತ್ತ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಬುದ್ಧನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧರ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ನೈತಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ, ಉದಾತ್ತ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಅನುಪ್ರಾಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಜಗದ್ವಂದವಾಗಿದೆ.25    

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆ. ಚಿತ್ತ ಶುದ್ಧಿಯೇ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಥಮ ಆಶಯ. ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿ, ನಿಷ್ಠಾಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ಮಗಳು ಬುದ್ಧತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಧಕ ಅಂಶಗಳು. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಮೂರು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಧರ್ಮ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಸಂಘ. ಸಂಘಕ್ಕೆ ಪೇರಣೆ ನೀಡಿದ ಬುದ್ಧ, ಇವೇ ಆ ಮೂರು ತತ್ವಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ. ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಬುದ್ಧತ್ವಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದು. ಬುದ್ಧ ಧರ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಿಂತ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 

ಈ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಾತಿಮತಗಳ ಭೇದಭಾವ ಇಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಬಂಧುತ್ವ ಇವು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಸಾರ. ಸಾಧನೆಗೈದು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಬುದ್ಧತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಬಹುದು. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿದ್ದಂತೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಸಮಣರು ಇದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾತಿ ಆಧಾರವಾದರೆ, ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಸಾಧನೆಗೈದು ಸಮಣರಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಬುದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಭಿಕ್ಷು ಸಂಘ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಆವಾಸ ಮತ್ತು ಆರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆವಾಸ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳೇ ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡ ನಿವೇಶನ. ಆದರೆ ಆರಾಮ ಧನಿಕರಿಂದ ದಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು, ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಧನಿಕರೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಘರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿಹೋದ ಭಾರತದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಂಶಗಳ ರಾಜರುಗಳು (ಸಾತವಾಹನರು, ಇಕ್ಷವಾಕುಗಳು, ಗುಪ್ತರು, ಮೈತ್ರಕರು, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು, ಮತ್ತಿತತರು) ಬೌದ್ಧ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಮಠಮಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ದಾನಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು. ಅನ್ಯ ಮತಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೂ, ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಅವರು ದಾನದತ್ತಿಗಳನ್ನೀಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕವಾದದ್ದು ಮತ ಸಹಿಷ್ಟುತೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮಾಜದ ಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಸಂವೈಧಾನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಅವರಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತವಾಗಿದ್ದುದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.26 ಇದೊಂದು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.

ಗೃಹಸ್ಥರೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಪತ್ತು, ವಸ್ತುಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ನೇಹ (ಭದ್ರತೆ-ರಕ್ಷಣೆ) ಮುಂತಾದವುಗಳು ದಾನದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕರಿಗೆ, ಬೌದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ, ಹಿಂದೂ ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡುವುದು ತಮ್ಮ ಕಾಯಕ ಎಂದು ರಾಜರು, ಗೃಹಸ್ಥರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಾಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಬಡವರು, ರೋಗಿಗಳು, ಕ್ಲೇಶಬಾಧಿತರು ಮತ್ತು ನಿಸ್ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಸಹಾಯ ನೀಡಲೇಬೇಕಾದಂಥವರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಜರು, ರಾಜಕುಮಾರರು ದಾನವಾಗಿ ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯ, ಔಷಧ, ಸುಪ್ಪತ್ತಿಗೆಗಳು, ಆಸನಗಳು, ತೋಟಗಳು, ಮನೆಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಹೂಹಾರಗಳು, ಲೇಪನಗಳು, ಬೆಳ್ಳಿ, ಬಂಗಾರ, ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ರಥಗಳು, ವಾದ್ಯಗಳು, ಗಂಡಾಳುಗಳು, ಹೆಣ್ಣಾಳುಗಳು, ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.27 ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. 

ಇಂತಹ ದಾನಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಪುಣ್ಯ ಸಂಗ್ರಹ. ಇಂದು ಅರ್ಹರಿಗೆ ದಾನಕೊಟ್ಟರೆ ಮುಂದೆ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ದಿನಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಈ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ.         

ದಾನವು ಕೀರ್ತಿಕಾಮನೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿ, ಅದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಬಾರದು. ದಾನವು ಪುಣ್ಯಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸುಖಸಂತಸದ ಜೀವನಕ್ಕೆ, ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಇದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಿಜನರೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಇದರಿಂದ ಅಂತರಂಗದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅಕಾಲ ಮರಣ, ಮತ್ತಿತರ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಇದು ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು. ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಯುಗ ಯುಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶಕ್ತಿಯ, ದೀರ್ಘಾಯುವಿನ, ಕಲ್ಯಾಣದ, ಉಚ್ಛ್ರಾಯದ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಕಾಣಿಕೆಯು ಅದಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾದ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ತಾರದೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟವನು, ತೋಳಬಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವನು, ಹಣವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವನು, ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನೇ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಉದಾರ ಕೃತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ; ಇದರಂತೆಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ವನು ತನ್ನ ಅತುಳ ದೈಹಿಕ ಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ.28

ಆದರೂ ಬೋಧಿಸತ್ವನು ಇಂತಹ ದಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು, ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೊಡಬಾರದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.  ದಾನಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣ, ಅನುಕಂಪ, ಕೃಪೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಆದರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಉದಾತ್ತ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧನ ತತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವಾಗ ನಮಗೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಪ್ರಸಂಗ. ಮಹಾಭಾರತದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯಿಂದ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಂತೆ, ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧನೂ ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಾನುಭವ (Traumatic Experience) ವನ್ನು ತನ್ನ ಮಾನಸೋಪಚಾರದಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಿ, ಅವನು ಒಬ್ಬ ಸಂತನಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ. ಅಂಗುಲಿಮಾಲಿನ ಕಥೆ ತುಂಬಾ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. 

ಅವನು ಕೋಶಲ ದೇಶದ ಧೀಮಂತ ರಾಜ ಪುರೋಹಿತ ಗಾರ್ಗಾಚಾರ್ಯರ ಮಗ, ತಾಯಿ ಮೈತ್ರಾಯಣಿ, ಜನ್ಮದಾತರು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ಅಹಿಂಸಕ. ಅವನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಆದದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಕ್ಷಶಿಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ. ಅವನೊಬ್ಬ ಶಿಸ್ತುಗಾರ. ಸಾತ್ವಿಕ ಹಾಗೂ ಹಿತಕರ ಮಾತುಗಾರ. ಇತರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇವನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಮತ್ಸರ. ಅವನನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಲು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಗುರುಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಗುರುಗಳಿಗೆ ಚಾಡಿ ಹೇಳಿ, ಅವರು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಗುರು, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆಯೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ, ಅವನನ್ನು ಕರೆದು, ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆದೇಶಿಸಿದ. ಈ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಡದ ಹೊರತು ನಿನಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಾಪವಿತ್ತ.  ಅಹಿಂಸಕ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೂ, ಶಾಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಒಪ್ಪಿದ.

ಅಹಿಂಸಕ ಗುರುಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಅರಣ್ಯಗಳು, ಊರುಗಳು, ದಾರಿ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದ, ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಕೊಂದ ಜನರ ಲೆಕ್ಕ ತಪ್ಪಿ ಹೋಯಿತು. ಕೊಂದವರ ಒಂದೊಂದು ಕೈಬೆರಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮಾಲೆ ಮಾಡಿದ, ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಕೈಬೆರಳಿಗೆ ಅಂಗುಲಿ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಅಂಗುಲಿಮಾಲ ಆದ.

ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧರು ಶ್ರಾವಸ್ತಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾಗ ಇವನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು. ಒಂದು ಸಂಜೆ, ಜನ ಬೇಡಬೇಡವೆಂದರೂ, ಬುದ್ಧರು ಅವನಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಂಗುಲಿಮಾಲನಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ. ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ. ಬುದ್ಧರು ತಮ್ಮ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಎಷ್ಟು ಓಡಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಸಿಗದ ಹಾಗೆ ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ನೋಡಿಕೊಡರು. ಅವರೇನೂ ಓಡಲಿಲ್ಲ ಅಂಗುಲಿಮಾಲನಿಗೆ ಓಡಿ ಓಡಿ ಸಾಕಾಯಿತು. ನಿಂತುಬಿಟ್ಟ, ಬುದ್ಧರನ್ನು ನಿಲ್ಲಲು ಹೇಳಿದ. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರು ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನೀನೂ ಕೂಡಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು. ಅವನಿಗೆ ಬುದ್ಧರು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ. ಗೌತಮ ಬುದ್ಧರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ನಾನು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಯಾವ ಜೀವಿಯಲ್ಲೂ ವೈರತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ನಾನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನೀನೋ! ನೀನು ಜೀವರಾಶಿಯ ಬಗೆಗೆ ಅಸಂಯಮಿಯಾಗಿರುವೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ನೀನು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವೆ. ಇಂತಹ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಕ ಉಪದೇಶ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟಿತು.  ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಇತಿಶ್ರೀ ಹಾಡಿದ. ಬುದ್ಧನ ಶಿಷ್ಯನಾದ, ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಅರ್ಹಂತ ಪದವಿಗೇರಿದ. 

ಸಹಪಾಠಿಗಳ ಸುಳ್ಳು ಆಪಾದನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು. ಗುರುಗಳ ಶಾಪ ಹಾಗೂ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಕ್ರೂರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಶತೃತ್ವಗಳೇ ಅವನ ಜೀವನಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈಗಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಿವರ್ತನ ನರಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯಾಧಿಯು (Transference Neurosis) ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಸಾಧಕಾನುಭವ (Corrective Experience) ದಿಂದಲೇ ಅಥವಾ ವರ್ತನೆಯಿಂದಲೇ ಶಮನವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ; ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಅನುಭವವು ಸ್ವರಕ್ಷಕ ತಂತ್ರ (Defence Mechanism)ವನ್ನು ಅಸಮಂಜಸಗೊಳಿಸುತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಸಂಗತವೆನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.29 ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆದ ಈ ಘಟನೆಯೂ ಅಂತಹದೇ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಬುದ್ಧರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಮಾನಸೋಪಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಆನಂತರ ಭಿಕ್ಷು ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಜನಪರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮಾಜಸೇವೆಗೆ ತೊಡಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಎರಡೂ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ದಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಅಂಗುಲಿಮಾಲನ ಪ್ರಸಂಗವಂತೂ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಮಾನಸೋಪಚಾರವೇ ಆಗಿದೆ. 
 
ಇಸ್ಲಾಂಯುಗ
ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವೂ ಒಂದು. ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವು ಐದು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಮಾಝ್ ಉಪವಾಸ ವ್ರತ, ಝಕಾತ್, ಹಜ್ ಮತ್ತು ಜಿಹಾದ್; ಇವುಗಳೇ ಆ ಐದು ತತ್ವಗಳು. ನಮಾಝ್ (ಇಬಾದತ್-ಆರಾಧನೆ-ಉಪಾಸನೆ-ಪೂಜೆ)ನ ಬಳಿಕ ಇಸ್ಲಾಮಿನ್ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವು ಝಕಾತ್ ಆಗಿದೆ. ಝಕಾತ್ನ ಅರ್ಥ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಎಂದಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಒಂದಂಶವನ್ನು (ಪ್ರತಿಶತ ಒಂದುವರೆ ಭಾಗ-1.5%) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಬಡವರಿಗೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಝಕಾತ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಧನವೂ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕನ ಅಂತಃಕರಣವೂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.30

ಝಕಾತ್ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಕೊಟ್ಟವನಿಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದೂ ಹಾಗೂ ಝಕಾತ್ ನೀಡದವರಿಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿನಾಶ ಕಾದಿದೆಯೆಂದು ಕುರಾನ್ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಆಲಾ ಮೌದೋದಿಯವರು, ಕುರಾನ್ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ, ದಾನದ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 
  1. ಕೇವಲ ದೇವ ಸಂಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು:- ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ (ದಾನ ಕೊಡುವ) ಉದ್ದೇಶವು ದೇವಸಂಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ದೇವಸಂತುಷ್ಟಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು. ಇತರರ ಮೇಲೆ ಉಪಕಾರ ಭಾರವನ್ನಿರಿಸಿಲಿಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಕೀರ್ತಿಗಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಬಾರದು (ಕೊಡಬಾರದು).  (ಕೇವಲ ಸಹಬಾಳ್ವೆಗಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು).
  2. ಋಣಭಾರವಿರಿಸಬಾರದು:- ಯಾರಿಗಾದರೂ ಹಣ ಸಹಾಯಮಾಡಿ, ಉಣಿಸಿ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟೆಯುಡಿಸಿ ಋಣಭಾರವನ್ನಿರಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಅವನ ಮನ ನೋಯಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಾರದು. (ಇದೊಂದು ಉದಾತ್ತ ಮೌಲ್ಯವೇ ಸರಿ).
  3. ಉತ್ತಮವಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು:- ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದನ್ನೇ ಕೊಡಬೇಕು. ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಆಯ್ದು ಕೊಡಬಾರದು. ದರಿದ್ರನಿಗೆ ಹರಕು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ, ಬಡವನಿಗೆ ಉಣಿಸಲು ಕೀಳು ತರಗತಿಯ (ಕೆಟ್ಟ) ಆಹಾರವನ್ನೂ ಆಯ್ದು ಕೊಡಬಾರದು. 
  4. ಆದಷ್ಟು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು:- ದಾನಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕೊಡಿರಿ. ತೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಡಬೇಡಿ. ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಕೊಡುವುದು ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲವಾದರೂ ಮುಚ್ಚಿ-ಮರೆಸಿ ಕೊಡುವುದೇ ಉತ್ತಮ. (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಗುಪ್ತ ದಾನದ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ). 
  5. ಮೂರ್ಖರಿಗೆ, ತಿಳಿಗೇಡಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡಬೇಡಿ:- ಅಂಥಹವರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕೊಡಿ. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವನು ದುರಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಬಲಿ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮದ್ಯಪಾನಿ, ಗಾಂಜಾ ಸೇವಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ಜೂಜುಕೋರರಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡಬಾರದು. (ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸತ್ಪಾತ್ರದಾನಕ್ಕೆ ತತ್ಸಮಾನವಾದುದಾಗಿದೆ).
  6. ಸಾಲಗಾರರನ್ನು ಪೀಡಿಸಬಾರದು:- ಅವನನ್ನು ಕಾಡಿಸಬೇಡಿ. ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಕೊಡಿ. ತೀರಾ ನಿರ್ಗತಿಕ ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿಬಿಡಿ. ವಾಪಸು ಕೊಡಲು ಕೇಳಬೇಡಿ. 
  7. ದಾನದಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವಿರಲಿ:- ಮಕ್ಕಳ ಮರಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ದಾನ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಸರಳ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಡಿ.31
ದಾನವನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು - ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡಬಾರದು.  ಕುರಾನಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಎಂಟು ತರಹದ ಜನರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬಹುದು; 1. ದರಿದ್ರರಿದ್ದರೂ ಯಾರನ್ನು ಬೇಡದಿರುವವರು, 2. ನಿರ್ಗತಿಕರು (ಅತ್ಯಂತ ದುರಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವವರು, ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯಲಿಕ್ಕೂ ಗತಿ ಇಲ್ಲದವರು), 3. ಆಮಿಲೀನ ಅಲೈಹಾ-ಝಕಾತ್ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸರಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಝಕಾತ್ ಖಾತೆಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಳ ಕೊಡಲಾಗುವುದು. 4. ಮುಅಲ್ಲಫತುಲ್ ಕುಲೂಬ್ - ಇಸ್ಲಾಂಮಿನ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರು. 5. ಗುಲಾಮರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ತಗಲುವ ಖರ್ಚು, 6. ಸಾಲಗಾರರು ಸಾಲ ತೀರಿಸಲು, 7. ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು 8. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಯಾಣಿಕನಿಗೆ ಸಹಾಯ. ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಬಂಧುಗಳು (ಗಂಡ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಗ ಇತ್ಯಾದಿ), ಇಸ್ಲಾಂಮಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವವರಿಗೆ ಝಕಾತ್ ಅನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
 
ದಾನ ಕೊಡಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳು
ಕುರ್ಆನಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದೈವಾಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹಣ, ದನಕರುಗಳು, ಧಾನ್ಯ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಸರಕು (ಜೀವನಾವಶ್ಯಕತೆಗಳು). ಆದರೆ ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಕೊಡಬೇಕಾದರೆ, ಆ ವಸ್ತುಗಳು ದಾನ ಕೊಡುವವನ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ವರ್ಷ ಇರಬೇಕು. ಬಂಗಾರ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ಆಭರಣಗಳು, ಇತರೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳು ದಾನಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳ 40ನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ಝಕಾತ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾನ ಕೊಡಬೇಕು.

ಇಸ್ಲಾಮಿನ ದೊರೆಗಳು, ಸುಲ್ತಾನರು, ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಬಡವರಿಗೂ, ಅವಶ್ಯಕತೆಯುಳ್ಳವರಿಗೂ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಸುಲ್ತಾನರು ತಮ್ಮ ಔದಾರ್ಯಕ್ಕೆ, ಸಮಾಜಸೇವೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕುತುಬ್ಉದ್ದಿನ್ ಐಬಕ್, ಇಲ್ತಮಿಷ್, ಫಿರೋಜ್ಶಾಹಾ, ಸಿಕಿಂದರ್ ಲೋದಿ, ಹುಮಾಯೂನ್, ಫಿಯಾಜ್-ಉಇದಿನ್ ತುಘ್ಲಖ್, ಖವಾಸಾ ಖಾನ್, ಮೊಹಮದ್ ಗಮಾನ್ ಮುಂತಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿನ್ ದೊರೆಗಳ, ಸುಲ್ತಾನರ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಹೆಸರುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಹಾಗೂ ದಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 

ಬಡವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ಅನ್ನ ಸತ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು, ಬೇಯಿಸದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿನ್ನದ ಅನ್ಯ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೆ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಬಳಿ, ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದು, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಡುವುದು, ಬೊಕ್ಕದದ ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರುವುದು, ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಒದಗಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಜನಹಿತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಸುಲ್ತಾನರಂತೂ ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ನಿಂತು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಕೆಲವು ದೊರೆಗಳು ಈ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಂಬಾ ದೀನರಿಗೆ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉಳುಮೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. 

ಮಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತೊಘಲಖ್ನ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯೊಂದರಲ್ಲೇ ಎಪ್ಪತ್ತು ಆಸ್ಟತ್ರೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ವೈದ್ಯರು, ಶಸ್ತ್ರವೈದ್ಯರು, ನೇತ್ರತಜ್ಞರು, ದಾದಿಯರು, ಸಹಾಯಕರಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು.  ಔಷಧಿಗಳು, ಆಹಾರ, ಪಾನಿಯ, ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಇಸ್ಲಾಮ್ ದೊರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಜನಪರ ಕಾಯಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಈ ದೊರೆಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.32 ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು-ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 
 
ಪಾರ್ಸಿಯುಗ-ಝರತುಷ್ಟ ಧರ್ಮ
ದೇವದೂತ ಝರತುಷ್ಟನಿಂದ ಪ್ರವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಧರ್ಮ ಪಾರ್ಸಿಧರ್ಮ. ಪಾರ್ಸಿಧರ್ಮಕ್ಕೂ ವೈದೀಕಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಸಾಮ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ರೂಢಿ-ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮ, ಪುರೋಹಿತ ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಗಹನ ತತ್ವವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾದೃಶ್ಯಗಳಿವೆ. ಪಾರಸಿ ಧರ್ಮವು (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಂತೆ) ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಗಳನ್ನು, ಏಕದೇವೊಪಾಸನೆಯನ್ನು ನಂಬುತ್ತದೆ.33 ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಪಾರ್ಸಿ ಧರ್ಮದಲ್ಲೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ. ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ ಮೌಲ್ಯಗಳೇ ಆಗಿವೆ.

ನೈತಿಕತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅನ್ವಯ ಆಗುವಂತೆ ಸಮಷ್ಟಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯ-ಮನುಷ್ಯರೊಳಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಇದು ಸಮಷ್ಟಿ ಹಿತಕ್ಕೆ ಪೂರಕ (ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವವಿದೆ). ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥ ಝೆಂಡಾ ಅವೆಸ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾನವೂ ಒಂದು.  ದಾನದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಪಾರ್ಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ದಾನದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೊ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಪೂಜನೀಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಅಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ.

ಸದಾ ದಾನಶೀಲನಾಗಿರು. ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ದಾನಮಾಡು. ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಏಕಾಂತವಾಸಿಗಳಿಗೆ (ದರಿದ್ರರು), ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ.  ದೀನರಿಗೆ, ಪರದೇಶಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರೈಸುವಷ್ಟು ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.  ದಾನದ ಪರಿಣಾಮ ಅಂತಿಮ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ.

ಯಾರು ಬಡವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ, ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮಾಜವನ್ನು (ಅಹುರಾ ರಾಜ್ಯ) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಧರ್ಮಿಷ್ಟರೊ ಅಂಥಹವರು ದಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರು. ಆಸ್ತಿಕನಿಗೆ ಆಹಾರ, ಉಡುಪು, ಔಷಧಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಅಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ದಾನ ಕೊಡಬಾರದು. ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಲ್ಲ. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳು, ಕೊಳಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಜಲಾಶಯಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ದಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.34
 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಸಿಗಳು
ಪರ್ಷಿಯ ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನ. ಇಸ್ಲಾಂ ದೊರೆಗಳ ಅಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಇಸ್ಲಾಮಿಗೆ ಮತಾಂತರಿಸಲು ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಪಾರ್ಸಿಗಳು, ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ, ಭಾರತಕ್ಕೂ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಧೈರ್ಯ-ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಪಾರ್ಸಿಗಳು ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪಾದರಸದಂತೆ ಸಂಚರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಪಾರ್ಸಿ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಧಿಗಳು, ಅನೇಕ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಅನಾಥಾಲಯ, ನೆರೆಹಾವಳಿ ಪರಿಹಾರ, ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕುಶಲಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಪಾರ್ಸಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೆಲಸಗಳು. ಎರಡನೆಯದು, ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ, ಸಹಾಯವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಿಧಿಗಳಿಂದ ಇಂತಹ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂಘಟನೆ-ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯವೇತನ, ವಸತಿನಿಲಯ, ಶಾಲಾಪುಸ್ತಕಗಳ ವಿತರಣೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಅಂತಹ ನಿಧಿಗಳಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ನೇತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು, ಪ್ರಸೂತಿಗೃಹಗಳು, ಅಸ್ಥಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು, ಔಷಧಿ ನೆರವು, ಪರೀಕ್ಷಾ ಯಂತ್ರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ವಾಚನಾಲಯಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ನೆರೆಹಾವಳಿಯಂತಹ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳು ತಲೆದೋರಿದಾಗ ತಾವು ಮುಂದಿದ್ದು ಪರಿಹಾರ ವಿತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಅದರಂತೆಯೇ ಬಡ ಪಾರ್ಸಿಗಳಿಗೆ ವಾಸಕ್ಕೆ ಮನೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಧವೆಯರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ವಿತರಣೆ, ಧರ್ಮಶಾಲೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ, ಶಿಷ್ಯವೇತನ, ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನ, ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ, ಅಂಧ-ಊನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಧನ ಸಹಾಯ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಹತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಂತೂ ಪಾರ್ಸಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಟಾಟಾ ಕಂಪನಿಯ ಮುಖಂಡರು ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಮುಖರು, ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.35
 
ಜೈನಧರ್ಮ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ನಂತರ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ, ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಜೈನಧರ್ಮ. ಜೈನರು, ಬೌದ್ಧರಂತೆ, ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ಜೈನರು ಸಾಧಕರನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.  ಅವರನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಜೈನರ ಸಾಧಕರನ್ನು ತೀರ್ಥಂಕರರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವೃಷಭದೇವ (ವೃಷಭನಾಥ)ರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರ ತನಕ ಆಗಿಹೋದ ಜನ ತೀರ್ಥಂಕರರನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಜೈನರು ದೇವರನ್ನು ನಂಬದೇ ಹೋದರೂ, 24 ತೀರ್ಥಂಕರರು, ಬಲರಾಮ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ನಾರಾಯಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ದಿವ್ಯಾತ್ಮರನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ, ಸಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.  ಸದಾಚಾರ, ಉಪವಾಸ, ಅಹಿಂಸೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು (ಧ್ಯಾನ) ಮುಂತಾದ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಾಧನಾಪಥದಲ್ಲಿ ಈ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕರ್ಮಬಂಧನಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು, ಮುಕ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. 

ಜೈನ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕೃಷಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು (ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾಗಾಣಿಕೆ, ವಕೀಲ ವೃತ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಆಯ್ದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಹಿಂಸೆ ಸದಾಚಾರದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಜೈನರು ರತ್ನತ್ರಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರತ್ನತ್ರಯಗಳೆಂದರೆ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನ-ಜೈನ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ; ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ- ಸತ್ಯದ ಅರಿವು; ಸಮ್ಯಕ್ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ - ರಾಗ ದ್ವೇಷರಹಿತ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ - ಸಚ್ಚಾರಿತ್ತ್ಯ.36 ಇವು ಜೈನರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. 

ಅದರಂತೆಯೇ ಜೈನರು ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ತುಂಬಾ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಅರ್ಹಂತರು, ಸಿದ್ಧರು, ಆಚಾರ್ಯರು, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ವಸಾಧುಗಳು ಇವರೇ ಪಂಚಪರಮೇಷ್ಠಿಗಳು. ಇವರು ಕರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಂಡ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಹಾಗೂ ಅನುಕರಣೀಯರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.   

ಅರ್ಹಂತರು - ಜೀವರುಗಳ ಸಾದನೆಗೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ಧರ್ಮದಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವವರು.

ಸಿದ್ಧರು - ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರವಾಗುವ ದೈವೀಪುರುಷರು.

ಆಚಾರ್ಯರು - ಸಮಸ್ತ ಸದ್ವ್ರತ ನಿರತರು ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಪಾಠಕರು.

ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು - ಸಂಯಮಿ ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾಪಕರು.

ಸರ್ವಸಾಧುಗಳು - ಸರ್ವಸಂಗ ಪರಿತ್ಯಾಗಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡುವ ಮಹಾತ್ಮರು.37

ಇವರೆಲ್ಲಾ ಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕರು, ಪ್ರಚಾರಕರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಈ ಗುಣ ವಿಶೇಷಗಳು ಸರಿ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ 12 ಜೀವನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಜೈನಧರ್ಮ, ಕೊಟ್ಟಿದೆ.  ಇವುಗಳನ್ನು ಜೈನರ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಧಿಗಳೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.     
  1. ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು, ಯಾವ ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಬಾರದು.  ಸಂವೇದನಾ ಶೀಲ ಜೀವಿಯ ಬದುಕನ್ನು ಕಳೆಯಬಾರದು.
  2. ಎಂತಹ ಕಠಿಣ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದರೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬಾರದು.
  3. ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಕದಿಯಬಾರದು.
  4. ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ (ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ) ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬೇಕು.
  5. ದುರಾಸೆ ಉಳ್ಳವರಾಗಬಾರದು. ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೊಂದು ಮಿತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಹೆಚ್ಚಿನದೆಲ್ಲವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿಬಿಡಬೇಕು. 
  6. ಇತರ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಒದಗಬಹುದಾದ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು. ಪಾಪ ಪ್ರಲೋಭನೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು. 
  7. ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. 
  8. ಕೆಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಹಾಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಇರಬೇಕು. 
  9. ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು.
  10. ಉಪವಾಸದಂತಹ ಆತ್ಮಸಂಯಮದ ವಿಶೇಷ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
  11. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಕಳೆಯಬೇಕು.
  12. ತಪೋನಿರತರ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡಬೇಕು.
ಜೈನಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಮೇಲೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.  ಇವುಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಬಹುದು.
  • ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಕ್ಕೆ, ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದು ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜದ ಪೂರಕ ಅಂಶ.
  • ಜೈನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ 12 ಜೀವನ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸಾಧಕರನ್ನು ಸನ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚುವ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬೇಡ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಬೇಡ, ಕದಿಯಬೇಡ, ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು, ದುರಾಸೆಯನ್ನು ಬಿಡು ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳು ಜೈನರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೊಂಡ ಜೀವನಸೂತ್ರಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ, ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ, ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶವಾಗುವ ವಿಷಯಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರಕವಾಗುವ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
  • ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ ಪ್ರವರ್ತಕರನ್ನು ಐದು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರೇ ಅರ್ಹಂತರು, ಸಿದ್ಧರು, ಆಚಾರ್ಯರು,  ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ವಸಾಧುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರೇ ಅರ್ಹಂತರು. ಇವರ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ ಜೀವರುಗಳ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವಶ್ಯವಾದ ಧರ್ಮದಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಾನ ಮಾಡುವುದು. ಈ ದಾನಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.  ಜಗತ್ತಿನ ಅವತಾರ ಪುರುಷರು, ಋಷಿಮುನಿಗಳು, ಸಾಧು ಸಂತರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಇದನ್ನೇ.
  • ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ದ್ವಾದಶ ಜೀವನ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳನ್ನುಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೊಂದು ಮಿತಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಹಚ್ಚಿನದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಿಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಇದರ ಫಲರೂಪವೆಂಬಂತೆ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರಣ ಜೈನರು ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ.
ಜೈನಧರ್ಮದ 24ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರಂತೆಯೇ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಂಘಟಕರೂ ಆಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಮೊದಲಿನ ಹೆಸರು ನತಪುತ್ತ ವರ್ಧಮಾನ. ರಾಜ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವನು. ಯಾವ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ.  ಮದುವೆಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗಳೂ ಇದ್ದಳು. ಈ ರಾಜವೈಭವದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಕಾಣದೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಒಂದು ಜೈನಮಠ ಸೇರಿದ. ತಪೋಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸದೆ ಆತ್ಮದ ಕಲ್ಮಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಕಠಿಣ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ.  ತನ್ನ ಉಗ್ರಸಾಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೇವಲವೆಂಬ ನಿರ್ವಾಣವು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ತಾನಾಗಿಯೇ ಜನರನ್ನು ಕಂಡು ತಾನು ಕಂಡ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಹೀಗೆ, ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಜನಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ.39 ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಮಹಾವೀರರ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಜೈನಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದರು. ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಂಬಿದವರು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದರು. ಮಹಾವೀರರ ಜನ ಸಂಘಟನೆ ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂಘಟಕರೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.
 
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
22. ಸತೀಸ್ ಬಳೆಗಾರ - ಚಾಣಕ್ಯ-ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ನೀತಿಸೂತ್ರ, ಸಕ್ಸಸ್ ಮಂತ್ರ, ಸ್ನೇಹ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ನಂ. 78/ಬಿ, 2ನೇ ಮಹಡಿ, ಎಸ್ಐಸಿ ಕಛೇರಿ ಎದುರು 24ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, 2ನೇ ಹಂತ, ಜೆಪಿನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು-78, 2015, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಯ, ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪುಟ; 8-11-88, 7-16-84, 7-4-81, 12-3-102, 12-7-103, 14-5-111, 14-8-112, 17-8-125.

23. ಪ್ರೊ.ಕೆ. ಭೈರಪ್ಪ - ವಿದುರ ನೀತಿ ಸಾರ, ಪೂಜಾ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ, 618, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್, ಅವೆನ್ಯೂ ರಸ್ತೆ, ಬೆಂಗಳೂರು-2, 2004, ಪುಟಗಳು - 106, 112, 113, 129, 130, 141, 145. 

24. ಶೇಷ ನವರತ್ನ - ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು, ಸಮಾಜ ಪುಸ್ತಕಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ, 1998, ಪು 77.

25. ಅದೇ ಪು 77.

26. ಪ್ರೊ. ರಾಜರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪು. 27

27. ಅದೇ ಪು 30.

28. ಅದೇ ಪು 31.

29. ಅದೇ ಪು 24.

30. ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಆಲಾ ಮೌದೂದಿ - ಖುತ್ ಬಾತ್ - ಇಸ್ಲಾಮಿನ್ ಬುನಾದಿಗಳು ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಹಿದಾಯತ್ ಸೆಂಟರ್, ಬೀಬಿ ಅಲಾಬಿ ರಸ್ತೆ, ಮಂಗಳೂರು - 1, 2008, ಪು 169. 

31. ಅದೇ, ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಪು 203-206.

32. ಪ್ರೊ. ರಾಜಾರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪು. 48. 

33. ಶೇಷ ನವರತ್ನ - ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು, ಪು 211. 

34. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ. ಪ್ರೊ. ರಾಜಾರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಪು 49-51.

35. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಪ್ರೊ. ರಾಜಾರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಪು 55-57.

36. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 106.

37. ಶೇಷ ನವರತ್ನ, ಪು 106-107.

38. ಡಾ. ಹೆಚ್. ರಾಮಚಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ - ಲೋಕ ಧರ್ಮಗಳು, ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮ, ಯಾದವಗಿರಿ, ಮೈಸೂರು, 2014, ಪು.164.
​
39. ಅದೇ ಪು 158.
 
...............................ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ...............................
]]><![CDATA[ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ - ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರಿಗೊಂದು ಆಕರ ಗ್ರಂಥ]]>Fri, 20 Dec 2019 10:11:59 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/5405888ವಾಸುದೇವ ಶರ್ಮಾ ಎನ್.ವಿ.
2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018, ಬೆಂಗಳೂರು
ಪುಸ್ತಕದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ  : ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ
ಲೇಖಕರು : ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್
ಪ್ರಕಾಶಕರು : ನಿರುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು
ಐ.ಎಸ್.ಬಿ.ಎನ್. : 978-93-84262-48-8
ಪುಟಗಳು : 490
ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣ : 2018
ಆಕಾರ : ಕ್ರೌನ್ 1/4
ಬೆಲೆ : 400/-
ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದು ವೈದ್ಯಕೀಯವಿರಬಹುದು, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಿಜ್ಞಾನ, ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮೂಲತಃ ಅಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹೊರಟಾಗ, ಅದರಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಯಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹೆಚ್ಚು ಆಗದಿದ್ದಾಗ ಎರಡು ರೀತಿಯ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದಿಂದ ಉದಾಹರಣೆ, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ಹೆಕ್ಕುವುದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. 
ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಈಗಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುವುದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಭಾರತೀಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ವಿದೇಶಿ ಪಂಡಿತರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲೇ ನೋಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅನುಭವ, ಪ್ರಯೋಗ, ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿ ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಅನುವಾದಗಳು ಆಗಿವೆ. ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಪ್ರೊ. ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯನವರು, ಪ್ರೊ. ಗಂಗ್ರಾಡೆ, ಪ್ರೊ. ಗುಂಜಲ್ ಬಿ.ಎಸ್., ಪ್ರೊ. ಭೈರಪ್ಪ, ಡಾ.ಚಂದ್ರ ಪೂಜಾರಿ, ಮತ್ತಿತರರು ನಮ್ಮ ಜನಪದರ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಗಡು, ನಮ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ, ಪುರಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯದ ಕುರುಹು, ಬದುಕಿನ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾನವಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹವರ ಸಾಲಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸೇರಿರುವ ಡಾ.ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಈಗ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ನೀಡಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ಮಗ್ಗುಲಾದ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕುರಿತು ಹನ್ನೆರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಸುಮಾರು 500 ಪುಟಗಳ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರಾಯಶಃ ತಾವು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ (1975-77) ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆಗಿನ ಸಂಕಲ್ಪ, ಈಗ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದರಿಂದ ಖಂಡಿತಾ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ವರದಾನವಾಗುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮೊದಲು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರುತ ಪ್ರಕಾಶಕರಿಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಓದುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪರವಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. 
 
ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ
ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಏನು ವಿಷಯ ವಿಚಾರಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಈ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಈ ಪುಸ್ತಕ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಾವು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಕಂಡಂತೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. 

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಈ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಂಡಿದೆ; ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥ; ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕುರಿತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅರಿವು ನೀಡುವ ಪುಸ್ತಕ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೈಪಿಡಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕದ 12 ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ನನಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿತು. 
  • ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರಕ ಸಿದ್ಧತಾ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಸಮುದಾಯದ ಪರಿಚಯ, ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಚನೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು. 
  • ಮುಂದೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚರಿತ್ರೆ, ಕಾಲಾನುಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ವಿವಿಧ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಾಗಿದೆ.  
  • ಈ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಪೂರಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಪಠ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದು ಅಧ್ಯಾಯ ಐದರಿಂದ ಹತ್ತರವರೆಗೆ. ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಮಾದರಿಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಅದರ ತತ್ತ್ವಗಳು, ವಿವಿಧ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸದೋಹರಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿವರಿಸುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ಚರಿತ್ರೆ ಅಥವಾ ಅಂತಹದೊಂದು ವಿಚಾರ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಹಂತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿಯೇನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅದರಿಂದ ಈಗ ಸಮಾಜ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳೇನು, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೇಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೇನು ಎಂಬ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.   
  • ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ, ವಿವರಿಸಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಪ್ರಮೇಯಗಳು, ಅನುಭವಗಳು, ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯನ್ನೂ ಲೇಖಕರು ಎದುರಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕದ ರಚನೆ, ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವುದು ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪಂಡಿತರು ರಚಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಾರದಾದರೂ, ಅಂತಹ ವೃತ್ತಿಶೀಲತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪರಿವಿಡಿಯಿಂದ ಶಬ್ದಕೋಶದವರೆಗೂ ಇರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.   

ಇಂದಿನ ಓದುಗರು ದೀರ್ಘವಾದ ಬರಹ, ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದುವರೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರ, ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕುರಿತು ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ ಎದುರಿಟ್ಟರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಗಮನಿಸುವರೆ, ಈಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವರೆ, ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮಾರಾಟವಾದೀತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ನನ್ನನ್ನೂ ಕಾಡಿದ್ದು, ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಾಶಕರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಓದುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಮನೋರಮೆ ಮುದ್ದಣ್ಣನಿಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾತು ನೆನಪಾಯಿತು. ಕಾರಣ, ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ವಿಚಾರಗಳ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಡಬುಗಳನ್ನು ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ತುರುಕದೆ, ತಿಳಿ ಎಳನೀರು, ತಿಳಿಹಾಲು, ಮಜ್ಜಿಗೆಯಂತೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವಂತೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳರಿಸಿಕೊಂಡು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬರಹಗಾರನ ಯಶಸ್ಸು ಇರುವುದು ಇದರಲ್ಲೇ. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ತೆಗೆತೆಗೆದು ಮೊಗೆದು ಮೊಗೆದು ನಮ್ಮೆದುರು ಇಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬರಹದಲ್ಲಿರುವ ತಾಳ್ಮೆಯ ಓಘ, ದನಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.  

ಲೇಖಕರು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಸ್ಮೃತಿ, ನೀತಿ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಪಂಚತಂತ್ರ, ಪುರಾಣಗಳು, ಗೀತೆ, ಶರಣರ ವಚನ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬೈಬಲ್, ಕುರಾನ್, ಗುರುಗ್ರಂಥ ಸಾಹೇಬ್, ಮತ್ತಿತರ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಸಂಹಿತೆಗಳು, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜನಜೀವದ ಆಡುಮಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹುಡುಕಿ ನಮ್ಮೆದುರು ಇಟ್ಟು, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಬಂದುದಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಹುಲ್ಲುಬೇರುಗಳಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಎನ್ನುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಮರ್ಥವಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಲೇಖಕರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಈ ಪುಸ್ತಕದ ರಚನೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಲವತ್ತೆಂಟು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅರವತ್ತೈದು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವನು ಕುರಿತು ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಲು, ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯಾವುದಾದರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಚಾರ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕುರಿತು ಜನರಿಗಿರುವ ಅಸಮಾಧಾನ, ಅತೃಪ್ತಿ, ಬೇಸರ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆ ಅಂತಹವರನ್ನು ಹೊಸಕಿ ಹಾಕಿಬಿಡುವ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಇದೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದ್ದೇಳುವುದು ಸಹಜ. ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಧಾನ. ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂದರೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವುದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನತಟ್ಟಿದ್ದು ಅಧ್ಯಾಯ 6 ರಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಮಾದರಿಗಳ ವಿವರಣೆ. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರಿಗೊಂದು ಕೈಪಿಡಿಯೇನೋ ಎಂಬಂತಿರುವ ಈ ಅಧ್ಯಾಯ, ಈ ವಿಚಾರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳು, ಇದರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಡುತ್ತಲೇ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳತ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆ ವಕೀಲಿ, ಜನಪರವಾದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಹಾಕಲು ಬೇಕಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪ್ರಕರಣ ಅಧ್ಯಯನ, ದಾಖಲೆ, ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮ್ಮೆ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿದೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ತಿದ್ದುಪಡಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳತ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಗ್ರಾಮರಾಜ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ಜಾತೀಯತೆ, ತಾರತಮ್ಯದ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಬೇಸತ್ತಿದ್ದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಗ್ರಾಮಗಳ ವೈಭವೀಕರಣ ಬೇಡವೆಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾವು ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಿದ್ದೇವೆ. ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಡವರ ಕಾಲೋನಿಗಳು, ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಇಂತಹ ಜನರ ಅತ್ತಲೂ ಇಲ್ಲ ಇತ್ತಲೂ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಈಗಲೂ ಉತ್ತರವಿರುವುದು ಗಟ್ಟಿತಳಹದಿಯಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ. ಇಂದಿನ ಸವಾಲು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ನಾವು ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿರುವುದರಲ್ಲಿ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಿಚಾರ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಡಾ.ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. 

ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರೊ. ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ದಯ್ಯನವರಿಗೆ ಲೇಖಕ ಡಾ.ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ಸಮರ್ಪಿಸಿರುವುದು ನನ್ನಂಥಹವರಿಗೆ ಆನಂದವಾಗಿದೆ.
​
ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಖಂಡಿತಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಕಾರಿ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕೊಂಡು ಓದುವುದು ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ.
]]><![CDATA[ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು]]>Fri, 20 Dec 2019 10:01:49 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/5647937
Picture
ನವೆಂಬರ್ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವುದು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆ. ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕವೋ, ಪೆನ್ನೋ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳೋ ಎನೋ ಒಂದು ಕೊಟ್ಟು ಜೊತೆಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಭಾಷಣ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಪದ್ಧತಿ. ಇದನ್ನೆ ನಾವು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಾವು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದೆವು, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಕಡಿಮೆಯೇನಲ್ಲ. ನೀವು ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ... 
ಮಕ್ಕಳೇ ನೀವು ಹೇಗಿದ್ದೀರಾ...? ನಿಮಗೇನಾದರೂ ತೊಂದರೆಗಳಿವೆಯೇನು? ಶಾಲೆಯಲ್ಲೋ, ಆಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಊರಿನಲ್ಲೋ ಯಾವುದಾದರೂ ತೊಂದರೆಗಳು ಇವೆಯಾ..? ಹೀಗೆಂದು ಎಂದಾದರೂ ನೀವು ಮಕ್ಕಳ ಹತ್ತಿರವೋ, ಮಕ್ಕಳಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೋ ಹೋಗಿ ಈ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀರ...? ಅಥವಾ ನೀವು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದಾಗ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ದೊಡ್ಡವರೋ, ಪಂಚಾಯತಿಯವರೋ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾರಾ... ಹೋಗಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ, ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ, ಯಾರಾದರೂ ನಿಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೇನು?

ಇದೇನಪ್ಪಾ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳ್ತಾ ಇದಾರೆ ಅಂದ್ಕೊಳ್ದೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಯೋಚಿಸಿದ್ರ, ಅಯ್ಯೋ ಅಂತಾ ಭಾಗ್ಯ ನಮಗೆಲ್ಲಿತ್ತು, ನಮಗೆ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ ಇನ್ನ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತೆ ಅಂತಾ ಅಂದ್ಕೋತಾ ಇದೀರ?.... ಬೇಸರ ಪಡದೆ ಮುಂದಿನ ಈ ಮುಂದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓದಿ.. (ಮತ್ತೆ ಸಿಗೋಣ...)
  • ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯಾವಾಗೋ ಒಂದು ದಿನ ಬಂದರೆ ಆಯಿತಷ್ಟೆ. ಬಂದವರು ಏನು ಮಾಡಿದರೆಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿ. ಹೇಳಿದ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಮರುದಿನದಿಂದಲೇ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬಾರದ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಕರೆಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೂಪೂರಿನ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, (10 ಆಗಸ್ಟ್ 09).
  • ಪಂಚಾಯತಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಿಡುವವರು ಬೆಳಗ್ಗೆ 10ಗಂಟೆಗೆ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಿಕ್ಕಾಗದ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಜಾಲಿಹಾಳ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ.
  • ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಂಗನಾಡಿ ಕಟ್ಟಡವಿಲ್ಲದೆ ಹಳೇ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾದಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಧೋಳ್ ತಾಲುಕಿನ ಕುಳಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
  • ಶನಿವಾರ ರಾತ್ರಿ, ಭಾನುವಾರ ಹಗಲು, ರಾತ್ರಿ ನಮ್ಮ ತರಗತಿಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಇಸ್ಪೀಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗುತ್ತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬೀಡಿ, ಸಿಗರೇಟ್, ಪಾನ್ ಪರಾಗ್ ಪ್ಯಾಕೇಟ್ಗಳು, ಸಾರಾಯಿ ಬಾಟ್ಲು, ಕಾಂಡೋಮ್ ರಬ್ಬರ್ ಚೀಲ, ಅಲ್ಲೇ ಮಾಡಿರುವ ವಾಂತಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾವು ಶುದ್ದ ಮಾಡ್ಬೇಕ, ಈ ಸೋಮವಾರದ ಕಸ ನಾವು ಶುದ್ದಮಾಡಕ್ಕೆ ಬೇಜಾರು ಎನ್ನುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕೂಡಲೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಆ ಶಾಲೆ ಆವರಣ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮವಾರ ಬಂದ್ರೆ ಮಕ್ಕಳು ನಡುಗಲ್ಲ, ನಗ್ತಾ ನಗ್ತಾ ಬರ್ತಾರೆ (ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 36 ಮುದ್ದಾಪುರ).
  • ಯಮರಾಯನಂತೆ ಶಾಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪಾರಂಗೆ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ್ದು, ಮೈದಾನವಿಲ್ಲದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮೈದಾನ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಅಂಗವಿಕಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರದ ಮೂಲಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ಟಿ.ಸಿ ಬಾರದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಟಿ.ಸಿ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು............. ಹೀಗೇ ಹೇಳುತಾ ಹೋದರೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿಂದ.
ಅರೇ!!!! ಮೇಲಿನ ಕಥೆಗಳು ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ, ನಮ್ಮೂರಲ್ಲೀ ಈತರಹದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇವೆ. ಏನು ಮಾಡುವುದು? ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಈ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಎಂಬಿವೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಮನದಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿವೆಯೇ?.

ಈ ಮೇಲಿನ ವಿಚಾರಗಳು ಯಾವುದೋ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲ, ಹಾಗಂತ ಕಟ್ಟು ಕಥೆಗಳೂ ಅಲ್ಲಾ, ಇವೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳ ಫಲಶ್ರುತಿಗಳು.

ಅಬ್ಬಾ!! ನಿಜಕ್ಕೂ ಇವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ವಿಚಾರಗಳಾ? ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಇವೆಯೇನು? ಹಾಗಾದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು? ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಪಂಚಾಯಿತಿಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ? ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹದೊಂದು ಅವಕಾಶ ನಿಜಕ್ಕೂ ಇದೆಯೇ... ಇದ್ದರೆ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದಿಯೇ? ಇದೆಲ್ಲ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ಲೇಖನ ನೀವು ಓದಲೇಬೇಕು.

ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಮಕ್ಕಳ ಉಳಿವು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕರ್ತವ್ಯ. ಸರ್ಕಾರಗಳ ಬಹುತೇಕ ಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ಯೋಜನೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜಾರಿ ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ತಳಮಟ್ಟದ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಂತಹವುಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ, ಆಹಾರ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಸರಬರಾಜು ಇಲಾಖೆ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಹೀಗೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಇಲಾಖೆಗಳ ಗುರುತರವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ದೇಶದಲ್ಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿ ಮಾಡಿರುವ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧತೆ ದೊರೆಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆ ಮೂಲಕ ಮಕ್ಕಳು ಕೇವಲ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ ತೊಡೆದುಹಾಕಿತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಇಂತಹದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸುತ್ತೋಲೆ ಬಂದರು ಇಂದಿಗೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ, ಪಂಚಾಯತಿಗಳಿಗೆ, ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಆ ಸುತ್ತೋಲೆ ಯಾವಾಗ ಬಂದಿತು, ಆ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಏನು ಹೇಳಿದೆ? ಯಾರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೇನು ಎಂಬ ಮೊದಲಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಕೆಲವು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವರವರ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಪರಿಚಯ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಏನು, ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೇನು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣಾಬಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸಚಿವಾಲಯವು ಗ್ರಾಪ 367 ಗ್ರಾಪಂಅ 2006 ದಿನಾಂಕ: 18-9-2006 ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಕುರಿತು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆ: ಗ್ರಾಅಪ 638 ಗ್ರಾಪಂಅ 2007 ದಿನಾಂಕ: 30-10-2007 ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳ  ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಕುರಿತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೂ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.

ಇದರಂತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್ 13ರಿಂದ 30ರವರೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕಗಳ ಸಪ್ತಾಹವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ದಿನ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು, ಪಾಲಕರು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.

ಈ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಹ ಚರ್ಚಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
  1. ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.
  2. ಮಕ್ಕಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಟ-ಪಾಠಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು.
  3. ಪ್ರತಿ 3 ವರ್ಷದಿಂದ 6  ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಅಂಗನವಾಡಿ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು.
  4. ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.
  5. ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ.
ಮೇಲ್ಕಂಡ ಅಂಶಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳ ಪರವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಪೋಷಕರುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗೆ ಆಯಾ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯ್ತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಕ್ಕಳು, ಪೋಷಕರು, ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯ ಸೂಪರ್ವೈಸರ್ಗಳು, ಕಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಾಯಕಿಯರು, ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶಾಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.

ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕಿನ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಮುಂದಿವರೆಸುತ್ತಾ ದಿನಾಂಕ : 30-10-2007ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಯ ರೂಪುರೇಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಕುರಿತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೂ ಸುತ್ತೋಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಗಳೆಂದರೆ.

ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ದಿನಾಂಕ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮಯ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ: ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕಾದ ವಿಚಾರಗಳೆಂದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗ್ರಾ.ಪಂಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ದಿನದಂದು ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಈ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾ.ಪಂಗಳು ದಿನಾಂಕ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮಯ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆಯನ್ನು 15 ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಭೆಗೆ ಗ್ರಾ.ಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಕರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು, ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಶಾಲಾ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು, ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಎ.ಎನ್.ಎಂ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ, ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ, ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಯಿಂದ ನೇಮಕವಾಗಿರುವ ನೋಡೆಲ್ ಆಫೀಸರ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ, ಪಡಿತರ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಸರಬರಾಜು ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಇಲಾಖೆಗಳ ಜೊತೆ ಆ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಸಹಮತದೊಂದಿಗೆ ದಿನಾಂಕ, ಸಮಯ, ಸ್ಥಳ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗೆ ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ : ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಗುರುತರವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕಿರುವುದು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಆಯಾ ಗ್ರಾಮಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಪೂರ್ವಬಾವಿ ಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ದಿನದಂದು ಮಕ್ಕಳ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬೇಕಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆ ಗ್ರಾ.ಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಒಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು (0-18ವರ್ಷವರೆಗೂ), ಮಕ್ಕಳ ವಿವಿಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ (ಅಂಗವಿಕಲತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ರೋಗನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಮಕ್ಕಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹಗಳು, ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ, ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ, ಅನಾಥ/ಅರೆಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳ ವಿಚಾರಗಳು, ಕಾಣೆಯಾದ ಮಕ್ಕಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಣದ ವಿಚಾರಗಳು, ಶಿಶುಮರಣ, ತಾಯಂದಿರ ಮರಣ, ಮಕ್ಕಳ ಮರಣ) ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮಸಭೆ ಆಯೋಜನೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬೇಟಿ ಕೊಡುವುದು, ಸೂಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು, ಬೇರೆ ಊರಿನಿಂದ ಬರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಈ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ ತಯಾರು ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಮೇಲ್ಕಂಡ ವಿಚಾರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ವಿಚಾರಗಳೆಂದರೆ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸದಸ್ಯರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯು ತಪ್ಪದೆ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಿ, ಸಿ.ಡಿ ಯನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು.

ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ ಬಗ್ಗೆ ತಾಲ್ಲೂಕುವಾರು ವರದಿ ಪಡೆದು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರಿಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ಸಿ.ಡಿ ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಈ ಸುತ್ತೋಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ ಹೊರಡಿಸುವ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಕಾಸ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. (ಇದರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರತಿಗಳು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ)
 
ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು :
  • ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರದ ಕೊರತೆ : ಸರ್ಕಾರದ  ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತೀರ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು, ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಏನು, ಪೂರ್ವ ತಯಾರಿ, ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ, ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕುರಿತಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ತೀರ ಅಗತ್ಯ.
  • ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಹಕಾರದ ಕೊರತೆ: ಮಕ್ಕಳು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಇಲಾಖೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಾ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಹಕಾರ ಇದರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ  ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಇಲಾಖೆಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದಾಗ ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
  • ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆ: ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಹಣದ ಕೊರತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಲವಾರು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಾತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಬರುವ ಅನುದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು.
  • ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ: ಮಕ್ಕಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆ/ವಿಚಾರಗಳು ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ನಡಾವಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಗೆ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು, ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಯಾವ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ. ಇವುಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ/ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಯಾರೆದೆಂದು ಇನ್ನೂ ಈ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
  • ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಇದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಗ್ರಾಮಸಭೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳೇ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹಲವಾರು ಪಂಚಾಯಿತಿ/ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಹಲವಾರು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಇದನ್ನೆ ಅನುಸರಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕಾನೂನು ಪರವಾಗಿ ಸಿಂಧುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅದ್ಯಕ್ಷರು, ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಾದ್ಯಕ್ಷರು, ಅವರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಸದಸ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಅದ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸಿಂದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಚಾರ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡಲೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು.
  • ಆದ್ಯತೆ: ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ಪಂಚಾಯತಿಗಳಿಗೂ ಇಂದಿಗೂ ಮಕ್ಕಳು ಆದ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿ ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಇಂದಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
  • ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು/ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾಳಜಿ/ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಎತ್ತಿತೋರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಹಂತದವರೆಗೂ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಕ್ರಮಗಳು ಜಾರಿಗೊಂಡಾಗ ಈ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನಕ್ಕೆ/ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.
  • ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೊರತೆ: ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 5628 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಇವೆ. 176 ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕುರಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು/ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೇ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಕೊರತೆ ಇದೇ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹದು.
ಗೆಳೆಯರೆ ನವೆಂಬರ್ ಬಂದಿದೆ, ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಇವೆ, ನವೆಂಬರ್ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರವ ಮಕ್ಕಳ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆ ಎನ್ನುವ ಅಸ್ತ್ರ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಕ್ಕುಹಿಡಿಸುವ ಬದಲು ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸೋಣ. ಫಲಾಫಲಗಳನ್ನು ನಂತರ ನೋಡೋಣ.

ಖಂಡಿತಾ ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲೂ ಈ ರೀತಿ ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತೀರ ಅಲ್ವಾ. ಹಾಗಾದರೆ ಇಂದೇ ನಿಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಭೇಟಿಕೊಡಿ, ಈ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಸ್ನೇಹಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಾಗಿಸಿ.
​
ಚೈಲ್ಡ್ ರೈಟ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಡೆಸುವಂತಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪೂರಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು/ಮಾಹಿತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು, ತರಬೇತಿ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆ ವಕೀಲಿ, ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಇದರ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆನೆಯುತ್ತೇನೆ.
]]><![CDATA[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ]]>Fri, 20 Dec 2019 09:45:58 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/8023507
Picture
ಪೀಠಿಕೆ :
ಲೋಕಾ: ಸಮಸ್ತಾ: ಸುಖಿನೋ ಭವಂತು ಎಂಬ ವೇದೋಕ್ತಿ ನಮ್ಮ ಋಷಿ ಮುನಿಗಳ ಚಿಂತನೆ ಚರಾಚರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅದ್ಬುತ ಸಾಕ್ಷಿ, ಅವರು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಡನೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕಿ, ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪ್ರಕೃತಿಯೆಂದರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಠಿ; ಗೋಚರ, ಅಗೋಚರ, ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡು, ನದಿ, ಭಾವಿ, ಸರೋವರ, ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಜೀವಕೋಟಿಯ ಸಂಜೀವಿನಿ, ನೀರು ಹಾಗೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ಜೀವನದ ಉಸಿರು ಗಾಳಿ, ಶಕ್ತಿ ಮೂಲ ಸೂರ್ಯನನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಭೂಮಿ, ಇಂತಹ ಭೂಮಂಡಲ ಇಂದು ಬರಿದಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳು ನಗರಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ನಗರಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯ ಶರವೇದದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, ಅಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಹ ಒಂದು.
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ, ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ನಗರವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರವು ರಾಜ್ಯ ಆಡಳಿತದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.  ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಿಟಿ, ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ, ಸೈಬರ್ ಸಿಟಿ, ಸೈಯನ್ಸ್ ಸಿಟಿ, ಎಂಬ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಸುಮಾರು 850 AD ರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಂದಕಾಳೂರು ಎಂಬುದು ಬೆಂಗಳೂರಾಗಿ ಮರು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು 1537 ರಲ್ಲಿ ಡಿಸೈನ್ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಈ ಮೊದಲು ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಒಟ್ಟು 11 ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಕಠಿಣವಾದಾಗ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 1986ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2011 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 699 ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 668 ಜನವಸತಿಯಿರುವ ಹಾಗೂ 31 ಜನವಸತಿ ಇಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಒಟ್ಟು 489 ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ, ಒಂದು ಪುರಸಭೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 96.21.551 ಲಕ್ಷ ಇದ್ದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿ.ಮೀಗಳಿಗೆ 4381 ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಇತರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು 96.21 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 50.22 ಲಕ್ಷ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 45.18 ಲಕ್ಷ ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ. 2001-2011 ರ ದಶಕದ ನಡುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ಶೇಕಡ 47.18ರಷ್ಟಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಶೇ 31.58 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೇ 9.06ರಷ್ಟು ಜನರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. 2012-13 ನೇ ಸಾಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಋತು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2.17 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 5.055 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, 1.15.852 ಹೆಕ್ಟೇರು ವ್ಯವಸಾಯೇತರ ಉಪಯೋಗ, 4.911 ಹೆಕ್ಟೇರು ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶ, 3.863 ಹೆಕ್ಟೇರು, ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶ 5.674 ಹೆಕ್ಟೇರು ಖಾಯಂ ಗೋಮಾಳ, 7530 ಹೆಕ್ಟೇರು ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ತೋಪುಗಳು, 18.640 ಹೆಕ್ಟೇರು ಬೀಳು ಭೂಮಿ, ಹಾಗೂ 50.478 ಹೆಕ್ಟೇರು ನಿವ್ವಳ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 

ಹೀಗೆ ತನ್ನದೆ ಆದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂದು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಮಸ್ಯೆ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ, ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ಹೊರ ಸೂಸುವ ಹೊಗೆ, ನಗರೀಕರಣದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದು ಸಮೃದ್ದವಾಗಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಇಂದು ನಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಇಂದು ಹಲವರು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ  ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ, ಬಿಎಸ್ಎಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಗ್ರೂಪ್, ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್, ಹೀಡ್, ಸಮರ್ಥನಂ, ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ,  ಅಂತಹ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಬಿಎಸ್ಎಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
 
ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶಗಳು :
  1. ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದು.
  2. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು.
  3. ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.
  4. ಅವಶ್ಯ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು.
 
ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳು :
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ  (ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕುರಿತಂತೆ) ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಏಕಘಟಕ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು :
ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ  ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಹಣಕಾಸು ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ, ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಜನರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸದ ಕ್ಷೇತ್ರವಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಪರಿಸರ, ಆರೋಗ್ಯ, ವೃದ್ದರು, ಗುಡಿಸಲು ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು, ಅಂಗವಿಕಲರು, ಬೀದಿಮಕ್ಕಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜನರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದುಡಿಯುತ್ತಿವೆ, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಟ್ರಸ್ಟಿ, ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು  ಸಂಘದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ  ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ನೊಂದಾವಣಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೊಸೈಟಿ ಅಥವಾ ಸಂಘ ಎಂದು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಜಂಟಿಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಖಜಾಂಚಿ, ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.3 ಮಿಲಿಯನ್ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಸ್ಕೋ, ಹೀಡ್, ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ್, ಸ್ಟೇಪ್ಸ್, ಹಸಿರುಸೇನೆ, ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ, curds, ಚಿಗುರು, ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್, ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಉಸಿರು, ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಗ್ರೂಪ್, ಸದ್ಭಾವನ, ಪರಸ್ಪರ, ಮುಂತಾದ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾನವ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
 
ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ
ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ :
ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ ಅನಂತಕುಮಾರ್ರವರು ತನ್ನ ತಾಯಿಯಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿರಿಜಾಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಟೈಲರಿಂಗ್ ತರಬೇತಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಬೇತಿ, ರಕ್ತದಾನ ಶಿಬಿರ, ಆಟ ಪಾಟ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ದಾಸೋಹದಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯವು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಏಳು ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ಮರವಿದ್ದು [7:1] ಉತ್ತಮ ಗಾಳಿ, ದೊರೆಯದೆ ಜನರು ಹಲವು ಖಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ನರಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂರ್ತಜಲ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ, ಮಾನವನ ಆಯಸ್ಸು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹಾಹಾಕಾರ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಅನಂತಕುಮಾರ್ರವರು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೊಂದು ಮರವಿರುವಂತೆ ಜಾಗೃತರಾಗೋಣವೆಂದು ಸುಮಾರು 1 ಕೋಟಿ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಹಸಿರು ಭಾನುವಾರ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಗೆ 2016 ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಸಿಗಳನ್ನು, ಒಟ್ಟು 137 ಹಸಿರು ಭಾನುವಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಅನಂತಕುಮಾರ್ ರವರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50-100 ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೆಳೆಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಸಿ ನೆಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಸ್ವಚ್ಚತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ತಯಾರಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನಿಷೇಧದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಸಿರು ಭಾನುವಾರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರುಗಳಿಗೆ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿಸಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರೇರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರತಿ ವಾರ ಅರ್ಧ ದಿವಸ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ  ಕಾಲೇಜಿನ ಎನ್ ಎಸ್ ಎಸ್, ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಎನ್ ಸಿ ಸಿ  ಹಾಗೂ ಪ್ರೇರಿತ ಆಸಕ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಪ್ರವಚನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಾರದಿಂದ ವಾರಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
​
ಹೀಗೆ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯವರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂತೋಷದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
Picture
ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ :
 ಖ್ಯಾತ ಪರಿಸರವಾದಿ ಎಂದೆ ಗುರಿತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಿವಮಲ್ಲುರವರು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜೀವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ 19.7.2000 ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಶಾಂತಿದಾಯಕ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶ್ರೀಯುತರ ಜ್ಞಾನ ಚಿಂತನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಶಿವಮಲ್ಲುರನ್ನೇ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಲು ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯತೆಯಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಹಸಿರು ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮರಗಳ ಹಸಿರು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಉಸಿರು, ಪರಿಸರ ಉಳಿಸಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಶಿವಮಲ್ಲುರವರು ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಯಾವ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಟ್  ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ನಾಡಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಕೆಲವು ನಾಯಕರುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಜ್ಞರುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬರುವ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವೇ ವಿಶ್ವಶಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಜ್ಞರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿಚಾರ ಸಂಕೀರಣಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು, ಚಿಂತನ ಮಂಥನ ನಡೆಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆಯಾಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಇಂದಿನ ಜಾಗೃತಿಯೇ ನಾಳಿನ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿ ಎಂಬ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಲಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಕಾರ್ಯನ್ಮುಖರನ್ನಾಗಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನವೇ ಕುಟುಂಬದ, ರಾಜ್ಯದ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ವಿಶ್ವದ ಆರೋಗ್ಯ ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನವೆಂದು ಸಮಾಜದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಪರಿಸರವಾದಿ ಶಿವಮಲ್ಲುರವರ ನೇತೃತ್ವ ಸಾರಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ 27ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಿಧ ಆಂದೋಲನಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ 1500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಾ ಇಂದಿಗೂ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವನ್ನು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರನ್ನಾಗಿಸುವ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆಂದೋಲನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜೀವ ರಕ್ಷಕ ಶಾಂತಿದಾಯಕ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪಕ್ಷಿನೋಟದ ಕಿರು ಪರಿಚಯ ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ.
  1. ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮರಗಳ ಹಸಿರು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಉಸಿರು - ಪರಿಸರ ಉಳಿಸಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಸಿ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಸಿ ನೆಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  2. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ,
  3. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ  ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  4. ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಜಾಗೃತಿಯ ಉಚಿತ ಕರಪತ್ರ ವಿತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  5. ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಸಿ ನೆಡಿ - ಹಿತ ನುಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  6. ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಚತಾ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  7. ಒಬ್ಬ ಒಂದು ಮರ ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಆಗುವುದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ಮರ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಸಸಿ ನೆಡಿ ನಾಡಿನೆಲ್ಲರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿತನುಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  8. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವೀಕ್ಷಣೆ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ನಾಡನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಎಂಬ ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  9. ನೀರು ಜೀವಕೋಟಿಯ ಸಂಜೀವಿನಿ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಜೀವ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಎಂಬ ನೀರನ್ನು ಕುರಿತ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  10. ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಆಂದೋಲನದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪರಿಸರ ವಠಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  11. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹೊಣೆ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ,
  12. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ವೇಷಭೂಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆ,
  13. ಪರಿಸರ ಗೀತ ಗಾಯನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  14. ದಿನಬಳಕೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಗದ ಬಳಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
  15. ಹಸಿರು ರಕ್ಷಾ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಯ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ,
  16. ಹಸಿರಾಗಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಊರನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಸಿ ಭಾರತದೆಲ್ಲರ ತನುಮನವನ್ನು ಆಂದೋಲನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
ಹೀಗೆ ಬಿ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ನ ಪರಿಸರವಾಗಿ ಶಿವಮಲ್ಲುರವರು ನಾಡಿನ ಖ್ಯಾತ ಚಿಂತಕರುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೊ. ತಿಮ್ಮಪ್ಪರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರಣೀಭೂತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Picture
Picture
ಸಲಹೆಗಳು :
ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕಾಪಾಡಲು ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯ. ಅಂತಹ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೂಲಂಕುಶವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈ ಅವಲೋಕನದಂತೆ ಕೆಲವು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ;
  1. ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
  2. ಸರ್ಕಾರ, ಎನ್‍ ಜಿ ಒಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
  3. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮುಂದೆ ಸಸಿ ನೆಟ್ಟು 3 ವರ್ಷ ಆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪೋಷಿಸಿದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
  4. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದು.
  5. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2000 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಗರ ಸ್ವಚ್ಚತೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು.
  6. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಾಲಾ- ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ನಂತರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಂದಲೇ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
 
ಉಪಸಂಹಾರ :
1939-1944  2ನೇ ಮಹಾಯುದ್ದದ ನಂತರ ಕಾಡಿನ ನಾಶ ವಿನಾಶದ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಿತ ಡೋಲಾಯಮಾನವಾಯಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಶುದ್ದವಾಗಿದ್ದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿಂದು ಮಾಲಿನ್ಯತೆ ಮರುಕಳಿಸುಂವಂತಾಗಿ ಅನೇಕಾನೇಕ ರೀತಿಯ ರೋಗರುಜೀನಗಳು, ಹವಾಗುಣ  ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ರೀತಿ ತೊಂದರೆಗಳು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಮನುಕುಲದ ಮಾನಸಿಕ ತೊಂದರೆಗೂ ಈ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಮನುಕುಲ ಸಸ್ಯ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ  ಸಂಕುಲಗಳ ಅವನತಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ದಾರುಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಅದಮ್ಯ ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್.ಎಸ್. ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.
 
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು
  1. Ashok Kumar, (2008), Kar : NGOS and Globalization-(Development and organization of facts).:- sarkar-Rawat Publications, Page no:-158-170.
  2. Dr. M.N Narasaiah, (2005), NGOS and Rural Poverty, Discovery Publication house- New Delhi, “Page no-1to11”.
  3. Raj Kumar, (2006), Environmental Pollution, Edited by- Anmol Publications Pvt.Ltd, New Delhi, Page no 1-302.
  4. ಕೆ ಗಣೇಶ್ ಬಾಬು, (2012), ಎನ್.ಜಿ.ಒ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು - ಡಿಸ್ಕವರಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ, ನವದೆಹಲಿ.
  5. ರಾಜಾರಾಮ ಹೆಗಡೆ, (2002), ಕೆರೆ ನೀರಾವರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ.
  6. ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಥದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಾಲೇಜ್ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು:
  7. ದೇವದಾಸ್, (07/08/2017), ನಮ್ಮ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪರಿಸರದ ಉಳುವಿನ ಚಿಂತನೆ, ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಾತುಮಂಥನ ವಿಭಾಗ.
  8. ಪರಿಸರವಾದಿ ಶಿವಮಲ್ಲು, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿಕೆ 01, ಇನ್ನೆಲ್ಲಿಯ ಜೀವನ ?, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು. ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ - xxii to xxxv.
  9. ಕ್ಷೇತ್ರಕಾರ್ಯದ ಮಾಹಿತಿ, [ದಿನಾಂಕ 15.07.2018, ಸಮಯ 1.30 ರಿಂದ 3.00 ಗಂಘೆಯವರೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಕ ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ].
  10. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಸಿರು ಭಾನುವಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ, [ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶ್ರೀಮತಿ ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಅನಂತ್ಕುಮಾರ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ, ಸಮಯ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 9.30 ರಿಂದ 11.30ರವರೆಗೆ. 
]]><![CDATA[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ / ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಇತಿಹಾಸ - 1]]>Fri, 20 Dec 2019 09:21:37 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/-1
Picture
ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಉಗಮವನ್ನು ವೇದಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಆರ್ಯರ ಜೀವನಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವೇದಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ಭಾರತದೇಶ (ಅಖಂಡ ಭಾರತ)ದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನಾಂಗಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳು, ಪಂಗಡಗಳು, ಕುಲಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗುಂಪುಗಳು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಚರಿತ್ರೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.  ಜನರು ಇಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜೀವನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.1 ವೇದಪೂರ್ವ ಕಾಲದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಹಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಯಜ್ಞ, ಸತ್ರ, ಕ್ರತು, ದಾನ ಮುಂತಾದ ಶಬ್ದಗಳ, ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ, ಪದ್ಧತಿಗಳ ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಯಜ್ಞದ ಬಹುಪುರಾತನ ರೂಪವೆಂದರೆ ಸತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರತು. ಪೂರ್ವದ ಆರ್ಯರು ಕೈಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಮೂಹಿಕ ದುಡಿಮೆಯೇ ದೇವತೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆನ್ನಲಾದ ಸತ್ರ. ಜೀವನಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಕೈಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೊತ್ತವೇ ಸತ್ರ.... ಸತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಋತ್ ವಿಜರು (ಋತ್ವಿಜರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಯಜ್ಞಮಾಡುವ ಕರ್ತೃಗಳು) ಮತ್ತು ಯಜಮಾನರು.  ಅದು ಆದಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು; ಯಾವೊಂದು ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆ (Division of Labour) ಇಲ್ಲದೆ ಅದರ ಸಾಮೂಹಿಕ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.2 ಇದು ಯಜ್ಞದ ಮೊದಲನೆ ಅಂಗವಾದ ಸತ್ರದ ವಿವರಣೆ. ಸಾರಾಂಶ ರೂಪವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿದ್ದವು. ದುಡಿಮೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ಶ್ರಮವಿಭಜನೆಯೂ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. ಯಜ್ಞ ಜೀವನ ಪೋಷಣೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೂ, ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಯಜ್ಞ ಒಂದು ಜೀವನಪದ್ಧತಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಇನ್ನು ಸತ್ರದ ಎರಡನೇ ಅಂಶ. ಸತ್ರದ ಎರಡನೇ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಯಜ್ಞಫಲವು ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಣಾಮ. ಇದು ಜಂಟಿ ಅಥವಾ ಸಾಮೂಹಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದೂ, ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಅನುಭೋಗಿಸಬೇಕೆಂಬುದೂ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.3 ಸತ್ರದ ಮೊದಲನೆ ಅಂಶ ಸಾಮೂಹಿಕ ದುಡಿಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಎರಡನೇ ಅಂಶ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅನುಭವಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರೂ (ಯಾವ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ) ಸಮಾನವಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಂದ ಫಲವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಸ್ವಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲ.  

ಆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಒಂದು, ಸಮುದಾಯದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ. ಎರಡು, ಯಜ್ಞದ (ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ಇತ್ಯಾದಿ) ಭಾಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧಗಳು. ಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಪರವಾಗಿ ಕೂಡಿರಿಸಿದ್ದ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ, ಆಯುಧಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಗಡಿಗೆಮಡಿಕೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು, ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಂಚುವುದನ್ನು ದಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.4  ದಾನ ಯಜ್ಞದ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೇ ಆಗಿತ್ತು. 

ದಾನ ಎಂದರೆ, ಹಂಚುವಿಕೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ (ಜನಾಂಗದ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಮಾಡಿರಬಹುದಾದ ಖಾಸಗಿ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಗೆದ್ದು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಪತ್ತು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತಿತ್ತು. ದಾನವೂ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.  ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ, ಅದು ಬೇಕಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯುದ್ಧದ ಅಥವಾ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.5 ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಜನಾಂಗದ ಯಜಮಾನನ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೇನೇ ಯಜಮಾನ ದಾನವನ್ನು ತನಗೆ ಬೇಕಾದವರಿಗೆ, ತನಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ದಾನ ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಜನಾಂಗದ ಹಿರಿಯ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 

ದಾನ ರೂಪವಾಗಿ ಕೊಡಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ಹಕ್ಕಿತ್ತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದಾನವಸ್ತುಗಳು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ನಿಗದಿತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಬಂದ ಫಲಗಳನ್ನು ಹಂಚುವಾಗ ಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

`ದಾನ ಶಬ್ದವನ್ನು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ (Division) ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ದ ಎಂದರೆ ವಿಭಜಿಸು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದಾನದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.  ಆದುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ (ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಶಬ್ದ) ದಾನದ (Charity ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಸಹಾಯ) ಅರ್ಥಸಿರಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷವಾಗಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದಿಲ್ಲ.6

ವೇದಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಜುರ್ವೇದದ ತೈತರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞತತ್ತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಾಗತಿರ್ಯಾಜುಷೀಹೈವ್ ಶಶ್ವತ್-ಜೀವನದ ಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞ, ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞ ಭೂಮಿ, ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲಾ ಯಜಮಾನರು (ಅಂದರೆ ಕರ್ತೃಗಳು-ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು). ಅತಿಸ್ಥೂಲ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ವ್ಯಾಪಾರದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಜ್ಞ, ಎಂದು ವೇದ ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರೊ. ಕೆ.ಎಸ್. ನಾರಾಯಣಾಚಾರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.7 ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ವೇದಕಾಲದ ಜನಜೀವನ ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರದೆ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿತ್ತು. ಬದುಕಿನ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಯಜ್ಞದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ ಯಜಮಾನರು. ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ರಕ್ಷಣೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲದೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಚಿಂತನೆಗಳೂ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳೂ ಯಜ್ಞದ ಭಾಗಗಳೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಹಾಗೇನೇ ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು (ಸೋಮರಸವಾಗಲಿ, ನೇವೇದ್ಯವಾಗಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳು-ಆಹಾರ, ಇತರೆ ಜೀವನಾವಶ್ಯಕತೆಗಳು) ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚುವುದೂ ಯಜ್ಞದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಋತ್ವಿಜರ, ಮುಂದಾಳುಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದಲೇ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಪರಸ್ಪರ ನೆರವು; ಇದನ್ನೇ ಯಜ್ಞ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಜತೆಗೂಡಿ ಸಾಗುವುದು ಎಂದೇ ಅರ್ಥ.8 ಯಜ್ಞವಿಧಾನ ಒಂದು ಜೀವನಪದ್ಧತಿಯೇ ಆಗಿತ್ತು.  

ಪ್ರೊ. ರಾಜರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು (ಅನು: ಪ್ರೊ.ಎಚ್.ಎಂ.ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ) ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮುದಾಯಿಕ ದುಡಿಮೆ ಯೋಜನಾ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದರೆ, ದುಡಿಮೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕರನ್ನು (Functionaries) ಸಮುದಾಯ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲಸಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಬೆಳೆದಂತೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಕೌಶಲ್ಯ ಇರುವವರನ್ನು ನಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ, ಗಣಪತಿ, ಯುದ್ಧಾಧಿಪತಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ನಿಯೋಜಿತ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.9 ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಶ್ರಮವಿಭಜನೆ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಮುಂತಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಯಾರಿಗೂ ಪರಿಚಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪಾದನೆ, ಹಂಚುವಿಕೆ, ರಕ್ಷಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸಹಕರಿಸಿ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸ್ವಸಹಾಯ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಯೋಜನೆ, ಸಂಘಟನೆ, ನಾವು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ, ಒಮ್ಮತ, ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮುಂತಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಅವರು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಯಾರೂ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದಿಲ್ಲ.
 
ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ನೆರವಿನ ಸಮಾಜವು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ, ವರ್ಗ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹಾದಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಸಮುದಾಯದ ಇಡಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಅದರ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗವೇ ಆಗಿರಬೇಕಾದ ಯಜ್ಞವು ಆಗಾಗ (ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಬೇಕೆಂದಾಗ) ನೆರವೇರಿಸುವಂಥ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.10 ಆಗಲೂ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿ, ಅದರಿಂದ ಬಂದ ಫಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರತುಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೇರೆ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತು.

ಆನಂತರ, ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಳಿದಂತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ (ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ)ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಣಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಯಜ್ಞ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬೇಕೆಂದಾಗ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಯಿತು. ರಾಜರು ಹಾಗೂ ಹಣವಂತರು, ಋತ್ವಿಜರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೇಕೆಂದಾಗ ನೆರವೇರಿಸುವ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಯಿತು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ಅದರ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಜನರು ನಂಬುವಂತಾಯಿತು. ಋತ್ವಿಜರಲ್ಲಿ  ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ, ಯಾಜ್ಞಿಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ರಾಜರು, ಋತ್ವಿಜರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು ಅಥವಾ ಋತ್ವಿಜರು ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಖರ್ಚನ್ನು ಭರಿಸುವುದು, ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದವು.

ಈ ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದಾನ ತನ್ನ ಮೂಲ ಅರ್ಥವನ್ನು (ಹಂಚುವುದು) ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಯಜ್ಞಕರ್ತೃ (ರಾಜ, ಹಣವಂತ ಇತ್ಯಾದಿ) ಪುಣ್ಯಸಂಚಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟಾಯಿತು. ದಾನ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಅದು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಯಜ್ಞಕರ್ತೃ ದಾನವನ್ನು ತನಗೆ ಬೇಕಾದವರಿಗೆ (ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ದಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವವರಿಗೆ (Needy) ಕೊಡುವಂತಾಯಿತು. ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಸಮುದಾಯದ ರಚನೆ, ಸಂಬಂಧಗಳು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮುಂತಾದವುಗಳು ಬದಲಾದವು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮೂಹ ಜೀವನದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಜೀವನ, ಆಸ್ತಿ  ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. 
 
ಋಗ್ವೇದದ ನಂತರದ ಕಾಲ
ಋಗ್ವೇದದ ಅಪರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಯಾಜ್ಞಿಕ ಅಥವಾ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಕುಶಲ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತನೆಂದು ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಪ್ರೊ.ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಮಾತು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಯಜ್ಞದ ಖರ್ಚನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಯಜಮಾನ ಅಥವಾ ಗೃಹಸ್ಥ ಅರ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ. ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು (ಹಣ ಇಲ್ಲವೇ ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳು) ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾಜ್ಞಿಕ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿ, ತಾನು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು (ಹಣ ಹಾಗೂ/ಇಲ್ಲವೇ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು) ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವೇ ಅರ್ಥಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಯಜ್ಞದ ಜಾಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೂ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.11 ಈ ಯಜ್ಞ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರು ಹಣ, ವಸ್ತುಗಳು, ಶ್ರಮದಾನ ಮುಂತಾದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಫಲ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅನುಕೂಲಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಪುಣ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೆಂದೂ, ಅದನ್ನು ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದೆಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.

ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸೇವೆಯೆಂದರೆ ಶ್ರಮದಾನ ದಿಂದ ಕೃಷಿಯ ಸಹಕಾರ, ಅನ್ಯರ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಹಾಗೂ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಉಪಶಮನ ನೀಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕ್ಷೇಮ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಜನರು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಕಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಈ ರೀತಿಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.12

ವೇದಕಾಲ ನಂತರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತಾದರೂ, ಅರಣ್ಯಕಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾಜ್ಞಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ನಿಗೂಢವೂ ಹಾಗೂ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ರಹಸ್ಯಮಯವೂ ಆದುದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಧ್ಯಾನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಾಯಿತು. ಇದೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಪನಿಷತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ, ಚರ್ಚೆ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು. ಆ ನಂತರದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಕರ್ಮಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಜ್ಞಾನ ಯೋಗ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅದು ಧ್ಯಾನಯೋಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಮಾತನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು.
 
ಪಂಚ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳು
ಆನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವೇದಗಳಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೋತ ಯಜ್ಞಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ವಿರುದ್ಧ ಎಸಗಿದ ಪಾಪಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಚ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.13

ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ, ದೇವಯಜ್ಞ, ಪಿತೃಯಜ್ಞ, ಭೂತಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯಯಜ್ಞ, ಇವೇ ಆ ಐದು ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ ವೇದ ಪ್ರಣೀತವೇ.  ಆದರೆ ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ, ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಬಂದಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ, ಅವರ ಕೃಪೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞ ದೇವಯಜ್ಞ, ಹಿರಿಯ ಪೀಳಿಗೆಗೆ, ಜನಾಂಗದ ಹಿರಿಯ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಮರಣ ನಂತರ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಆಚರಣೆಗೆ ಪಿತೃಯಜ್ಞ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೃತರಾದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಮಾಡುವ ಪಕ್ಷ, ವೈದೀಕ, ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವುದು/ಕೊಡುವುದು  ಪಿತೃಯಜ್ಞ. ದುರ್ಬಲರು, ಪತಿತರು, ರೋಗಿಗಳು, ಪಶು ಪಕ್ಷಿಯಾದಿ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಭೂತಯಜ್ಞ. ಇಂತಹವರಿಗೆ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅವರ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ದೇವರು ಪ್ರೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇವರು ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆ ಈ ಯಜ್ಞದ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೂತದಯೆ ಈ ಯಜ್ಞದ ತಿರುಳು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇತರರನ್ನು ತನ್ನವರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವರೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಿ, ಅವರೊಡನೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮನುಷ್ಯನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ, ದುರ್ಬಲರಿಗೆ, ಅನಾಥರಿಗೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ, ಉತ್ತಮರಿಗೆ, ಋಷಿಗಳಿಗೆ, ಸದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ, ಇತರರಿಗೆ ಸತ್ಕಾರ, ಊಟ ಉಪಚಾರ, ಸಹಾಯ, ದಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು/ಕೊಡುವುದು ಮನುಷ್ಯ ಯಜ್ಞ. ಈ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಗೃಹಸ್ಥನು ಪರಿಶುದ್ಧನೂ, ಪವಿತ್ರನೂ ಪರೋಪಕಾರಿಯೂ ಆಗುವುದೇ ಇವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ಇದರಿಂದ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಿತು. ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೂ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರೂ ಮಾಡುವುದೂ ಇದನ್ನೇ ತಾನೆ. ಈ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಕರ್ತೃವಿಗೆ (ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ) ಈ ಜನುಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ಈ ಯಜ್ಞಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ತತ್ತ್ವ. ಹಾಗಾಗಿ ರಾಜರು, ಹಣವಂತರು, ಋಷಿಮುನಿಗಳು, ಗೃಹಸ್ಥರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅಂದಿನ ಸಮುದಾಯಗಳು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ರಾಜನೆಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜಗುರುಗಳು, ಪುರೋಹಿತರು ಮುಂತಾದವರು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಒಳಿತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ರಾಜನು ಎರಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಒಂದು, ಶತೃಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ತನ್ನವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಇನ್ನೊಂದು, ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು. ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗದಂತಹ ಯಾಗಗಳ ಅಂಗವಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸೋತವರು ಗೆದ್ದವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು (ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಗಳು, ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಹಣ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೆದ್ದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಯಾಗದ ನಂತರ ಈ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿಸಿದ ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ, ಬಡವರಿಗೆ, ದೀನರಿಗೆ, ಅವಶ್ಯವಿದ್ದವರಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.    

ಅಂದಿನ ರಾಜನು ತಾನೂ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಋಷಿಗಳು, ಋತ್ವಿಜರು, ಯಾಜ್ಞಿಕರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಕರಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದಕ್ಕೆ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ದಶರಥ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ತನ್ನ ಯಜ್ಞ ಸಂಕಲ್ಪದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಜ್ಞವು ಯಾವ ಅಡೆತಡೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಾಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯಲು, ಮುಂದೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ರಾಕ್ಷಸರ (ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವವರು) ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಯಜ್ಞ ರಕ್ಷಣೆಗೆ, ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮಚಂದ್ರನನ್ನೇ ಕಳಿಸಿಕೊಡು ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಣೆ ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ರಾಜಗುರು ವಶಿಷ್ಠ ಮಹರ್ಷಿ, ದಶರಥನಿಗೆ ರಾಮಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಯಜ್ಞ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಎರಡು ಅಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು; ರಾಜನು, ಋತ್ವಿಜರು ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಯಜ್ಞಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಜೊತೆಗೆ, ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಎರಡು; ರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಶಿಷ್ಠರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಯಜ್ಞಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇಷ್ಟಗಳು, ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಗಳ ಸಂಬಂಧಿ, ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ನಿವೇದನೆಗಳು, ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಪದ್ಯಗಳು, ಮಂತ್ರಾಭಿಚಾರಗಳು ಇಇ. ಪೂರ್ತವು ವಾಪಿ, ಕೂಪ, ತಟಾಕಾದಿಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ, ಬಾವಿ, ಕೆರೆ, ಜಲಸಂಗ್ರಹ, ಕಾಲುವೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು; ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು; ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು; ದೇವಸ್ಥಾನ, ಛತ್ರ (ಸತ್ರ), ಆರಾಮಧಾಮ (ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಇರುವ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಧಾಮಗಳು), ಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವುದು; ರಸ್ತೆ, ಉದ್ಯಾನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತೋಟ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು, ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ, ಸೇತುವೆ ಇಇ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿಯೂ, ಸಮಾರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕವಾಗಿಯೂ ದೇವಪೂಜೆಯೆಂದು, ಜನಸೇವೆಗೆಂದು (ಜನಸೇವೆಯೂ ಜನಾರ್ಧನನ ಸೇವೆಯೇ, ದೇವಪೂಜೆಯೇ) ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.14 ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ಅಪೇಕ್ಷಿತಗಳಿಂದ ಆದರಿಸುವುದೂ ಇಷ್ಟವೇ. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವೆಂತಲೂ, ಪೂರ್ತಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದನ್ನು ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಎಂತಲೂ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಮಹಾಭಾರತ, ಭಾಗವತ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುರಾಣಕಾಲ) ಇಷ್ಟ-ಪೂರ್ತಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಮನೋರೋಗ (ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಕುಲತೆ, ಖಿನ್ನತೆ, ವಿಷಾದ, ಚಿಂತೆ, ನಿರುತ್ಸಾಹ, ವಿಕಲತೆ, ಅಸ್ಥಿರತೆ ಇಇ)ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಯಜ್ಞ-ದಾನ-ಇಷ್ಟ-ಪೂರ್ತಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂದಿನ ರಾಜರಿಗೆ, ಸಾಮಂತರಿಗೆ, ಹಣವಂತರಿಗೆ ಬಂದ ಮನೋಜಾಢ್ಯವನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಆಪ್ತ ಸಲಹಾಲೋಚನಾ (Guidence, Counselling Method - case work) ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೂರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನ ಋಷಿಗಳು, ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಯೋಗಿಗಳು, ಋತ್ವಿಜರು, ಅವತಾರ ಪುರುಷರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ದಶರಥ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಮೇಲೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ, ಗೀತೆ ಎಂಬ ಅಭಿದಾನದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ - ಅರ್ಜುನ ಸಂವಾದ ಅಂತಹುದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂತಹುದೇ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ ಅರ್ಜುನ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳ ವೀರರನ್ನು, ರಥಿಗಳನ್ನು, ಮಹಾರಥಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.  ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನಿಂತ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದವರೇ, ಬಂಧುಗಳೆ. ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ದಾಯಾದಿಗಳೇ, ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರೇ, ಸೇನಾದಂಡ ನಾಯಕರಾದ ಭೀಷ್ಮರು ಅವನ ಪಿತಾಮಹರು. ಮತ್ತೊಂದು ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವವರು ಅವನ ವಿದ್ಯಾಗುರು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರು.  ಇನ್ನೊಂದು ದಂಡಿನ ನಾಯಕ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಗುರು ಕೃಪಾಚಾರ್ಯರು. ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ವೀರರಲ್ಲಿ ಶಲ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ಸೋದರ ಮಾವ, ಬ್ರಾಹ್ಮೀಕ ರಾಜ ಮುತ್ತಾತ, ಗಾಂಧಾರಾಧಿಪತಿ ಶಕುನಿ ಮಾವ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಗುರುಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಹಪಾಠಿ, ಹೀಗೆ ಎದುರಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಬಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಬಂಧುಗಳೇ, ಹಿರಿಯರೇ, ಗುರುಗಳೇ, ಪರಿಚಿತರೇ ಆಗಿದ್ದರು.  ಇವರನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಆಘಾತವಾಯಿತು. ಭಯ, ಶೋಕಗಳಿಂದ ಕುಸಿದು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.  ತಾವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂದರೆ ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು.  ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಅವನು ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದ. ಅವರ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮಂಕು ಕವಿಯಿತು, ತಲೆ ಗೊಂದಲದ ಗೂಡಾಯಿತು. ಅವನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕ್ಷೊಭೆಗೆ ಈಡಾದ. ಈ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಬಂಧುಗಳನ್ನು, ಗುರುಗಳನ್ನು, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕೊಂದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಪಡೆಯುವ ರಾಜ್ಯ ತನಗೆ ಬೇಡವೇ ಬೇಡ.  ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳಿಗೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ತಾನು ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತು ಬಿಟ್ಟ. 

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಸು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ, ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.  ಅರ್ಜುನನ ಈ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು, ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವನನ್ನು ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಹೊರತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.  ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ, ಯುದ್ಧವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು, ಧರ್ಮರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಸಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಬ್ಬ ಮನಸೋಪಚಾರಕ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಬದುಕಿನ ಧ್ಯೇಯೋದ್ಧೇಶಗಳು, ಅವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ, ಧರ್ಮ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಅವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಟನ್ನು ತರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಒಬ್ಬ ಮನಸೋಪಚಾರಕ ಮಾಡಬಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಕ, ವೇದಾಂತ ಪ್ರವರ್ತಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ, ದೀಮಂತ ಸಂಘಟಕನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಹು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಬಂದ ಅನುಮಾನಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಸಂವಾದದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಂದ ಇತರೆ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಿ, ಅವನ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಅವನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ನಡೆದದ್ದು ಇತಿಹಾಸ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಅರ್ಥಿಯಾದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಒಬ್ಬ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಒಬ್ಬ ಮನಸೋಪಚಾರಕ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಂಘಟಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸೇರಿದೆ ಎಂದೂ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೀತೆ ಒಂದು ಕಾವ್ಯ ಆಗಿರುವಂತೆ, ಒಂದು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥವೂ ಹೌದು. ಹಾಗೇನೆ ಗೀತೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಹೊತ್ತಗೆಯೂ ಹೌದು.

ಮೇಲೆ ಇಷ್ಟಪೂರ್ತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟಗಳೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ನಿವೇದನೆಗಳು.  ಇವುಗಳು ಹವಿಸ್ಸು (ಆಜ್ಯ-ತುಪ್ಪ, ಕ್ಷೀರ-ಹಾಲು, ಧಾನ್ಯಗಳು, ಅನ್ನ, ಒಂಬತ್ತು ತರಹದ ಒಣ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ), ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನ ಮಾಡಿದ ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಾಭಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಋತ್ವಿಜರೇ ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ನು ಪೂರ್ತಗಳು. ಇದರ ಪಟ್ಟಿಯೇ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಿದೆ.  ಈ ಪೂರ್ತಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ, ಬಡವರ, ರೋಗಿಷ್ಠರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದಂತಹ ಕೆಲಸಗಳು.

1. ವಾಪಿ, ಕೂಪ, ತಟಕಾದಿಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಬಾವಿ, ಕೆರೆ, ಜಲಸಂಗ್ರಹ, ಕಾಲುವೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ. ಸೇದುವ ಬಾವಿ, ಇಳಿದು ನೀರು ತುಂಬುವ ಬಾವಿ, ಸಮುದಾಯ ಬಾವಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಲುವಾಗಿ ತೆಗೆದ ಬಾವಿಗಳು ಸೇದುವ ಬಾವಿಗಳು.  ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ದಿನಬಳಕೆಗೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುವಾಗ, ಕಟ್ಟಿಗೆ ಭಾರವಾದರೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಲು ಐದು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೆಂಚುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ಬೆಂಚುಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಇಳಿಯುವ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಬಾವಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಿದ್ದು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದುಂಡಗಿರುತ್ತವೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡ ಇದ್ದು ಒಂದು ಕಡೆ ಮಾತ್ರ ಇಳಿಯುವ ಹಾಗೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಟ್ಟಿಗೆ ತರುವಾಗ ನೀರು ಕುಡಿದು ದಣಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. 

ಮತ್ತೊಂದು ಸಮುದಾಯ ಬಾವಿ. ಇದು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹದು. ಇದಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳು ಇರಬಹುದು.  ಇಲ್ಲವೇ ಮೂರು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳಿದ್ದು, ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕಪಿಲೆಯಿಂದ ನೀರೆತ್ತಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜರು ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

ಇನ್ನು ಕೆರೆ, ಜಲಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳು. ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಒಂದು, ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು, ನೂರಾರು ಎಕರೆಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತಹವು. ಇಂತಹ ಕೆರೆಗಳು ರಾಜರ ಇಲ್ಲವೇ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇನ್ನೊಂದು, ಚಿಕ್ಕ ಕೆರೆಗಳು.  ಇವು ಹತ್ತಾರು ಎಕರೆ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ಕುಂಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಉಂಟು.  ಇಂತಹ ಕುಂಟೆಗಳು ಜಮೀನುದಾರರ, ಇಲ್ಲವೇ ದೊಡ್ಡ ರೈತರಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಿದಂತಹವುಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಜಲಸಂಗ್ರಹಗಳು ಎಂದರೆ ಗೋಕಟ್ಟೆಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು, ಪುಷ್ಕರಣಿಗಳು. ಗೋಕಟ್ಟೆಗಳು, ಹೆಸರೇ ಹೇಳುವ ಹಾಗೆ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಒದಗಿಸುವಂತಹ ಜಲಸಂಗ್ರಹಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯಗಳ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ನೀರನ್ನು ಕೆಡಿಸದಂತೆ ಕಾವಲು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವನ್ನು ದುರಸ್ಥಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ನಂತರ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಗಳು, ಹೊಂಡಗಳು. ಇವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಹತ್ತಿರ, ಆಶ್ರಮಗಳ ಹತ್ತಿರ ಹಾಗೂ ಮಠಗಳ ಹತ್ತಿರ, ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತಹವು. ಕಾಲುವೆಗಳು ದೂರದ ನದಿಯಿಂದ, ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗೆ, ದಿನಬಳಕೆಗೆ, ಬಟ್ಟೆಬರೆ ತೊಳೆಯಲು, ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ-ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೋಡಿದಂತಹ ಜಲಮೂಲಗಳು. ಈ ಎಲ್ಲ ಜಲಮೂಲಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ, ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಹಾಗೂ ದಿನಬಳಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಇದನ್ನು ರಾಜರು, ರಾಣಿಯರು, ಅಮಾತ್ಯರು, ದಂಡನಾಯಕರು, ಸಾಮಂತರು, ಮಾಂಡಲೀಕರು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಗ್ರಾಮದ-ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರೇ ಒಟ್ಟುಗೊಡಿ (ಸಂಘಟನೆಗೊಂಡು) ಇಂತಹ ಜಲಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಜನಪರ (ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ) ಕೆಲಸಗಳು ಚರಿತ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಯೂರವರ್ಮ, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು, ಮೈಸೂರು ಅರಸರು, ಹೀಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರೂ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 

2. ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಬೆಳೆಸುವುದು, ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪೂರ್ತದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅರಣ್ಯಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಗಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಅರಣ್ಯಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚು. ಮಳೆಯಿಂದ ಬೆಳೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬೆಳೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು, ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಗುಣದೋಷಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚರಿತ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಹೇಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆಯೋ, ಅದರಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೂ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇರುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ಆರಿಸುವುದು, ಒಣ ಕಟ್ಟಿಗೆ ವಿಲೇವಾರಿ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ರಸ್ತೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗೆ ಸಾಲು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ಇತಿಹಾಸದ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಆಶೋಕನಿಂದ ಇಂದಿನ ಸಾಲುಮರದ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ ಅವರವರೆಗೆ ರಾಜರು, ಸಾಮಂತರು, ಊರು ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.  ಸಾಲು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಡಲು ಫಲ ಕೊಡುವ, ದೀರ್ಘ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹುಣಸೆ, ನೇರಳೆ, ಆಲ, ಬೇವು, ಅರಳಿ, ಮುಂತಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ವಿಷಯವೂ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದದ್ದು.

3. ದೇವಸ್ಥಾನ, ಛತ್ರ, ಆರಾಮಧಾಮ, ಶಾಲೆ/ಆಶ್ರಮ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು:- ಭರತಖಂಡದ, ಆಸೇತು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ಯಂತ, ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ನೋಡಲಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪಗೋಡಗಳು, ಮಸೀದಿ, ಚರ್ಚುಗಳು ಆಯಾಕಾಲದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳಿಂದ, ರಾಜರಿಂದ, ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ, ಅಮಾತ್ಯರಿಂದ, ದಂಡನಾಯಕರಿಂದ, ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಂದ, ಸಂತರಿಂದ, ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ, ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅರಸರಿಂದ ಹಾಗೂ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.  ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಬರೇ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿರದೆ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಸಂಗೀತ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ನೃತ್ಯ, ಕಲೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮಾಡಿವೆ. ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ಖರ್ಚನ್ನು ಅರಸರು, ಅರಸರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲವೇ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಅದರಂತೆಯೇ, ಅರಸರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಿದ್ದವರಿಗೆ ಅನ್ನಛತ್ರಗಳನ್ನು, ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಆಗುವ ವಿಶ್ರಾಂತಿಧಾಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

ಅರಸರು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಋಷಿಗಳು, ಆಚಾರ್ಯರು, ಮುಂತಾದವರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಗೀತೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಪೀಠಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಊಟ ಹಾಗೂ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಆಶ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. 

4. ರಸ್ತೆ, ಉದ್ಯಾನ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತೋಟ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅರಸರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ, ಅಂತರಗ್ರಾಮ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ರಾಜರ ಕಡೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತೋಟಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಂತೆಯೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತೋಟಗಳಿಂದ ಬಂದ ಫಲಗಳನ್ನು, ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಅನ್ನಛತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿರಾಮಧಾನಗಳಿಗೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜರಿಗೆ, ರಾಜಮನೆತನದ ಇತರೆ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಬೇರೆಯೇ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಹೂದೋಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

5. ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳು, ಧೋಬಿಕಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇತುವೆಗಳು:- ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತುಂಬಾ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಅಗಸರಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ತೊಳೆದು, ಆರಿಸಲು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಧೋಬಿ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗೇನೆ ಕೋಟೆಯ ಮುಂಭಾಗ, ಹಳ್ಳ ಕೊಳ್ಳಗಳ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ರಚನೆಗೆ ಕಲ್ಲು, ಇಟ್ಟಗೆ ಹಾಗೂ ಗಾರೆ (ಸುಣ್ಣ, ಉಸಕು, ಲೋಳೆಬೆಲ್ಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ)ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳು ಯಜ್ಞದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಯಜ್ಞ ಕರ್ತೃ ಅಥವಾ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಹೀಗೆ ಜನಪರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಪರರಿಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗುವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು, ಕಾಯಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಆ ಕರ್ತೃವಿಗೆ ಪುಣ್ಯ ಸಂಚಯವಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಈ ಜನುಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಮುಂದಿನ ಜನುಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಮನೋಭೂಮಿಕೆ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥಹ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯೇ ಅವರಿಂದ ಇಂತಹ ಜನಹಿತ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು.  ಇದು ಯಜ್ಞದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು, ಯಜ್ಞಕುಂಡವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಂಡು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಹೋಮಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು. ಇದು ಯಜ್ಞದ ಸೀಮಿತ ಅರ್ಥ. ಯಜ್ಞದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಯಜ್ಞವೆಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಅಥವಾ ಅವನಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಗಪೂರ್ವಕವಾದ (ಸಮಾಜ) ಸೇವೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾನು ಅಧಿಕಾರಿ (ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ), ಅದರಿಂದ ಬರುವ ಫಲಕ್ಕಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಷ್ಕಮಭಾವದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಯಜ್ಞದ ಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ``ಸ್ವಾರ್ಥದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳೇ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಗಿಯುವ ಶೃಂಖಲೆಗಳಾಗುವವು. ಭಗವಂತನ ಪೂಜಾರೂಪವಾಗಿ ನಾವು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಹೊರಟರೆ, ಅದೇ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವ ಪುಷ್ಪಾಹಾರ, ಆಭರಣಗಳಾಗುವವು...ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞರೂಪವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹೊಸ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಸ್ವಾರ್ಥ) ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು (ಸಮಾಜ) ಸೇವೆ ಇವೆರಡು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾದ ಅಂಶಗಳು. ಭಗವತ್ ಸೇವಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ತ್ಯಾಗದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಯಜ್ಞವಾಗುವುದು...ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವನ ಪೂಜಾರೂಪವಾಗಿ, ಫಲದ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಸತ್ಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳಾಗುವವು.15 ಯಾವ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲದೇ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಹಣ, ಸಮಯ, ಅಧಿಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ (ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ) ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳೇ, ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೇ ಯಜ್ಞದ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆಗಳೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ಸಮಷ್ಟಿಹಿತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಯಜ್ಞದ ವಿಸ್ತೃತಾರ್ಥ. ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲ. 

ದಾನ ಕೊಡುವವನ ಮನೋಧರ್ಮ ಹೇಗಿರಬೇಕೆಂದೂ ತೈತರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನವನ್ನು ಸತ್ಪಾತ್ರರಿಗೆ (ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯತೆ-ಅರ್ಹತೆ ಇರುವವರು, ದಾನದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವವರು-ಬಡವ, ನಿರ್ಗತಿಕ, ಗತಿ ಇಲ್ಲದ, ದರಿದ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮಾತ್ರ ಕೊಡಬೇಕು. ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ವ್ಯರ್ಥ, ದಾನದ ದುರುಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಶ್ರದ್ಧಯಾ ದೇಯಮ್| ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ಅದೇಯಮ್| ಶ್ರೀಯಾ ದೇಯಮ್|
ಹ್ರೀಯಾ ದೇಯಮ್| ಭಿಯಾ ದೇಯಂ| ಸಂವಿದಾ ದೇಯಮ್|| 16

ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೊಡಬೇಕು. ಅಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಕೊಡಬಾರದು. ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೊಡಬೇಕು. ವಿನಯಭಾವದಿಂದ ಕೊಡಬೇಕು. ಭಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಡಬೇಕು. ಮಿತ್ರ ಭಾವದಿಂದ ಕೊಡಬೇಕು. ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕು. 

ದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಅನ್ನದಾನ, ವಿದ್ಯಾದಾನ, ಸಂಪತ್ದಾನ, ಭೂದಾನ, ಶ್ರಮದಾನ, ಆಶ್ರಯದಾನ, ಸುವರ್ಣದಾನ, ಗೋದಾನ, ಅಭಯದಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಬಲಿದಾನ. (ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆಯ ಆಧುನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾದಾನವನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ). ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಪರಿಕರಗಳು, ದೇವ ಪೂಜೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿ, ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ದಾನಕೊಡುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಪೂಜೆಗೆ, ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಕೌಪ್ಯ (ಬೆಳ್ಳಿ) ಪಾತ್ರೆಗಳು, ತಾಮ್ರ, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ-ಲಿಂಗ, ಚಕ್ರಾಂಕಿತ, ಧ್ಯಾನ, ಗುಡ (ಬೆಲ್ಲ), ವಾಯನ (ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ತಾಂಬುಲ, ದಕ್ಷಿಣೆ), ಶಂಖ, ಘಂಟೆ, ಗೋಪಿಚಂದನ, ವಿಭೂತಿ, ಮುದ್ರಗಳು, ದರ್ಭಾಸನ, ತುಳಸಿ ಮಾಲೆ, ಸ್ಪಟಿಕ ಮಾಲೆ, ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲೆ, ಕಮಲಮಣಿ ಮಾಲೆ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಜೇನುತುಪ್ಪ, ನವನೀತ (ಬೆಣ್ಣೆ), ತಕ್ರ (ಮಜ್ಜಿಗೆ), ಫಲ (ಹಣ್ಣುಗಳು), ಹೂವುಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಶಾಕ (ತರಕಾರಿ), ವ್ಯಜನ (ಬೀಸಣಿಕೆ), ಅರಿಷಿಣ, ಕುಂಕುಮ, ಬಳೆಗಳು, ಉದಕುಂಬ (ನೀರು ತುಂಬಿದ ತಾಮ್ರದ ಕೊಡ), ಛತ್ರಿ, ಉಪಾನ (ಪಾದರಕ್ಷೆ), ತೈಲ, ಹಾಸಿಗೆ ಚಾಪೆ, ಪುಸ್ತಕ, ಬಾಗಿನ, ಶಲ್ಯ, ಕುಪ್ಪಸ, ಊರುಗೋಲು, ದೀಪ, ಬತ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ದಾನ ಕೊಡಬಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳು, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ರಕ್ತದಾನವನ್ನು ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. 
 
ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
  1. ಪ್ರೊ. ರಾಜರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಅನು: ಪ್ರೊ.ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ, (1979) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಂಪರೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಪು.5.
  2. ಅದೇ ಪು 3.
  3. ಅದೇ ಪು 3.
  4. ಅದೇ ಪು 4.
  5. ಅದೇ ಪು 4.
  6. ಅದೇ ಪು 4.
  7. ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಎಸ್. ನಾರಾಯಣಚಾರ್, (1973), `ವೇದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯ, ವೇದ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಕಾಶನ, ಧಾರವಾಡ-7, ಪು 8.
  8. ಪ್ರೊ. ರಾಜರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಪು.6.
  9. ಅದೇ ಪು 4-5.
  10. ಅದೇ ಪು 6-7.
  11. ಅದೇ ಪು 10.
  12. ಅದೇ ಪು 11.
  13. ಅದೇ ಪು 14.
  14. ಅದೇ ಪು 14-15.
  15. ಶ್ರೀ. ವಿಶ್ವೇಶತೀರ್ಥರು, (2000) ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸಂದೇಶ, ಪರ್ಯಾಯ ಶ್ರೀ ಪೇಜಾವರ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಮಠ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠ, ಪು.24.
  16. ಎದುರ್ಕಳ ಕೆ.ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ, (1982), `ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯ, ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಕಾಶನ, ಭಾಗಮಂಡಲ, ಕೊಡಗು 571 247, ಪು 279. 
 
...............................ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ............................... 
]]><![CDATA[ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ: ಆಯ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ]]>Fri, 20 Dec 2019 06:43:20 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/9558278
Picture
ಪೀಠಿಕೆ:
ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಂದು ಕವಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯದ ನಡುವೆ ಉಭಯ ಸಂಕಟಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಕೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಒಂದು ಕಡೆಯಾದರೆ, ಇವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಯಾಗಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಎಂದರೇನು? ಹಿಂದೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಎಂದರೇನು? ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಗೊಂದಲವಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಾದರೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪೌರಜೀವನ ಏನಾಗಬಹುದು? ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಪರಂಪರೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅವರದೇ ಆದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಈ ದೇಶದ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಡನೆ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡರೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗಳು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖವಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ? ಇವುಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ದಿಕ್ಕುಗಳಾವುವು? ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ
ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸರಳವಾದವುಗಳಲ್ಲ. ಇವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ, ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಸ್.ಸಿ. ದುಬೆರವರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನೈಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೀವನ ಪಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದ ಇವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯದ ಸುಳಿಗೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಗಣ್ಯರ ಉದಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೆ.ಎಸ್. ಮಾಥುರ್:- ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನ ಸಮೂಹದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ. ಜಾತಿಪ್ರಜ್ಞೆ, ಭಾಷಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪ್ರಜೆಗಳಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಕೂಡಾ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಬೆತೆಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಪ್ರಭೇದ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡು ಬಂದರೂ, ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಜೈವಿಕ ಅಂಶಗಳಾದ ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಬಂಧುತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಶಲತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಇರಬಹುದಾದರೂ, ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯ ಅಭಾವವೇ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸ್ತರವಿನ್ಯಾಸದ ಅಭಾವಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

ಆರ್.ಸಿ. ವರ್ಮರವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಪ್ರಬಲ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಅತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಶೈಲಿಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಹಿಂದೂ ಏಣಿಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೆಳಹಂತಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರು ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿ. ಸುಂದರಂ ಹೇಳುವಂತೆ ಜಾಗತೀಕರಣ ಎಂಬುದು ಗಡಿದಾಟುವಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೂಡಿಕೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಉತ್ಪಾದಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಖಿ.ಡಿ. ಶರ್ಮಾ ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಜಾಗತೀಕರಣವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸೀಮಾಂತೀಕರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಬಹು ವಿಸ್ತಾರಿತ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು, ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಂಡಾಂತರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಮಹೇಶ್ ಎಸ್.ಜಿ. ಇವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಹಳ್ಳಿ ಕೋಟೆಯ ನಾಯಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಹಾಗೂ ಪೂರಕ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವಾಗ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಜಾಗತೀಕರನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಿಯಾಂಕ ನಯಲ್ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಓಡಿಶಾದ ಕಾಲಾಂದಿ, ಬೊಲಂಗಿರ್, ಮತ್ತು ಕೊರಕ್ಪುತ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆದಿವಾಸಿ/ಬುಡಕಟ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ, ಭಾಷೆ, ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
 
ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶಗಳು
  1. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.
  2. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
  3. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
 
ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಸಂವಿಧಾನದ (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು) ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 2003ರಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕವು ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳಿಸಿರುವಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ 50 ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ. ಇವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣ 42,48,978, ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 6.95 ರಷ್ಟು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 6.6ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಇಂದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳ್ಳಾರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಮೈಸೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬೆಳಗಾವಿ, ದಾವಣಗೆರೆ ಮತ್ತು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ 52ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ಏಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಉಳಿದ ಶೇ. 48ರಷ್ಟು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 23 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿನ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ 990 ಸ್ತ್ರೀಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಲಿಂಗಾನುಪಾತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 964, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 973, ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಲಿಂಗಾನುಪಾತ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 990 ಮತ್ತು 993, ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಪುರುಷರಿಗೆ, ಇಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು 1991 ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 961 ಪ್ರತಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು 1000 ಪುರುಷರಿಗೆ.
 
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿ
ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಜಾರಿಯಾಗಿರುವ ಅರಣ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಸಂರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪೂರಕನೀತಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಪಾಲು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಮೈಸೂರು, ಉತ್ತರ ಈಶಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗೋಂಡಾ, ಗೌಡ್ಲು, ಕುಟ್ಟ ನಾಯಕನ್, ಹಸಲಾರು ಇವರುಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳು ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿರುವ ಅರಣ್ಯಸಂಪತ್ತು, ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಆತಂಕದ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.
 
ಭಾಷಾ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರತೆ
ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮೈಸೂರು ಜಿಲೆಯ ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ, ಹುಣಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಳಂದೂರು, ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ, ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಮಿಲನಗೊಂಡು ಆಧುನೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಿಲ್ಲರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಯಾದಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಚೆಂಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಪಕ್ಕದ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ತೆಲುಗು ಮಿಶ್ರಿತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಶೈಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬುಡಕಟ್ಟಗಳು (ಇವರನ್ನು ಗಮಿಟ್, ಗವಿಟ್, ಮೌಚ್ಬಿ ಮತ್ತು ಪಂಡ್ವಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಗಮಿತ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಾ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ತುಳು ಭಾಷಾ ಮಾತನಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
 
ಸಾಮಾಜಿಕ - ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಾತಾವರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇತರೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮೂಹಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾಗದೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದದೆ; ಕಂದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ, ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಸಮುದಾಯಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಕೇರಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆದಿಯಾನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೈಸೂರು, ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿಂದಿನ ಪದಬಳಕೆ ಕುರುಂಬದಿಂದ ಈಗ ಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ್ ಎಂಬ ಮೂಲ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್ಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಇತರೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಾದ ನಾಗರಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಕಾಕನಕೋಟೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡುಕುರುಬ ಸಮುದಾಯವು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು  ಹೈನು ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳು ಭೂ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳೆಗಾಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಮ್ಮಾರ, ಕಮ್ಮಾರಿಕೆ, ಬಡಗಿ, ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಥೋಡಿ ಎಂಬ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವಾರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಿರವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಲೈಕುಡಿ ಎಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾ ಇಂದಿಗೂ ಬಡತನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
 
ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
  1. ಅರಣ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ
  2. ನೂತನ ಶೋಷಕ ವರ್ಗದ ಉದಯ
  3. ಪುನರ್ವರ್ಗೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆ
  4. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ
  5. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲದವರ/ಡೋಂಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳು
  6. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು
 
ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ
ಎಸ್.ಎಲ್.ದೇಷಿ - ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವೇದನೆ ಹೊಸದೇನಲ್ಲ. ಈ ದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಇವರು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಅನೇಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅವನತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಅವರ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಯೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
​
ಮ್ಯಾಲಿನೋವಸ್ಕಿಯವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಟ್ರೊಬಿಯಾಂಡರ್ಸ್ರಾಗಲಿ, ಪ್ರಿಚರ್ಡ್ರವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಜೆಂಡಾಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಯರ್ಸ್ರಾಗಲಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಆಧುನೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಇವರ ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬದಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೂ ಸಹ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಇವುಗಳ ಪರಸ್ಪರತೆ, ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಹತ್ತು ಹಲವು ಭಿನ್ನತೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ
ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ, ಮೈಸೂರು, ರಾಮನಗರ, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಲಸಾರ, ನಾಯಕ, ಪಾಳೆಗಾರ, ಕುರುಮಾಸ್, ಮಲೇರು ತೋಡಾ, ಸೋಲಿಗರು, ಬವಾಚ ಮುಂತಾದ ಶಿಕ್ಷಿತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು, ನಗರ, ಗ್ರಾಮಗಳ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವವರು ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಮೂನೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ, ರಾಮನಗರ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
Picture
ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಶೋಧಕರ ಕಾಲ, ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯ, ಅನುಕೂಲಕರ ಶ್ರಮ ಇವುಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ 90 ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ರಾಮನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ 125 ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ 25 ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಟ್ಟು 250 ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
Picture
Picture
ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂದರ್ಶಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ಚೊದ್ರು, ಗೌಡ್ಲು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟ ನಾಯಕನ್ ಇವರುಗಳ 1) ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು 132 (ಶೇ.52.8) ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೌದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕಾರಣ ನಿರಂತರ ನಗರ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೂಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಇವರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನಗಳೇ ಪರ್ಯಾಯ ಮನರಂಜನಾ ಸಾಧನಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಮೈಸೂರಿನ ಜೇನು ಕುರುಬ, ರಾಮನಗರದ ಹಕ್ಕಿಪಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇರುಳಿಗರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಇಲ್ಲ ಎಂದು 118 (ಶೇ. 47.2) ಕುಟುಂಬಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.

2) ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಾದ ಆಧುನೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಆಚರಣೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಆರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಒಟ್ಟು 80 ಕುಟುಂಬಗಳು (ಶೇ.32.00) ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಇದೂ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಡಚಣೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಪೂರ್ವಾಲೋಚನೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದಂತೆ 40 (ಶೇ. 16.00) ಕುಟುಂಬಗಳು ವಿವಾಹದ ಮೇಲೆ ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುವವರು 20 (ಶೇ. 08.00) ಕುಟುಂಬಗಳು. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಮತ್ತು ರಾಮನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜನನ-ಮರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 50 (ಶೇ.2.00). ಇನ್ನೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಜಾನಪದೀಯ ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ, ಮತ್ತಿತರೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 45 (ಶೇ. 18.00). ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಭಾವವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 15 (ಶೇ.6.00).

3) ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರುಗಳು ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರು 122 (ಶೇ.48.8). ಹೌದು ಎನ್ನುವವರು 128 (ಶೇ.51.2). ಕಾರಣ ನಿರಂತರ ನಗರೀಕರಣ, ವಲಸೆ, ಸಾರಿಗೆ-ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಾಧನಗಳಿಂದಾಗಿ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಬದಲಾದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲೇ ಸರಿ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಂತಹ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೌದು ಎಂದು 128 (ಶೇ.51.2) ಹೇಳಿದರೆ, ಏನೇ ಆಧುನೀಕರಣಗೊಂಡರೂ, ವಲಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದರೂ, ನಮ್ಮ ಮೂಲ ಪುರುಷರ, ಜನಾಂಗದ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲಾ ಎನ್ನುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 122 (ಶೇ.48.8). ಇವರು ಬಹುಪಾಲು ಮೈಸೂರಿನ ಜೇನು ಕುರುಬ ಮತ್ತು ರಾಮನಗರದ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಇರುಳಿಗರು. ಹೌದು ಎನ್ನುವರು ಗೌಡ್ಲು, ಚೊದ್ರು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟು ನಾಯಕನ್ ಇವರುಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
​
4) ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡದ ಕುಟುಂಬಗಳು 62 (ಶೇ.24.8). ಹಳೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಚೂದ್ರು, ಗೌಡ್ಲು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟನಾಯಕನ್ ಕುಟುಂಬದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 35 (ಶೇ. 14.00). ಇವರು ಹೊಸ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 32 (ಶೇ.12.8). ಹೊಸ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೀಳರಿಮೆ ಭಾವನೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಇರುಳಿಗಾ ಮತ್ತು ಜೇನುಕುರುಬರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 36 (ಶೇ. 14.4) ಮತ್ತು ಇದೇ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ನವೀನ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ [ಅಂದರೆ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳ, ಶ್ರಮ, ಕಾಲ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ] ಎನ್ನುವ ಕುಟುಂಬಗಳು 40 (ಶೇ.16.00). ಹಳೆಯದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗದು ಮತ್ತು ಹೊಸದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗದಿರುವರ ಜೊತೆಗೆ ಕೀಳರಿಮೆ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುವವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಕ್ಕಿಪಿಕ್ಕಿ, ಇರುಳಿಗಾ ಮತ್ತು ಜೇನುಕುರುಬರು 45 (ಶೇ. 18.00). ಅಂದರೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದೆಂದರೆ ಇದು ನಮಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವರು ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಟುಂಬ ಶೇ.36 (14.4). ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ 32 (ಶೇ. 12.8) ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
Picture
ಜಾಗತೀಕರಣವು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಚಾಪು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಲಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಘಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು, ಆಧುನಿಕತೆಯ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡವು. ಇಂತಹ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುವುದೇ ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲದೆ ಅನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ವಿಕಸಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರತೊಡಗಿದೆ. ಇಂದೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಭಾರತವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯತ್ತ, ಸಾಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿವೆ. ತನ್ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅರಿವು, ಹಕ್ಕುಗಳಂತಹ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ದಾವಂತದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿ ಹೇಗೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ, ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಆರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವ ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದ 80 ಶೇ 32.00 ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿತವಾಗಿರದ ಎಲ್ಲಾ ಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 33 (ಶೇ. 13.02) ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
Picture
ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಭಾವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ನಡತೆಯ ಕ್ರಮಗಳು, ವಿಭಕ್ತತೆ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಬಡತನ, ಮದ್ಯಪಾನೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥತತೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರತಿವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಇರುಳಿಗ, ಹಕ್ಕಿಪಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಜೇನು ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು 62 ಶೇ (24.08) ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಜಾಗತೀಕರಣದಿಂದ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ಗೌಡ್ಲು, ಚೋದ್ರು ಮತ್ತು ಕುಟ್ಟಾನಾಯಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಿದೆ ಎಂದು 48 ಶೇ (19.02) ಕುಟುಂಬಗಳು, ವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ 33 (ಶೇ. 13.2) ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಬಡತನ, ಸ್ವಾರ್ಥತತೆ, ಮದ್ಯಪಾನೀಯತೆ ಮತ್ತಿತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಇರುಳಿಗಾ ಹಕ್ಕಿಪಿಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಜೇನುಕುರುಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕರಣ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೇ ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.
 
ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಗಳು
ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ (ಜೀವನೋಪಾಯದ) ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯವನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಿವೆ. ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನ, ಸಾಗುವಳಿ, ಅರಣ್ಯ ಸಂಪತ್ತು, ಬಳಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಸಗಿ ಭೂ ಮಾಲೀಕರು, ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಡತನದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃಷಿಭೂಮಿಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ನಗರ ಪಟ್ಟಣಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ನಿರಂತರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವ ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಢಿಗತ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪಿಸಿರುವ ಜಾಗತೀಕರಣದ ನೀತಿಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾರಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ ಹೇಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅವರ ಜೀವನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನೊಡ್ಡುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಮರ್ಪಕ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರೇ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಏಕ ಘಟಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೂಲಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರುಗಳು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕೆಲವು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಂತನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ,
  1. ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವುದು.
  2. ಆದಿವಾಸಿ ಅರಣ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ 2006 ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು.
  3. ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು.
  4. ಪಡಿತರ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪೂರೈಕೆ
  5. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವುದು.
 
ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಯಗಳು
ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಆರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ, ನಮೂನೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ 250 ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂದರ್ಶಿತರನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಅವರುಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಗೂ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ನಿರ್ಣಯಗಳು;

1) ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚೂದ್ರು, ಗೌಡ್ಲು, ಕುಟ್ಟಾನಾಯಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಅವರ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಭಾವ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಕಾರಣ ಅವರಲ್ಲಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೆ. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ.

2) ರಾಮನಗರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಪಿಕ್ಕಿ ಇರುಳಿಗಾ ಮತ್ತು ಜೇನುಕುರುಬ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಜಾಗತೀಕರಣ ಯಾವುದೇ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜೀವನವನ್ನು ಅತಂತ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯತ್ತ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೇ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯೇ ವಲಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಪೇಟೆಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಡತನ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿನೆ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಗಳು ಹಾಗೂ ಸಲಹೆಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಾಗಿಯೇ ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅ)  ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳು, ಕಲೆ, ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರ್ತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ಸಂಕಿರಣಗಳು ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಅಧ್ಯಯನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

ಆ)  ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡಿಸಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಇ) ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಾಸ್ತವದ ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿ, ಮಣ್ಣು, ಮರಗಳು, ಅರಣ್ಯ ನೀರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಇವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಈ) ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಉ) ಬುಡಕಟ್ಟಲ್ಲದವರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ, ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟ, ಕೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾರಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗದಂತೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
 
ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳು
  1. Anthuvan, Victor Louis (2006), The Dynamics and the Impact of Globalization, Amirtham Publication, Madurai.
  2. Beteille, Andre, (1996), Caste, Class and Power, Changing Pattern of stratification in a Tanjore Village, Oxford, India.
  3. David James and John Desrochers CSC, (1998), Dimension of Globalization, Centre of Social Action, Bangalore.
  4. Dube SC, (1974), Antiquity to Modernity in Tribal  India, Vikas Publishing house, New Delhi.
  5. Demographic Status and Scheduled Tribe Population in India, (2013).
  6. Evans Pritchard, (1972), Social Anthropology, Rutledge and Kesan Paul Ltd. London.
  7. Ghosa Biswajit, (2011), Cultural Changes in Ear of Globalization.
  8. Mahesh SJ, (2014), Impact of Globalization on Weaker Section with Special reference to Tribal Community in Mysore District.
  9. Mujumdar D.N., (1974), An Introduction to Social Anthropology, Bombay.
  10. Sundaram V. (2006), Impact of Globalization on Indian Culture.
  11. Sushil Kumar Singh, (2011), Globalisation with Respect to its impact on Indian Culture.
  12. ಡಾ. ಚಿಂಗಾಮಣಿ, (1998), ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, Archana Book House,Bangalore.
  13. ಡಾ.ಕೆ.ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, (2010), ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ, Viswasri Publication,Kuvempunagara,Tumkur.
]]><![CDATA[ಹಸಿವು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]]>Fri, 20 Dec 2019 06:35:44 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/7768296
Picture
ಹಸಿವು ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳು ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಒಂದು ಮನೋದೈಹಿಕ ಸಂಸ್ಥಿತಿ. ಹಸಿವು ಆಹಾರ ಬೇಕೆನ್ನುವುದರ ಸೂಚನೆ. ಆಹಾರ ಜೀವನದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ಆಹಾರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ. ಜೀವವಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ಕಾಲ ಕ್ರಿಯಾನಿರತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಚ್ಚರವಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಏನಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ನೀವು ವಿಶ್ರಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿರುತ್ತೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನೀವು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ; ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಆಹಾರ ಜೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಏನೋ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ನಿದ್ರೆ ಮಾಡುವಾಗ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿರಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. 
ನೀವು ಏನೇ ಮಾಡಬೇಕಾದರೂ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಈ ಶಕ್ತಿ ಬರುವುದು ಆಹಾರದಿಂದ. ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ (ಸಕ್ಕರೆ), ಕೊಬ್ಬು, ಮತ್ತಿತರ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಜೀವಿಗಳ ಸಕಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೂ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಜೀವಿಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿ, ಬಲಹೀನವಾಗಿ, ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗಲಾರದೆ, ಸಾಯಬಹುದು. ಆದುದರಿಂದ ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಹಾರ ಬೇಕೆಂಬ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಹಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ; ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಜೀವನವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸುವುದೇ ಜೀವನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜೀವ ಉಳಿದಿರುವುದೆ ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಹಾರದಿಂದ. ಮಾನವನ ಸಕಲ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿರುವುದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿದೆ. ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ತನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿವೇ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ನಮ್ಮ ನಾಗರಿಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದಿರುವುದು ನಾವು ನಮ್ಮ ಹಸಿವನ್ನು ತಣಿಸುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ನಮ್ಮ ಜನಪದರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಾವು ಮಾಡುವುದೆಲ್ಲಾ ಗೇಣು ಹೊಟ್ಟೆಗಾಗಿ.
 
ಹಸಿವೆಂದರೇನು?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಹಸಿವನ್ನು ಕುರಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ಗುಂಪಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. 1. ಮೊದಲನೆಯವು ಜೈವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು (biological theories); ಹಸಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೈಹಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದವು. 2. ಎರಡನೆಯವು ಆನುವಂಶಿಕ (genetic theories) ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು; ವಂಶಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುವ ಅಂಶಗಳು. 3. ಮೂರನೆಯವು ಮಾನಸಿಕ (psychological theories) ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು; ನಾವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಸಿವುಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಮೇಲು. ನಿಮಗೆ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ; ನೆನಪಿಡಿ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅಥವಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು; ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಅಲ್ಲ. ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಹಸಿವನ್ನು ಕುರಿತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕೊನೆಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಬರೆಯಬೇಕಿದೆ.
 
ಜೈವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಸಿವೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಹೊಟ್ಟೆ. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಹೇಳುವುದು ನಮಗೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಹಸಿದಿದೆ ಎಂದು. ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವ ಜನ ಹಸಿವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಕೂಡ ಹೊಟ್ಟೆ ತಾಳಹಾಕುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ನಿಜವಾಗಿ ಹಸಿವೆಂದರೇನು? ಅದೆಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ? ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ? ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ನಾವು ನೀವು ತಿಳಿದಿರುವಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಹಸಿವು ಬಹಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮನೋದೈಹಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅದು ಜೀರ್ಣಾಂಗಗಳು, ಮಿದುಳು, ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು, ರಸಾಯನಿಕಗಳು, ನರವಾಹಕಗಳು (neurotransmitters), ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಹಸಿವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಹಸಿವಾಗುತ್ತದೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ತುಂಬಿದರೆ ಹಸಿವು ಹಿಂಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೆಲೂನ್ ಇಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಲಾಯ್ತು. ಆಗ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಅನುಭವವಾದರೂ ಹಸಿವು ಹಿಂಗಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಉಪ್ಪು ನೀರು ತುಂಬಲಾಯ್ತು. ಆಗ ಕೂಡ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ್ದರೂ ಹಸಿವು ಹಿಂಗಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಹೊಟ್ಟೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾದರೂ ಹಸಿವಾಗುತ್ತದೆಂದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ, ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ನಿಜ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹಸಿವಿನ ಸೂಚನೆ ಬರುವುದು ಹೊಟ್ಟೆಯೊಂದರಿಂದಲೇ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ನಿಮ್ಮ ತಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅದರೊಳಗಿನ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ. ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (hypothalamus) ಎಂಬ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ನರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಹಸಿವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (ಚಿತ್ರ-1) ಪುಟ್ಟದಾದರೂ ಅದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಲವಾರು. ಬಾದಾಮಿ ಗಾತ್ರದ ಈ ಅಂಗ ಹಸಿವಲ್ಲದೆ, ನೀರಡಿಕೆ, ಲೈಂಗಿಕ ವರ್ತನೆ, ನಿದ್ದೆ, ಆಯಾಸ, ಭಯ, ಶರೀರದ ಉಷ್ಣಾಂಶ, ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈಪೊತಲಮಸ್ನಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (lateral hypothalamus-LH) ಮತ್ತು ವೆನ್ಟ್ರೊ ಮೀಡಿಯಲ್ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (ventromedial hypothalamus-VMH) ಎಂಬ ಎರಡು ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಲ್ಯಾಟರಲ್ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (ಎಲ್ ಹೆಚ್) ನಮಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ. ವೆನ್ಟ್ರೊ ಮೀಡಿಯಲ್ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ (ವಿಎಂಹೆಚ್) ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುವ ಭಾಗ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ, ಅವಕ್ಕೆ ಹಸಿವಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ತಿನ್ನಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಎಲ್ಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಆ ಪ್ರಾಣಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅದರ ತೂಕ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ಸಾಯಲೂಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಎಮ್ಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಸಿವಿದ್ದರೂ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದರೆ, ಆ ಪ್ರಾಣಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದೆ, ಸದಾ ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ದೈತ್ಯಾಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ (ಚಿತ್ರ-2). ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೈಪೊತಲಮಸ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಂದ್ರ (paraventricular nucleus) ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
​
ಹೈಪೊತಲಮಸ್ನ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆಗಳು, ಜೀರ್ಣಾಂಗಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಇತರ ಬೇರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದಲೂ (ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಪ್ರಮಾಣ, ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ಬರುತ್ತದೆ. 
Picture
ಎಲ್ಲಾ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕೆಂದು ಈಗಾಗಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಬರುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ (glucose) ಎಂಬ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ. ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ರಕ್ತದ ಮುಖಾಂತರ ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಅದು ಎಲ್ಹೆಚ್ಗೆ ತಿಳಿದು, ಅಲ್ಲಿಂದ ನಮಗೆ ತಿನ್ನುವ ಆದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ನಾವು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ (adipocytes; fat cells) ಶೇಖರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಾವು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ, ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಲೆಪ್ಟಿನ್ (leptin) ಎಂಬ ರಸಾಯನಿಕ (ಹಾರ್ಮೋನ್) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮಿದುಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಕಳಿಸುತ್ತದೆ. ಲೆಪ್ಟಿನ್ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹಾರ್ಮೋನ್ (satiety hormone). ನಾವು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಹಲವು ತಾಸುಗಳ ನಂತರ ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಪ್ಟಿನ್ನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಜಠರದಲ್ಲಿ ಘ್ರೆಲಿನ್ (ghrelin) ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಸಿವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹಾರ್ಮೋನ್ (hunger hormone). ಇದರ ಸೂಚನೆ ನರಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ ಹೆಚ್ಗೆ ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ರಸಾಯನಿಕಗಳು ಹಸಿವು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ, ಕೋಲ್ಸಿಸ್ಟೊಕಿನಿನ್ (cholecystokinin - cck), ಇನ್ಸುಲಿನ್ (insulin), ಡೊಪಮಿನ್ (dopamine), ಸೆರೊಟೊನಿನ್ (serotonin), ಎಂಡಾರ್ಫಿನ್ಸ್ (endorphins), ಮುಂತಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ರಸಾಯನಿಕಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಆನುವಂಶಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ನಮಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮತ್ತು ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು  ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆ (basal metabolic rate - BMR) ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕೂಡ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳು ಹಸಿವು ಹಾಗು ತೃಪ್ತಿಯ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಮ್ಮ ದೇಹದ ತೂಕ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಕೂಡ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪೂರ್ವನಿರ್ಧಾರಿತ ತೂಕವನ್ನು ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ (set point) ಎಂದು ಕರೆಯತ್ತಾರೆ. ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ತೂಕ ಈ ಪಾಯಿಂಟ್ಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಹೋದರೆ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸೂಚನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಆಗ ನಾವು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಲರಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತೂಕ ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿಳಿದಾಗ, ಹಸಿವಾಗಿ ತಿನ್ನುವ ಆದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ತೂಕ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ನೋಡಿರಬಹುದು; ಕೆಲವರು ಎಷ್ಟೇ ತಿಂದರೂ ದಪ್ಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಕಡಿಮೆ ತಿಂದರೂ ಸಣ್ಣಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ದೇಹದ ತೂಕ ಸೆಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವಂತೆ ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೇ (ಜೆನಿಟಿಕ್ಸ್) ನಿರ್ಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ.
 
ಮಾನಸಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಸಿವನ್ನು ದೈಹಿಕ ಹಸಿವು (bodily hunger) ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವು (psychological hunger) ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಸಿವಿಗೆ ಶರೀರವಷ್ಟೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಕಾರಣವೆಂಬುದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಮತ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ, ದೈಹಿಕ ಹಸಿವು ಹಿಂಗಿದ್ದರೂ ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭೋಜನಕೂಟ ಒಂದರಲ್ಲಿ ನೀವು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಷ್ಟು, ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬ, ಉಂಡು ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವಿರಿ. ಆಗ ನಿಮಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಐಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಅಥವಾ ಫ್ರೂಟ್ ಸಲಡ್ ವಿತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಗಮನ ಅದರೆಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ; ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿನ್ನುತ್ತೀರಿ. ಅದು ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವಿನ ಪ್ರಭಾವ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ತಿಂದಿದ್ದೀರಿ; ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಹಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ತಿನ್ನುತ್ತೀರಿ. ಇಂಥ ಘಟನೆಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಾಯಂಕಾಲ ತಿರುಗಾಡಲು ಹೊರಟಾಗ, ರಸ್ತೆ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಬಿಸಿಯಾಗಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಈರುಳ್ಳಿ ಪಕೋಡದ ವಾಸನೆ ಮೂಗಿಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಬಲ್ಲಿರೇನು? ಅದು ಸಾಧ್ಯವೆ ಹೇಳಿ? ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕೊಂಡು ತಿನ್ನಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಖಾದ್ಯಗಳು ನೀವು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ; ತಿನ್ನಲು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಕರೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಕೆಲವು ಹೊಟೆಲ್ಗಳು ಕೆಲವು ತಿನಿಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಹೊಟೆಲ್ ಕಡೆ ಹೋದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅಥವಾ ಅವು ನಿಮ್ಮ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ನಿಮಗೆ ಅಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಸ್ಪೆಷಲ್ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಕೆನಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಾವಣಗೆರೆ ಬೆಣ್ಣೆ ದೋಸೆ, ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಕರ್ಣಾಟಕದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ. ಕೆಲವು ಊರುಗಳು ಕೆಲವು ತಿನಿಸುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆ ಊರ ಕಡೆ ಹೋದಾಗ ಆ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮನೆಗೂ ತರುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ಪುಲ್ಲಾರೆಡ್ಡಿ ಸ್ವೀಟ್ಸ್, ದಾರವಾಡದ ಪೇಡೆ, ಬೆಳಗಾವಿಯ ಕುಂದ, ಇತ್ಯಾದಿ.

ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇರಬೇಕು. ಕೇವಲ ಅನ್ನ ಸಾಂಬಾರ್ ಸಾಲದು. ಜತೆಗೆ ಮೊಸರನ್ನ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ತರಕಾರಿ, ಕೋಸಂಬರಿ, ಹಪ್ಪಳ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಏನಾದರೊಂದು ಸಿಹಿ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಇರಬೇಕು; ಇದ್ದರೇನೆ ಅವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ. ಕೆಲವು ಭೋಜನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ಐಟಮ್ಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಕೆಲವೆಡೆ ಬಡಿಸುವ ತಿನಿಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿಥೇಯರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಭೋಜನಕೂಟವೆಂದರೆ ಸುಮಾರು 25 ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಿರಲೇಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಡಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಂದು ಮುಗಿಸದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಾದರೂ ಸರಿ, ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ.

ಕೆಲವು ತಿನಿಸುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನರಿಗೆ ಬಹಳ ವ್ಯಾಮೋಹ. ಅದು ಒಬ್ಬಟ್ಟಾಗಿರಬಹುದು, ಕೇಸರಬಾತ್, ಜಿಲೇಬಿ ಅಥವಾ ಮೈಸೂರ್ ಪಾಕ್ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತದ ಜನರಿಗೆ ಕೆಲವು ತಿಂಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರೀತಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಂಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ರಸಗುಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹ. ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಏನೇ ತ್ಯಾಗವನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ನನಗೊಂದು ಪ್ರಸಂಗ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೆಸರಾಂತ ಬಂಗಾಳಿ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಶರತ್ಚಂದ್ರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಅವರು ಒಂದು ಭೋಜನಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಉಂಡಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಕದ ಮಿತ್ರರು ಎಷ್ಟೇ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದರೂ ಇನ್ನೇನೂ ತಿನ್ನಲಾಗಲಿಲ್ಲ್ಲ. ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಊಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಸಗುಲ್ಲ ಬಡಿಸಲು ಬಂದಾಗ, ಅದನ್ನು ಬೇಡವೆನ್ನಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪಕ್ಕದ ಮಿತ್ರರು ನಗುತ್ತಾ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲವೆಂದಿರಿ, ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಇಳಿಸುತ್ತೀರಿ, ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ಶರತ್ ಬಾಬು ಏನು ಹೇಳದರು ಗಮನಿಸಿ: ರಸಗುಲ್ಲ ಗೌರ್ನರ್ ಗಾಡಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ಅದು ಬರುವಾಗ ಬೇರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತಹ ಸೊಗಸಾದ ಉಪಮಾನ. ಪುಷ್ಕಳವಾದ ಭೋಜನದ ನಂತರ ಫ್ರೂಟ್ ಸಲಡ್ ತಿನ್ನುವ ಆಸೆಯಾದಾಗ ನಿಮಗೂ ಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸಿರಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಕೆಲವು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರುತ್ತದೆ, ತಿನ್ನಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೆಲವರು ಜಿಹ್ವಾ ಚಾಪಲ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಏನಾದರು ಅನ್ನಿ, ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ; ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಕೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ತಿನ್ನುತ್ತೀರಿ.

ಕೆಲವರು ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ತಿಂದರೇನೆ ಅವರಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ. ಬೇಕಿರಲಿ, ಬೇಡದಿರಲಿ ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿಕೊಂಡಷ್ಟನ್ನು ತಿಂದೇ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೆ ಊಟದ ಸಮಯ ಬಂತು ಅಂದರೆ ಸಾಕು, ಊಟ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಸಿವಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದಷ್ಟೂ ಬಲಾಢ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಬಹುದೆಂಬ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಿಹಿ, ಜಿಡ್ಡು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮನೆಯವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವು ತಾಯಂದಿರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಡಿಸುವಾಗ ಹೇಳುವ ಮಾತನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ನಿನಗೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೆಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು, ಬಡಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಂದೇಳು. ಮಗುವಿಗೆ ಬೇಕಿರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಬಡಿಸಿರುವುದನ್ನು ತಿಂದು ಮುಗಿಸಬೇಕು, ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಗುವಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ, ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಂಡ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಉಳಿಸಕೂಡದೆಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿರುವುದು ನಿಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ. ಅನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮ; ಆಹಾರವನ್ನು ಪೋಲು ಮಾಡಬಾರದಲ್ಲವೆ? ಆದುದರಿಂದ ಬಡಿಸಿರುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ.

ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ಟಿವಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಏನಾದರೂ ತಿನ್ನುತ್ತಿರಬೇಕು. ಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಡುವಾಗ ಏನಾದರು ತಿನ್ನುತ್ತಿರಬೇಕು; ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವಾಗ ಚಿಪ್ಸ್ ಅಥವಾ ಪಾಪ್ ಕಾರ್ನ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಕೋಕ ಕೋಲ ಕುಡಿಯಲೇ ಬೇಕು. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗಲಂತು ಹೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಕೆಲವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಹೊತ್ತು ತರುವ ತಿಂಡಿ ಡಬ್ಬಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವಾಗ, ನೀವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸ್ನೇಹಿತರ ಜತೆ ಇರುವಾಗ, ಅವರೊಡನೆ ಹರಟುತ್ತಾ ನಿಮಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನುತ್ತೀರಿ (ಚಿತ್ರ-3). ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ ನಾವು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು; ಕಲಿತ ಹಸಿವುಗಳು; ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವುಗಳು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಸಾರಾಂಶವಿಷ್ಟೆ: ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎರಡು ತರಹದ ಹಸಿವುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ದೈಹಿಕ ಹಸಿವು; ಇನ್ನೊಂದು ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವು. ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ದೈಹಿಕ ಹಸಿವು ಹಿಂಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಕರೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ, ನಾವು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವಿನ ಕರೆ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವಿನ ಕೂಗು ದೈಹಿಕ ಹಸಿವಿನ ಪಿಸುಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
​
ಕೆಲವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದು ದಪ್ಪನಾಗುವುದು ಆರೋಗ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೆಂಬ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ನಂಬಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಬೇಕಾದ್ದು, ಬೇಡವಾದ್ದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಂಠಪೂರ್ತಿ ತಿಂದು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರಿಗೆ ಸದಾ ಏನನ್ನಾದರೂ ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು. ಕೆಲವರು ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಜಿಡ್ಡಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಬೆಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳು, ಕೇಕ್, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್, ಚಾಕೋಲೇಟ್, ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಹಾರಗಳೆಂದು ಬಗೆದು ಅವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ತುಪ್ಪಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವ ಪರಿಪಾಟ ಬಹಳ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನೀವು ಗಮನಿಸಿರಬಹುದು. ಹೀಗೆ, ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆಯೇ ತಮ್ಮ ಶರೀರದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇತರರಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಹಾಗು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಲು ಇರುವ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ನಮಗೆ ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.
Picture
ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದರ ಪರಿಣಾಮ - ಬೊಜ್ಜು
ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು? ಅದರಿಂದಾಗುವ ಅನಾಹುತಗಳು ಹಲವಾರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಹಾಗು ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಬೊಜ್ಜು ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ (obesity). ನಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮ ಉಳಿವಿಗೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಜಿಡ್ಡು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಬೇಕು. ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಜಿಡ್ಡು ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ನ, ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ, ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಕ್ಕರೆ ನಮಗೆ ಸಾಕು. ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಕರಿದ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಲವು ಅದಮ್ಯ. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಾರೆವು. ಕಾಫಿ, ಟೀ, ಬಿಸ್ಕಟ್, ಕೋಕ ಕೋಲ, ಚಾಕೊಲೆಟ್, ಮಿಠಾಯಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೆನಪಿರಲಿ, ನಮಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ಬೇಕು. ಎಷ್ಟು ಬೇಕೊ ಅಷ್ಟು. ಅತಿಯಾದರೆ ಅಮೃತವೂ ವಿಷವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀವು-ನಾವು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಕ್ಕರೆ,  ಒಂದು ಬಿಳಿ ವಿಷವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು ತುಂಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಪಾನೀಯ; ಅದು ಹಲವಾರು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಿಂದ, ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪಾನೀಯ. ಬೆಲ್ಲ ಕೂಡ ಒಳ್ಳೆಯದು. ನಾವು ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುವುದೇ ಸಕ್ಕರೆ. ಸಕ್ಕರೆಗೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಬರಿಸಲು ಏನೇನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ನೀವು ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇನೆ ಇರಲಿ. ನೀವು ಸೇವಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆ, ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ (fatty acid) ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು, ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ತೊಡೆ, ನಿತಂಬ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಎದೆ, ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ದೇಹದ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನೀವು ಸ್ಥೂಲಕಾಯದವರಾಗುತ್ತೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಶಾರೀರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಆದರೆ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ, ಈ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶಗಳು  ಹೃದಯ, ಪಿತ್ತ ಕೋಶ, ಮೂತ್ರ ಕೋಶ, ಮುಂತಾದ ಅಂಗಗಳೆಡೆಗೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಕೊಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶೇಖರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಆ ಅಂಗಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗುವ ಅನಾಹುತಗಳು ಹಲವಾರು. ಅದು ಡಯಾಬಿಟೀಸ್, ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ಗಳು, ಹೃದ್ರೋಗಗಳು, ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಸ್ಥೂಲಕಾಯದವರಿಗೆ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆ.
 
ಬೊಜ್ಜಿನಿಂದಾಗುವ ದೈಹಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು
ಬೊಜ್ಜಿನವರಿಗೆ ದೇಹ ಬಾರವಾಗಿ, ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಏಳುವುದು, ಕೂಡುವುದು, ನಡೆಯುವುದು ತ್ರಾಸದಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಏನಾದರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ; ಹೊಟ್ಟೆ ಬಾರದಿಂದಾಗಿ ಬೆನ್ನು ಬಾಗಿ ನಡುಗೆ ವಿಕಾರವಾಗಬಹುದು; ಅಲ್ಲದೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಬೆನ್ನು ನೋವು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹಿಗ್ಗಿದ ದೇಹಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ಸರಪರಾಜು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಹೃದಯ ಶಕ್ತಿಹೀನಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್ ಹೆಚ್ಚಿ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಿ, ಹೃದಯಾಘಾತವಾಗಬಹುದು. ಪಿತ್ತಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳುಂಟಾಗಬಹುದು. ಇನ್ಸುಲಿನ್ಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದೆ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾಯಿಲೆ ಬರಬಹುದು. ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಸೇರಿ, ಮೆದುಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಸರಬರಾಜು ತಗ್ಗಿ ಪಾಶ್ರ್ವವಾಯು ಬರಬಹುದು. ಶರೀರದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚುರುಕುತನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಪಘಾತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಬೊಜ್ಜು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಋತುಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರಾಗಬಹುದು. ಬೊಜ್ಜು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದು. ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸಂತಾನಶಕ್ತಿ ಕುಂದುವುದಕ್ಕೆ ಬೊಜ್ಜು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೊಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ ಅಂಟುರೋಗಗಳು ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬೊಜ್ಜಿನವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಬದ್ದತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುವರು. ಬೊಜ್ಜಿದ್ದವರು ಅದಿಲ್ಲದವರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷ ಕಡಿಮೆ ಬದುಕುವರೆಂಬುದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
​
ಬೊಜ್ಜಿನ ವಿಷಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸರಿಯಾದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಮೊನ್ನೆ ತಾನೆ ಕೆಲವು ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ  ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರಿಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಬೊಜ್ಜಿನವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ 2005-6 ರಲ್ಲಿ ಶೆ. 10 ಇದ್ದದ್ದು 2015-16 ರಲ್ಲಿ ಶೆ. 39 ಆಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 68.8 ಜನ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆಗುವ ಖರ್ಚು 147 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ಗಳು. ಅಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 25 ಮಂದಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 45 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಆಹಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಡಯಟಿಂಗ್) ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 95 ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸೋತು ಮತ್ತೆ ತಿನ್ನಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಲು ಕಾರಣ ಅವರ ಜಿಹ್ವಾ ಚಾಪಲ್ಯ; ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವು; ಅವರ ಕಲಿತ, ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹಸಿವು; ಅನವಶ್ಯಕ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ. ನೆನಪಿಡಿ, ಅನವಶ್ಯಕ ಆಹಾರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಭಾರ; ಬೊಜ್ಜಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ. ಬೊಜ್ಜಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳು ಎರಡು: 1) ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುವುದು; 2) ಕಡಿಮೆ ದುಡಿಯುವುದು.
Picture
ಸುಮಾರು 50,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಬೊಜ್ಜಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ಕಾಡುಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದು, ಶ್ರಮವಹಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತಂದು, ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರ ಅವರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸರಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಣೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಆಹಾರದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲೀ, ಅದನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವುದಾಗಲೀ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿ ಬೊಜ್ಜಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಿದ್ದರು. ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆಯವರೆಗೂ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ಹೊಲ ಉಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಳೆ ಕೀಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಸೌದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ಬೆವರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೆಂಗಸರು ಕೂಡ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬತ್ತ ಕುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಾರಿಗೂ ಬೊಜ್ಜು ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಮಾನವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಯಂತ್ರಗಳು ಬಂದವು: ಹೊಲ ಉಳಲು ಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಬಟ್ಟೆ ಹೊಗೆಯಲು ವಾಷಿಂಗ್ ಮೆಷೀನ್, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯಲು ಡಿಷ್ ವಾಷರ್. ಕೂತು ತಿನ್ನುವುದು ಅತಿಯಾಯ್ತು; ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಯ್ತು. ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಆಹಾರದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುವಂತಾಯ್ತು. ತಿನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯ್ತು. ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿಂದ ಆಹಾರ ಕೊಬ್ಬಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ಬೊಜ್ಜು ಬರುವುದು ಆರಂಭವಾಯ್ತು.

ನಮ್ಮ ಆಹಾರಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ ನೋಡಿರುವಿರೇನು? ಇಂದು ನಮ್ಮದೇನಿದ್ದರೂ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಕಲ್ಚರ್. ಗಂಡಹೆಂಡಿರಿಬ್ಬರೂ ಹೊರಗಡೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ನಿಂತು, ಕೊಂಡು ತಿನ್ನುವ ಪರಿಪಾಟ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ತಿನ್ನುವುದಾದರೂ ಎಂತದು. ಎಲ್ಲ ಮೊದಲೇ ತಯಾರಾದ ಪ್ಯಾಕ್ಡ್ ಫುಡ್. ಕೃತಕ ರುಚಿ, ಬಣ್ಣ, ವಾಸನೆಗಳಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿ ಜನರು ಶರೀರಕ್ಕೆ ವಿಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿವಿಧ ಆಹಾರಗಳು (ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ದೋಸೆ ಮಿಕ್ಸ್, ಜಾಮೂನ್ ಮಿಕ್ಸ್, ಇತ್ಯಾದಿ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುವಂತಾಗಿ, ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಆಹಾರದ ಅಂಗಡಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ  ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯ ತಿಂಡಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸೇವನೆ ಉಪಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ.
 
ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಭಾವ
ನೀವು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೇವಿಸುವ ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕವಿಟ್ಟಿದ್ದೀರೇನು? ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೋಟ ಕಾಫಿ ಅಥವಾ ಟೀ. ತಿಂಡಿ ತಡವಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಲೋಟ. ತಿಂಡಿಯ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಟ. ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಟೀ ಬ್ರೇಕ್ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಟ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕೋಕ ಕೋಲ. (ಕೋಕ ಕೋಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಇದೆ ಗೊತ್ತೇನು?) ಸಾಲದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜರಗುವ ಪಾರ್ಟಿಗಳು, ಭೋಜನಕೂಟಗಳು. ಯಾರಿಗೆ ಏನಾದರೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಜರಗಿದಾಗ ಸಕ್ಕರೆ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಮಗು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸಕ್ಕರೆ, ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸ್ ಆದಾಗ ಸ್ವೀಟ್ ವಿತರಣೆ, ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಿಹಿತಿನಸು. ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಕ್ಕರೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಬೊಜ್ಜು ಬರದೆ ಇನ್ನೇನಾಗುತ್ತದೆ ಹೇಳಿ?
 
ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಕರೆ
ಸಕ್ಕರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲೆ ನಮಗೆ ಅಪಾರವಾದ ವ್ಯಾಮೋಹ. ನಾವೇಕೆ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತೇವೆ? ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು  ಜೀವಿಗಳ ವಿಕಾಸದ (evolution) ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ. ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಕ್ಕರೆ ಅವಶ್ಯಕ. ಅದು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಜೀವಿಗಳು ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾದಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ದೊರಕದೇನೋ ಎಂಬ ಆತಂಕವಿತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ, ಸಕ್ಕರೆ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಹಿಂದು ಮುಂದು ನೋಡದೆ ಸಿಕ್ಕಿದಷ್ಟನ್ನು ತಿನ್ನಬೇಕಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಕೊರತೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಡಿಮಾಂಡ್ ಹೆಚ್ಚು ತಾನೆ? ಆಹಾರದ ರೇಷನ್ ಇದ್ದಾಗ ಹಸಿವು ಜಾಸ್ತಿ. ಆದುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದ್ದದ್ದು ಸರಿ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶ್ರಮಪಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಹಂಬಲ ಹಾಗೆ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲಣ ಕಡುಬಯಕೆ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಹಂಬಲ ಒಂದು ಹುಟ್ಟುಗುಣವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿರುವುದೇನೋ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹುಟ್ಟುಗುಣ ಸುಟ್ಟರೂ ಹೋಗದು. ಹೀಗೆ, ಮಾನವರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೂ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ ಹುಟ್ಟುಗುಣವಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದು, ಅನೇಕ ಅನಾಹುತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
 
ಬೊಜ್ಜಿಗೆ ಕಾರಣ - ಆಧುನಿಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿ
ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಕಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪರಿಪಾಟ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ವಾಹನಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಡೆಯುವುದನ್ನೇ ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ವಾಕಿಂಗ್ ಬದಲು ಕಾರಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ, ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಾಧನಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು, ಬಟ್ಟೆ ಹೊಗೆಯಲು, ಕಾಯಿ ತುರಿಯಲು, ತರಕಾರಿ ಕತ್ತರಿಸಲು ಎಲ್ಲಕ್ಕು ಯಂತ್ರಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವಾಹನವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ತಮ್ಮ ಅಂತಸ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕದಲ್ಲವೆಂಬ ಭಾವನೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮೈಕೈ ನೋವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಡಬಹುದೆಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಕೂಡ ಹಲವರಲ್ಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
​
ದುರಾದೃಷ್ಟದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಇಂದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೂ ಬೊಜ್ಜು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು (ಚಿತ್ರ-5). ಶ್ರೀಮಂತರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಿಗರ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬೊಜ್ಜು ಇಂದು ಹಳ್ಳಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಜನ ತಾವು ಬೆಳೆದ ಉತ್ತಮವಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾರಿ, ಪಟ್ಟಣದ ಜಂಕ್ ಫುಡ್ಗಳನ್ನು ಕೊಂಡು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪಟ್ಟಣದ ಮಕ್ಕಳ ಬೊಜ್ಜಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ಫಿಜ್ಜಾ, ಐಸ್ಕ್ರೀಮ್, ಚಾಕೋಲೇಟ್, ಕೇಕ್, ಪಫ್, ಬ್ರೆಡ್, ಬಟ್ಟರ್, ಜಾಮ್. ಇಂದು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಕರೆದ ತಿಂಡಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪೊಟ್ಟಣಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಬರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ತಿಂಡಿ ಪೊಟ್ಟಣಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆಂಬುದನ್ನು ನಿಮಗೆ ನೋಡಿರಲೇಬೇಕು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪೊಟ್ಟಣಗಳಿಲ್ಲದ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಕಷ್ಟ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಟಿವಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್ಗಳ ಮೇಲೆ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮನೆ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಕುಳಿತು ಮಾಡುವ ಹೋಮ್ ವರ್ಕ್ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಬಯಲಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಟವೆಂಬುದು ಕನಸಿನ ಮಾತು. ಇಂದು ಪಟ್ಟಣದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಟದ ಮೈದಾನವಾದರೂ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಮೈದಾನವಿದ್ದರೆ ತಾನೆ ಆಟ. ನಮ್ಮ ಜನನಿಬಿಡ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸುವುದೂ ಕಷ್ಟ.
Picture
ನೆನಪಿಡಿ, ತಿನ್ನುವುದೇ ಒಂದು ಚಟವಾದಾಗ ನಿಮ್ಮ ಶರೀರ ಅನುಭವಿಸುವ ದುಸ್ಥಿತಿಯೇ ಬೊಜ್ಜು. ಬೊಜ್ಜು ಇಂದು ಇಡಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 10 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬೊಜ್ಜಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೊಜ್ಜೇ ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಮರಣಾಂತಿಕ ರೋಗಗಳು ಬರಬಹುದೆಂಬುದರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕರೆಘಂಟೆ. ನಿಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರಗೊಂಡಾಗ ಬೊಜ್ಜು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ, ನಿಮಗೆ ಬೊಜ್ಜು ಬರದಿರಬೇಕಾದರೆ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬು ಶೇಖರವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರಲಿ. ಕಡಮೆ ಆಹಾರ ತಿನ್ನಿ. ಸಕ್ಕರೆ ಇಲ್ಲದ, ಸೊಪ್ಪು, ತರಕಾರಿ, ನಾರು ಬೇರುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿ. ತಿಂದದ್ದು ಅರಗಲು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ದುಡಿಯಿರಿ.

ಬೊಜ್ಜು ಇರುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹಸಿವು ದೈಹಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಪರಿಸರದಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಹಸಿವು ನಾವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು; ಸ್ವಯಾರ್ಜಿತವಾದುದು. ನಮಗೆ ನೋಟ, ರುಚಿ, ವಾಸನೆ ಮುಖ್ಯ. ನಮಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಮಾನವೇತರ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗೆ ಬೊಜ್ಜಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಹಸಿವಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಅವರ ಹಸಿವು ದೈಹಿಕವಾದದ್ದು. ದೇಹಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೊ ಅಷ್ಟು ತಿಂದು ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿದೆ. ಕಂಡಕಂಡಲ್ಲಿ ಆಹಾರವಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲಣ ಮರ್ಕಟನಂತೆ, ಕಂಡದನೆಲ್ಲಾ ಬಯಸುತ್ತದೆ; ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೊಜ್ಜು ಬೆಳೆಯದೆ ಇನ್ನೇನಾಗುತ್ತದೆ ಹೇಳಿ?
 
ಭೊಜ್ಜು ಕರಗಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ಬೊಜ್ಜು ಕರಗಿಸಲು ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಜರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಔಷಧಿಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದಿವೆ. ನೀವು ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಬಹುದು. ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೊಜ್ಜನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲಾ ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಬೊಜ್ಜು ಇಳಿಸಲು ಇರುವ ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಎರಡು: 1) ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ; 2) ಬೆವರಿಳಿಯುವಷ್ಟು ದುಡಿಮೆ. ಜತೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
  • ನಿಮ್ಮ ದೇಹದ ತೂಕ, ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ (ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ), ಮತ್ತು ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ರೇಟ್ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿ. ಇದಕ್ಕೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಿರಿ.
  • ನೀವು ಸಾಕಾದಷ್ಟು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿರುವುದು ಮಿದುಳಿಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ 15 ನಿಮಿಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಿ; ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಿನ್ನಿ.
  • ಸಕ್ಕರೆ, ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತಿತರ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಹಾರಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ನೇರವಾದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಉಪಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತವಿರಲಿ.
  • ಜಂಕ್ ಫುಡ್ಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿ. ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುವ ಬಣ್ಣದ ತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಮಾರು ಹೋಗಬೇಡಿ.
  • ನಿಗದಿತ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
  • ಹಸಿವನ್ನು ಹಿಂಗಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ - ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಬದನೆಕಾಯಿ, ಸೊಪ್ಪು, ಟೊಮೆಟೊ, ಎಳೆನೀರು, ನೀರು ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮುಂತಾದುವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿ.
  • ಎರಡು ಊಟದ ಮಧ್ಯೆ ಕುರುಕಲು ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಡಿ.
  • ಪ್ರತಿ ದಿನ ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ 30 ನಿಮಿಷ ತಪ್ಪದೆ ನಡೆಯಿರಿ; ಏನಾದರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ; ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡಿ.
  • ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿರುವ ಕೆಳಕಂಡ ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ:
    ಯೋಗಿ; ಎರಡೊತ್ತುಂಡವ ಭೋಗಿ; ಮೂರೊತ್ತುಂಡವ ರೋಗಿ, ನಾಲ್ಕು ಹೊತ್ತು ಉಂಡವನ ಹೊತ್ಕೊಂಡೋಗಿ.
    ಪರಮೌಷಧಮ್.
    ಬಲ್ಲವಗೆ ರೋಗವಿಲ್ಲ; ಮಾತು ಬಲ್ಲವಗೆ ಜಗಳವಿಲ್ಲ.
ಶರೀರದ ತೂಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಕೆಲಕಾಲ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬೊಜ್ಜು ಇಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಅದು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನೀವು ನೀಡಬೇಕಾದ ಬೆಲೆ.

ಬೊಜ್ಜು ಬರುವುದು ನಾವು ಮಾಡುವ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅರಿಯಬೇಕು. ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳು ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಅವರಿಂದ ನಾವು ಪಾಠ ಕಲಿಯಬೇಕು.
 
ಆಹಾರ ಸೇವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಧಿಗಳು
ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ನಮಗೆ  ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು ಎಂಬುದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಭಾಗಶಃ ಸತ್ಯ. ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರ  ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು, ಯಾವಾಗ ತಿನ್ನಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳೂ ಇವೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಸತ್ಯ ಒಂದಿದೆ. ಅದನ್ನು ನೀವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ನೀವು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾಣಬೇಕು, ಶರೀರದ ಆಕಾರ ಹೇಗಿರಬೇಕು, ತೂಕ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು, ಹೇಗಿದ್ದರೆ ನೀವು ತೆಳ್ಳಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ, ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ, ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿರುವುದು ಸಹಜ. ಹಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ಎಷ್ಟು ತಿನ್ನಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪವಾಗಿ, ತೋರವಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಚನ್ನ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು. ಇಂದು ಸ್ಲಿಮ್ ಆಗಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಎಲ್ಲರ ಆಶೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಜಿಮ್ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಊಟ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಆಶೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ತೆಳ್ಳಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಬಡ ನಡುವಿನ ಬಾಲೆಯರಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವೆಂದು ಮನೆಯವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮಾಡುವ ಕಸರತ್ತು ಹಲವಾರು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದೇ ಒಂದು ಗೀಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸದಾ ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ತಮ್ಮ ಆಕಾರ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತ ಉಣ್ಣುವುದನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಮೆರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 60ರಷ್ಟು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 28 ಗಂಡಸರು ಡೈಯಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಕೃಶಕಾಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಬೆಲೆ ಬಂದಿದೆ.
​
ಕೃಶಕಾಯದ ವ್ಯಾಮೋಹ ಕೆಲವು ಮನೋವ್ಯಾಧಿಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದರೆ ನಿಮಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯ ನರ್ವೋಸ (anorexia nervosa) ಮತ್ತು  ಬುಲಿಮಿಯ ನರ್ವೋಸ (bulimia nervosa) ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳೇನು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೇನು ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಜರುಗುತ್ತಿವೆ.
Picture
ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯ ನರ್ವೋಸದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ತಾವು ತೆಳ್ಳಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಗೀಳು ಮತ್ತು ತಾವು ದಪ್ಪವಾಗುವೆವು ಎಂಬ ಭಯ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಬರಿ ಮೂಳೆ ಚಕ್ಕಳದವರಾಗಿದ್ದರೂ, ತಾವು ಬಹಳ ದಪ್ಪವಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಎಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದರೂ ಇವರು ಬೇರೆಯವರ ಮಾತನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ತಾವಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ತೋರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ (ಚಿತ್ರ-7). ಈ ರೋಗ ಹದಿಹರಯದಲ್ಲೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ದಪ್ಪವಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಆಗಲೇ ಡಯಟಿಂಗ್ಗೆ ಮೊರೆಹೊಕ್ಕು, ಅತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯ ನರ್ವೋಸದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 95 ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು. ಅಮೆರಿಕದ ಮನೋವೈದ್ಯ ಸಂಘದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 200 ಜನರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ರೋಗ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಮುಟ್ಟಾಗುವುದು ನಿಲ್ಲಬಹುದು; ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಬರಬಹುದು. ಕೆಲವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹಾಗೆ ಮರಣಹೊಂದಬಹುದು.
​
ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು, ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯಗಾತಿಯರು (Ballet dancers), ರೂಪದರ್ಶಿಗಳು ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯ ನರ್ವೋಸದಿಂದ ಬಳಲುತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದೊಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಿತಿ; ಈ ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಬಳಲುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಮೆದುಳು ಸವೆದು ಹಲವು ತೊಂದರೆಗಳುಂಟಾಗಬಹುದು.
Picture
ಬುಲಿಮಿಯ ನರ್ವೋಸ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಚನ್ನಾಗಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಅನಂತರ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (Binge eating and purging). ಬೇಧಿಯ ಔಷಧಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತಿಂದದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತೂಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೂ ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯ ನರ್ವೋಸದವರಿಗಿರುವಂತೆ ದಪ್ಪವಾಗುವೆವು ಎನ್ನುವ ಭಯ. ಆದರೆ ಇವರಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಡಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ರಾಜಕುಮಾರಿ ಡಯಾನ) ಈ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಇವರ ದೈಹಿಕ ತೂಕ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲರಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ತಿನ್ನುವ ಚಟವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ (ಚಿತ್ರ-8); ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೋಗ ಕೂಡ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು (ಸುಮಾರು ಶೇ. 1 ರಿಂದ ಶೇ. 3); ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ (ಸಾವಿರದಲ್ಲಿ ಮೂರು). ಬುಲಿಮಿಯ ನರ್ವೋಸವನ್ನು 1987ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಧಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯ್ತು. ಬುಲಿಮಿಯದವರು ಕೂಡ ಹಲವಾರು ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸಾಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ.
​
ಬಹಳಷ್ಟು ಬುಲಿಮಿಯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ತಾವು ತಿನ್ನುವಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಸಿಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆಗೀಡಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಕೆಲವರು ಆಹಾರವನ್ನು ಕದ್ದು ತಂದು ತಿನ್ನುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ, ತಮ್ಮ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಇಡಲು ಇವರು ಬಹಳ ಶ್ರಮ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
Picture
ಈ ಎರಡು ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣಗಳು ಏನೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣಗಳು ಬಹಳವಿರಬಹುದು. ಎಲ್ಲರೂ ಗುರುತಿಸುವ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ, ಆಧುನಿಕ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ತೆಳ್ಳಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ಶೇ. 50 ರಿಂದ ಶೇ. 75 ರಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶರೀರಾಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಅತೃಪ್ತಿ ಇರುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾವನೆ ಸುಮಾರು 8-10 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೂ ಇರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಯರು, ಜೀರೊ ಸೈಜ್ ಮಾಡೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹಿರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸುರಸುಂದರಿಯರು. ತಾವು ಅವರ ಹಾಗೆ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕು ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತೆಳ್ಳಗೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ, ಸ್ಲಿಮ್ ಆಗಿರಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡ. ಈ ಒತ್ತಡ ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಬಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತೆಳ್ಳಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಹುಚ್ಚು ಹರಡುತ್ತಿದೆ.
]]><![CDATA[ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಇತಿಹಾಸ]]>Fri, 20 Dec 2019 06:10:16 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/8649457
Picture
``ಸಂಘಟನೆ ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯ ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.1 ಸಂಘಟನೆ ಮನುಷ್ಯ ಸಮಾಜದಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು (ಸಂಪುಟ-8, ಪುಟ-8211) ಸಂಘಟನೆ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ, ಜೋಡಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಯೋಜಿಸುವಿಕೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಶಬ್ದಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಶಬ್ದಗಳಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಆ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿ ಅವಶ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಘಟನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಚರಿತ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ, ಸಾವಿರಾರು ಸಮುದಾಯಗಳು, ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ರೀತಿ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.  
ನಾಗರೀಕ ಪೂರ್ವ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಾಡು ಮನುಷ್ಯನು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮಾನ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ವಸತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಸಂಘಟನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತುಂಬಾ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರದೆ, ಬಹುಶಃ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಇದ್ದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಪರಿಚಯ ಆದಂತೆಲ್ಲಾ, ತಮ್ಮ ಅಲೆಮಾರಿತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ತಮಗೆ ಸರಿಕಂಡ ಅರಣ್ಯ, ನದಿ, ಗಿರಿ, ಕಂದರ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತರು. ಆಹಾರದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಕೃಷಿ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದರು. ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಾವೇ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖದ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸಂಘಟನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆಡೆ ಕುಳಿತು, ಚರ್ಚಿಸಿ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಜನಾಂಗಗಳು, ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು, ಪಂಗಡಗಳು, ಕುಲಗಳು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ತಮ್ಮ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಐಕ್ಯಮತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ಆಧುನಿಕಗೊಂಡಂತೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಂಡಂತೆ, ಸಂಘಟನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬದುಕಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖಗಳಿಗೂ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದಾರೆ, ತನ್ಮೂಲಕ ಸಂತೃಪ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಘಟನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. 
 
ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಇತಿಹಾಸ
ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡದ್ದು ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದೂ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನ್ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ. ಆಯಾ ಸಮಾಜಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ-ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.  ಹಾಗಂದಾಕ್ಷಣ ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕೆಲಸವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆ ಹಿಂದೆಯೂ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಒಂದು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ-ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿರದಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನಹಿತ ಕೆಲಸಗಳು ಆಗಿವೆ. ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು.  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಂದಿನ ದಿನಮಾನಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ಅನ್ನಬಹುದಾದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾಜ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಆಗಿ, ಸಮಾಜದ ರಾಚನಿಕ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. 

ಆದರೂ ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಭೂ ಮಾಲೀಕರು ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಡು ಬಡತನ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು ದಿವಾಳಿ ಏಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಿರತವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳು, ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು. 

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಣಿಯ ಮನೆತನದ ರಾಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಲೀ, ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂಸತ್ತಾಗಲೀ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದ ಹಾಗೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಚರ್ಚುಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ಥ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ಥ ಸಮಾಜಗಳು (ಖಾಸಗಿ ಸಂಘಗಳು), ಅನುಕಂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಬಡವರಿಗೆ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ, ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆರವನ್ನು, ಆಹಾರ, ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಳುವವರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆ ಕಷ್ಟದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದವರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು, ಡಾ.ರಮೇಶ ಎಂ. ಸೋನಕಾಂಬಳೆಯವರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.2
  1. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂ ಮಾಲಿಕತ್ವ, ಜಮೀನ್ದಾರು ಪದ್ಧತಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು.  ರೈತರಿಗೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುವವರಿಗೆ ಭೂಮಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಈ ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು.
  2. ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾಯಿತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ, ಹಣ ನೋಡುವಂತಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬವಣೆ ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪುಂಡಾಟಿಕೆ, ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು.
  3. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಗ್ ಮಾರಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು. ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಂಡಸರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕೆನಿಸಿತು. ಇಂತಹ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಇದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ - ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
 
ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಾಸನ 1343
ಪ್ಲೇಗ್ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಅದರ ಫಲಶೃತಿಯಾಗಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದೃಢ ಮನುಷ್ಯ ಮಾಲೀಕರ ಹತ್ತಿರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂಬ ಶಾಸನವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಸದೃಢ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಯಾರು ಭಿಕ್ಷೆ ಹಾಕಬಾರದೆಂದು ಕಟ್ಟಾಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲಾಯಿತು.  ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಪಟ್ಟಣ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಯಿತು. ಆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.  ಶಾಸನವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವರಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.
 
ಬಡತನದ ಪರಿಹಾರ ಶಾಸನ 1531:-
ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅರಸರು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಎಂಟನೇ ಹೆನ್ರಿಯ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಂಡು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಬಡತನದ ಪರಿಹಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಹಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟದ್ದು, ಭಿಕ್ಷುಕರ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಭಿಕ್ಷುಕರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ (ಪ್ಯಾರಿಷ್-ಪಾದ್ರಿಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ) ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ರೀತಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವು ತಮ್ಮ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಮೂರು ವರ್ಷ ಜೀವಿಸಿರಬೇಕು. ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮಾತ್ರ ಊನಶಕ್ತರನ್ನು, ದುರ್ಬಲರನ್ನು, ಭಿಕ್ಷುಕರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭಿಕ್ಷುಕರು ಸದೃಢವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದರಂತೆ ಸೋಮಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಅವರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.  ಐದರಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು.

ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಶಾಸನ (1572)ವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು, ಅದರಿಂದ ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡ ಹಣದಿಂದ ಕೆಲವು ಅವಶ್ಯವಿದ್ದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಪರಿಹಾರದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ, ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 

ಅದರಂತೆಯೇ 1597ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.  ಅದರನ್ವಯ ಹೊಲಬುಗೇಡಿಗಳಿಗೆ, ದುರ್ಬಲರಿಗೆ, ಅಶಕ್ತ ಬಡವರಿಗೆ ವೃದ್ಧರಿಗೆ, ಅಂಧರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಅನರ್ಹರಾದವರಿಗೆ ವಸತಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅರಸರು ಇಂತಹ ಜನಹಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವರಿಂದ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿತು. ಇದರ ಮುಖಾಂತರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. 

ರಾಣಿ ಎಲಿಜಿಬೆತ್ ಅವರ ಬಡವರ ಕಾನೂನು ಸಂಹಿತೆ 1601:- ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಿಬೆತ್ರವರ ಬಡವರ ಕಾನೂನು, 1601 ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯತನಕ ಜಾರಿಗೊಂಡಿದ್ದ ಶಾಸನಗಳ, ಯೋಜನೆಗಳ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಶಾಸನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ರಾಣಿ ಎಲೆಜಿಬೆತ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಬಡವರ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ.
  1. ಯಾರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವೂ ಇರದ ನಿರ್ಗತಿಕರನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ. 
  2. ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇಂತಹ ನಿರ್ಗತಿಕರನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುವುದು.  ಒಂದು, ಸದೃಢ ಬಡವರು; ಎರಡು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕೈಲಾಗದೆ ಇರುವ ಬಡವರು; ಮೂರು, ಅವಲಂಬಿತ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಅನಾಥರು.
  3. ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದೃಢ ಮತ್ತು ಅರ್ಹ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಮಾಲಿಕರ ಹತ್ತಿರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸುವುದು. ಅವರು ತಮ್ಮ 24ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ತನಕ ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.  ಅದರಂತೆಯೇ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು 21ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವತನಕ ಮನೆಗೆಲಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸುವುದು. 
  4. ಈ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ನೇಮಕ. ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ತಯಾರಿರಬೇಕು.  ಅವರು ಸಹಾಯ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿ ಬರುವವರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು. ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವಿತರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಈ ಶಾಸನ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇಸ್ವಿ 1905 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಸನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಇದೇ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.

ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಮಾಜಗಳು (Charity Organisation Societies) ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶದ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ.  ಇಂತಹ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ರೈಸ್ಥ ಸಂಘಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು. ಆ ನಂತರ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕೆಲಸಗಳು, ಕಾನೂನುಗಳ ಮೂಲಕ, ಅರಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಾಯಿತು.  ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲಿಲ್ಲ.

ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜ ಕಡು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ದಿವಾಳಿತನ, ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ, ವಲಸೆ, ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು, ಅಪರಾಧ, ಬಾಲಾಪರಾಧ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರುವುದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.3 ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಇದ್ದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಾಜದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ಹಾಳು ಮಾಡಿತು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗತಿಕರಗೆ, ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ತುಂಬಾ ತುರ್ತಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ಚರ್ಚುಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಘಗಳು, ಇನ್ನಿತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು, ಪುನರ್ವಸತಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಕೆಲವು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಮೋಸದಿಂದ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು, ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಚಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಕೊರತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಬಂಧಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಕೆಲವು ಸಂಘಗಳು ಧನಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಅನರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಎಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ, ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಾಣಲಾಯಿತು.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಾಗರೀಕ ಪಜ್ಞೆಯಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ದಾನಶೀಲರು, ಸಮಾಜದ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಚರ್ಚು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಘ, ಇತರ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, 1869ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ-ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಮಾಜ (Charity Organisation Society) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಇಂತಹುದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ 1877ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
  1. ಸೇವಾ ಸಂಘಗಳು ಅನೇಕ ಇದ್ದವು. ಆದಕಾರಣ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಕಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.  ಒಬ್ಬ ಫಲಾನುಭವಿ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎಲ್ಲಾ ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಘೋಷಿತವಾಗಿ, ಅದರಂತೆ ವಿತರಣೆಯಾಗಿ ನಕಲಾಗುವುದು ತಪ್ಪಿತು.
  2. ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕುವಂತಾಯಿತು. ಮೋಸ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.
  3. ಪರಿಹಾರದ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ತಡೆಯಲಾಯಿತು.
    ಇವುಗಳಿಂದ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಲಾಭದಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಡೋಂಗಿ ಭಿಕ್ಷುಕರ ಮುಖವಾಡ ಕಳಚಿಹಾಕಿದಂತಾಯಿತು. ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೇ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡುವಂತಾಯಿತು.
  4. ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಅರ್ಹ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರ ಮುಖಾಂತರ ಪರಿಹಾರ ಹಂಚುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಳ್ಳಾಳಿ (ಕಮಿಷನ್) ಹಣವನ್ನು ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಈ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಸದರಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆದಂತೆ, 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣಾ ಆಂದೋಲನಗಳು ಜರುಗಿದವು. ಈ ಆಂದೋಲನದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಪ್ಲೇಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಒವೆನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಕಾಬಡೆನ್ ಮುಂತಾದ ಮಹನೀಯರು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆಲಸಗಾರರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು. ದಾನ ಕೊಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಂದರು. ಬಡವರು, ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ಅಂಧರು, ಕುಂಟರು, ವೃದ್ಧರು, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥರು ಮುಂತಾದ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ್ನು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವಿವಿಧ ಗುಂಪಿನ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರವರ ಊನಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಬೇಕುಬೇಡಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು ನಿರಾಶ್ರಿತನ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.
 
ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ವರದಿ 1941
ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ತಂದಂತೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅತಂಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತ್ತು, ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬುಗಳು ಬಿದ್ದು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನರು ಗಾಬರಿಯಿಂದಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಜನರು ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ತರಬೇತಿಗಳು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಂದಿಗ್ಧ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ದಕ್ಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, ಸಮರ್ಥ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ತುರ್ತಾಗಿ ಆಗಬೇಕಾದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂಸತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‍ ವಿಲಿಯಂ ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ಅವರ ಸಮಿತಿ ಸುದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ 1941ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.  ಸಮಿತಿಯು ಅನೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿತು. ಅವು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವೂ ಆಗಿದ್ದವು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಇದು ಹೊಸ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ವರದಿಯು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ, ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿತ್ತು.4 ಲಾರ್ಡ್ ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ವರದಿಯು ಐದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿತು.
  1. ಸಮಗ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕು.
  2. ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆರವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿ ವಿಮೆಯ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಟ್ಟಿಸಬೇಕು.
  3. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ನೆರವು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಇತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
  4. ಸಮಗ್ರ ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
  5. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯಬೇಕು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಕೊಡಬೇಕು, ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.5
 
ಆಧುನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು
ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ವರದಿಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಸದರಿ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಶಾಸನಗಳು ರೂಪಿತಗೊಂಡವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹತ್ತಾರು ಯೋಜನೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು, ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಬ್ರಿಟನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಹೊಸಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಆಧುನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.
  1. ರಾಷ್ಟೀಯ ವಿಮೆ (ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಷ್ಟ) ಶಾಸನ (1946) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮೆ (ಸಾಮಾನ್ಯ) ಶಾಸನ (1946)ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
  2. ಕೌಟುಂಬಿಕ ಭತ್ಯೆ ಕಾಯಿದೆ 1945ರ ಅನ್ವಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನೆರವು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು.
  3. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆರವು ಕಾಯಿದೆ 1948ರ ಅನ್ವಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
  4. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಕಾಯಿದೆ 1946ರ ಅನ್ವಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಬೆವರಿಡ್ಜ್ ಅವರ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾದವು.6
 
ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶದ ಆಧುನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಂಪರೆ
ಬ್ರಿಟನ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೇಲೆ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.  ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಡವರಿಗೆ, ದುರ್ಬಲರಿಗೆ, ನಿರ್ಗತಿಕರಿಗೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗೆ ಕೊಡುವ ದಾನ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ವಸತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಕಲಿ ಆಗಬಾರದೆಂದು ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿವೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ದಿನಕಳೆದಂತೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ವೃತ್ತಿ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇದೇ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಘಟಕರ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕತೆ ಅಂಕುರಿಸಿದೆ.

ಬಾಲ್ಡಾಕ್ (1974) ಅವರು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.7
 
ಮೊದಲನೆಯ ಹಂತ 1880-1920.
ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಸಮಾಜೊ-ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗಲು ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಯಾರು ಮಾಡುವುದು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪರಿಹಾರಕಾರ್ಯ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಮಾನವೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವರ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಅನೇಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಘಗಳ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ವಿಧಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
 
ಎರಡನೇ ಹಂತ 1920-1950
ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ವೃತ್ತಿಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಳಕಳಿಯನ್ನು ತೋರಲಾಯಿತು. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದವು. ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.  ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥರ ವಿನ್ಯಾಸವಿರುವ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನ ಗಮನ ಹರಿದಿತ್ತು.
 
ಮೂರನೇ ಹಂತ (1950 ರ ನಂತರ)
ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳ, ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಪದ್ಧತಿ, ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗಳ ಪುನರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಕರು, ಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಗಳ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಸಫಲರಾದರು. ಇದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಪದ್ಧತಿ, ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಸ್ವಸಹಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಜನಪರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಜನ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಾಯಿತು.

ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಸ್ಮಿತೆ (Identity)ಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಈ ಅಸ್ಮಿತೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ, ಸಹಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು.

ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೀಬೋಹ್ಮ್ ವರದಿ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಬೆಂಕಿಯನ್ ವರದಿಗಳು ಮಂಡನೆಯಾದವು. ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಈ ವರದಿಗಳು ಪುನರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಗೆ ತರಲು ಗುಲ್ಬೆಂಕಿಯನ್ ವರದಿ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಚವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. 

ಸೀಬೋಹ್ಮ್ ವರದಿ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ಅಪರಾಧಗಳು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳ ವಂಚನೆ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಬೇಕು.
  1. ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣದ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
  2. ಸಮುದಾಯದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ನೆರವು ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಈ ಅಂಶಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಅದರಂತೆಯೇ ಗುಲ್ಬೆಂಕಿಯನ್ ವರದಿ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.
  1. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಳ್ಳಲು ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. 
  2. ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವಿವಿಧ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜಂಟಿ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು.
  3. ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಯೋಜನೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
 
ನಾಲ್ಕನೆಯ ಹಂತ
ನಾಲ್ಕನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ (From Professionalism to Activism) ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆದವು. ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಕಳಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಲಸಗಳು ಬದಲಿಯಾದವು. ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದು ಮುಂದೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದವರೊಡನೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ, ಚರ್ಚೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಬಂದಿತು. ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದವು. ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನವನ್ನಾಗಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.
 
ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು
ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಜನರ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1969-1978ರ ಮಧ್ಯೆ ಜಾರಿಗೊಂಡವು. ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು.

ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಂವಾದ ನಮೂನೆ (Dialogue Model)ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಆದರೆ ಈ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಗೊಂಡ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇಡೀ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಂತಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸಂವಾದ ನಮೂನೆ ಬದಲು ಅವರು ಸಂಘರ್ಷ ನಮೂನೆಯೇ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನವಾಗಬಹುದೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜೋ-ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದರ ಮೂಲಕ ಆ ಯೋಜನಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದೆಂದು ನಂಬಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾ ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಗಲಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಹತ್ವ ಕೊಡದೆ, ಸಮಷ್ಟಿಹಿತವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆ ಸಂಘರ್ಷ ವಿಧಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ (Social Action) ಪದ್ಧತಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲಾಯಿತು.

ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಅವುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚರ್ಚೆ, ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೂ ಸಂಘರ್ಷ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಗದೊಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ರಾಚನಿಕ ಅಂಶಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.8
 
ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಂಪರೆ
ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ, ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಂತೆ, 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಬಡತನದ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಕೆಲಸಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶವು ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ವಸಾಹತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ರೆ.ಎಸ್.ಹೆಚ್.ಗರ್ಟೀನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರೈಸ್ಥ ಪಾದ್ರಿ, ಅಮೇರಿಕಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡರು. ಇಸ್ವಿ 1877ರಲ್ಲಿ, ಬಫೆಲೊ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ರೆ.ಗರ್ಟೀನ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಘದ ಸಮಾಜಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು.9 ಈ ಬಡತನ ಪರಿಹಾರ ಕೆಲಸಗಳೂ ಬ್ರಿಟನ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ವಿಧವೆಗಳಿಗೆ, ವೃದ್ಧರಿಗೆ, ನಿರ್ಗತಿಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನುಳಿದ ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಹಾರ ಕೆಲಸಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಷ್, ದಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಸಂಘಗಳಿಂದ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. 

ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ 1870ರ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ.
1. ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾಲವಧಿ (Charity Organisation Period):- ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾಲಾವಧಿ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.10 ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 1870 ರಿಂದ 1917 ರವರೆಗೆ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿದರೂ 1863 ರಲ್ಲಿಯೇ ಮ್ಯಾಸಾಚೂಸಿಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ದಾನ ಮಂಡಳಿ (State Board of Charity) ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ 1870ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇತರೆ ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ದಾನ ಮಂಡಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು. ಹಾಗೇನೇ 1872ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಾನ ನೆರವು ಸಂಸ್ಥೆ (State Organisation of Aid Association-SOAA) ಯು, ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲೇ, 1899ನೇ ಇಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಯುಹೂದ್ಯರ ದಾನ ಕೂಟ (National Jewish conference of Charity)ವೂ ಹಾಗೂ 1910ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಕರ ದಾನ ಕೂಟ (National Conference of Catholic Charity) ವೂ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು.

ಹಾಗೇನೆ 1873ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾನ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ಒಕ್ಕೂಟ (National Conference of Charity and Correction) ವೂ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು (National Social work Conference) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆನಂತರ ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆ 1956ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಪರಿಷತ್ತು (National Social Welfare Conference) ಎಂದು ಪುನಃ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾಲಖಂಡದಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಘಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ ಸಂಘಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದವು. ಇಡೀ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಆಂದೋಲನದ ರೂಪ ತಳೆದಿತ್ತು. ಆ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಆಂದೋಲನವು ಎರಡು ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ತನ್ನ ಕಳಕಳಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು, ಅವಶ್ಯವಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು; ಎರಡು, ಸಮುದಾಯದ ದಾನ ಕೊಡುವ ಅಥವಾ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು. ಅವು ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.11 ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಈ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಂತಹ ಸಂಘಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು, ಮೋಸಗಾರರನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುವುದು, ಸೋಮಾರಿತನವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು. ಬಡವರ ಮತ್ತು ಉಳ್ಳವರ ಮಧ್ಯೆ ಅಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು, ದಾರಿದ್ರ್ಯತನವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಕೊಂಡವು.12 ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಫಲವೆಂಬಂತೆ ಕ್ಷಯರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಸಮಿತಿಗಳು, ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಮಿತಿಗಳು, ಇತರೆ ಸಮಿತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಬೇರೆ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೇರಿಕೆಯ ಪ್ರಥಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆ (1907-08)ಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಥಮ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಆಂದೋಲನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.  ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರೇ, 1876ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ ಬಾಷ್ಟನ್ ನೋಂದಾವಣಿ ಕಛೇರಿ (Boston Registration Bureau)ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಕುಟುಂಬದ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದ ಸೇವೆಗಳ ವಿವರ ಮುಂತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈ ಕಛೇರಿ ಕೈಕೊಂಡಿತು. ಈ ರೀತಿ ಸೇವೆ ಪಡೆದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಸೂಚಿ (Central Index) ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನೇ ಅಮೇರಿಕೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಯಿತು.

ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಘಗಳಿಂದ ಇಂತಹ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ದೇಶವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1920ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳ (Council of Social Agencies and Community Chests) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಘಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಇಂತಹ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹವರೇ ಆಗಿದ್ದರು.

ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳು (Community Chests and Councils) ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡವು.  ವೃಂದಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯೇ ಆದ ತಂತ್ರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನಗಾಣಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರವೂ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗಿಂತ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಂಸ್ಥೆ (Social Settlement)ಯು, ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿನ ನೆರೆಹೊರೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತು. ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಡೆನಿಸನ್, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗೌರವಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿ, 1867 ರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ವೃಂದಗಳ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಂತಹವು. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಚಿಕೆ (1947)ಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 256 ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ಮಾತ್ರ 1870ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ 97 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 1870-1917ರ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಂಥವುಗಳಾಗಿವೆ.

ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಪ್ರಥಮ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ (Social Work Conference) ವಿಸ್ಕಾಂನ್ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, 1881ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಥಮ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ 32 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು (ಸಂಸ್ಥೆಗಳು) ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದವು.

2. ಒಕ್ಕೂಟದ ಉಗಮ (Rise of Fedaration-1917-1935) :- ದಾನ ಸಂಘಟನಾ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾದದ್ದು ಈ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಲಿವರ್ಪೂಲ್ನಲ್ಲಿ, 1873ರಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ (Financial Fedaration) ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರಂತೆಯೇ, ಅಮೇರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಹೂದ್ಯ (Jew) ಸಮುದಾಯದ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (Fedaration) ಬೋಷ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಸಿನ್ಸಿನಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 1895 ಮತ್ತು 1896 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.

ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ, 1900ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ದಾನ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರರ ಒಕ್ಕೂಟ (Cleveland Fedaration of Charity and Philanthropy) ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸ್ವಿ 1907ರಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ದಾನಿಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಆದರೆ 1913ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲೀವ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಫೆಡರೇಷನ್ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು.

ಅಮೇರಿಕ ಪ್ರಥಮ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದಲ್ಲಿ (1917) ಭಾಗವಹಿಸಿತು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು `ಯುದ್ಧ ಕೋಶಗಳು (War Chests) ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಮರದ ನಂತರ ಈ ಯುದ್ಧಕೋಶಗಳು ಶಾಂತಿ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟುಗೊಂಡವು. ಇಸ್ವಿ 1920ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು.  ಈ ಕೋಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಪರಿಷತ್ತುಗಳು (ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಗಳು) ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳು ಇಂತಹ ಒಂದಿಲ್ಲೊಂದು ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. 

ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಈ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತಾಯಿತು. ದ್ವಿತೀಯ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಕೋಶಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಗತಿಯಾಯಿತು. ಆನಂತರ 1933ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಸರಕಾರದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬರಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. 

ಅಮೇರಿಕಾ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (American Association for community Organisation - AACO), 1918 ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡರೂ, 1956ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಅಮೇರಿಕ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆ (United Community Chests and Councils of America) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇಸ್ವಿ 1923ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಓಹಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳ ಕಾರ್ಯ ನಿವರ್ಾಹಕರಿಗೆ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು.

ಸದರಿ ಎಎಸಿಒ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕ್ಲೀವ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಒಕ್ಕೂಟ (Cliveland Welfare Federation) ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ದಿಕಳೆದಂತೆ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾಡಿದವು.  ಪ್ರಥಮ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮೂರು ಬೇರೆ ತರಹದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.  ಇಸ್ವಿ 1917ರಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಸಿನಟ್ಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ (Cincinatti Public Health Federation) ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅದರಂತೆಯೇ 1912-1918ರ ಮಧ್ಯೆ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯ ಸಮಿತಿಗಳೂ ಹಾಗೂ 1919ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿಯೂ (Co-ordinating Council) ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡವು. ಇಸ್ವಿ 1930ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಇವು ವಿಸ್ತರಣಗೊಂಡವು. 

ಇಸ್ವಿ 1863-1917ರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ದಾನಶೀಲ ಇಲ್ಲವೇ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲೂನಿಯಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ 1917ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು.

ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು 1935ರವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತೆ, ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಸ್ಥೆ (American Association of Social Workers) 1921ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಸ್ವಿ 1930 ರಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ (American Association of Social Welfare Officials) ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, 1958ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಮೇರಿಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (American Public Welfare Association) ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿತು.

ರಸೆಲ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ನಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲಾಖೆಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದೆ ಇದೇ 1934ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಎಂದು ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಇಸ್ವಿ 1921ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಿತಿ (National Health Council) ಮತ್ತು 1922ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿ (National Social Work Council) ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.

3. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (1935-55 Expansion of Community Organisation and Professional Development) :- ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1930ರ ದಶಕ ಕಂಡ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೀರುದ್ಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರ ಫಲಶೃತಿಯೆಂಬಂತೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳೂ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದವು.

ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (American Public Welfare Association), ಅಮೇರಿಕಾ ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (American Family Welfare Association), ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು (Community Chests and Federations) ಮುಂತಾದ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತುರ್ತುಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದು, ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು. ಇದರಿಂದ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪರಿಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಈ ತರಹದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇರುವ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತರಹದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಮನಗಾಣಲಾಯಿತು.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಹಾಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮನಗಾಣಲಾಯಿತು. ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಯೋಜನೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬಂದವು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ, 1935 (Social Security Act) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದುದರ ಫಲವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆ ಅಂಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ.13
  1. ಕಾಯಿದೆಯು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಒಂದು ಉನ್ನತಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂಡಳಿ (Social Security Bond)ಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. (ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ, (Social Security Administration) ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು).  ಸದರಿ ಕಾಯಿದೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ತರಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಬ್ಯೂರೊ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿತು.
  2. ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಅನುದಾನವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
  3. ಇದರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಂತಾಯಿತು.
  4. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಾಯ, ಅರ್ಹತಾ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಖೋಟಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಕಾತಿ, ಮೇನ್ಮನವಿ ಹೋಗಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ, ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
  5. ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಇದರಿಂದ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಮುದಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದಿಂದ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಕೊಡುವಂತಾಯಿತು.  ಇದು ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕ ಮೊದಲ ನಿದರ್ಶನವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಪುನರ್ಸಂಘಟನಾ ಯೋಜನೆ (1939) ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಯಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, 1946ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪುನರ್ಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 1953ರಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯು ಆ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಭದ್ರತಾ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ನೂರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದೇ ಇದ್ದಂತಹ ಸರಕಾರಿ ಆಡಳಿತ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಗೊತ್ತುವಳಿಯಿಂದ  (ರೆಸಲೂಷನ್) ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುವಂತಹ, (ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ) ಇಲಾಖೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು.
ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (Professional Development) ಪ್ರೊ. ಆರ್ಥರ್ ಡನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಅವರು ಸಮುದಾಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಘಟನೆಯ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ 1939 ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ (National Social Work Conference), 1938-39ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರನ್ವಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಿತಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮಸದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲಸಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಯುದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮರ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು.

ಬಫೇಲೊದಲ್ಲಿ, 1946ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು (Association for the Study of Community Organisation, ASCO) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತಾದರೂ, ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಕರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಎಎಸ್ಸಿಒ ಒಂದು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ಕಛೇರಿಯ ಕೆಲಸಗಳೂ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ ಡಿಟ್ರಾಯ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು, ಪಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ, ಕೊಲಂಬಸ್ ಮತ್ತು ಓಹಿಯೊಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೊನೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 

ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಸಂಸ್ಥೆ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು.
  1. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಒಂದು ವಾರ್ತಾಪತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊರತರುವುದು.
  2. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಚರ್ಚಾಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.
  3. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಆಕರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
  4. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು, ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು.
  5. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.
  6. ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟಕರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುವುದು.14
ಈ ಸಂಸ್ಥೆ, 1955ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ (National Association of Social Workers)ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಈ ಸಮಿತಿಯು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಸಮಿತಿಯು 1939-45ರ ಮಧ್ಯೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಆಕರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ದಾಖಲಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಒಂದು ಉಪಸಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉಪಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನಂತೆ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 

ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣದ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ (ಆ ನಂತರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿ)ವು ಬಹು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅನೇಕ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು.
 
ಎರಡನೆ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ
ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಸಮರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
  1. ಅಸಂಖ್ಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ.
  2. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧ ಸಂಬಂಧಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ.
  3. ಶತೃ ಪಕ್ಷದವರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು.
ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮಿಲಿಟರಿ ಕ್ಯಾಂಪುಗಳು, ಕ್ಯಾಂಪುಗಳ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಇದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಯುದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ತರಹದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಇಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ, ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶಾಲೆಗಳು, ಮನರಂಜನೆ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ಕಗ್ಗಂಟಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಸತಿ, ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಶಾಲೆಗಳು, ಮನರಂಜನೆ, ಔಷಧೋಪಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಲದಾದವು.

ಚೆನ್ನಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಬದುಕಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊಡುವ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಗಲು ಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧದ ಸಲುವಾಗಿ ಬಂದವರ ಪಾಲನೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.

ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಯಕರು ಚುರುಕುಗೊಂಡರು. ನಾಗರೀಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಛೇರಿ (Office of Civil Defence)ಯ ಸಂಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಮಿತಿಗಳು ಸೇರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು. ಈ ಅನುಭವ ಮುಂದೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವು.

ಸಮರದ ನಂತರ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಾಂಧವ್ಯ ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇದೊಂದು ಮಹತ್ತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಅಮೇರಿಕಾ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಒಕ್ಕೂಟ (American Fedaration of Labour) ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (Congress of Industrial Organisations), ಸಮುದಾಯ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಮರಕೋಶಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಪ್ಪಂದವೇರ್ಪಟ್ಟು, ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತಾಯಿತು, ಆಡಳಿತ-ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಾಯಿತು.

ಜಾಗತಿಯ ಸಮರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೆಂದರೆ, ಸ್ವಯಂಸೇವೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ, ಕಲ್ಯಾಣ, ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರು ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.
 
4. ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತ-(1955ರ ನಂತರ)-ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒತ್ತು
ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಊನಶಕ್ತರ ಪುನಶ್ಚೇತನ, ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಬಾಲಾಪರಾಧಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಉಪಚರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ವಿಷಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದವು.

ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಹಯೋಗ ಉಂಟಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಮಿತಿ (National Social Work Council)ಯು, 1945ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಭೆ (National Social Work Assembly)ಯಾಗಿ ಪುನರ್ಸಂಘಟನೆಗೊಂಡಿತು. ಉಚ್ಚಮಟ್ಟದ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದವು. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು.15

ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯು, 1955ರ ನಂತರ, ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಸಂಘಟನೆಯಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತೆಂದು ಡಾ.ಆಶಾ ರಾಮಗೊಂಡ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ನಾಲ್ಕು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
1. ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ :- ಮತದಾರರ ನೋಂದಾವಣಿ, ಶಾಲೆಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೋರಾಟಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹರತಾಳ, ಹೋರಾಟ, ಮುಷ್ಕರ, ದೊಂಬಿ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.

ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆ, ಕುಟುಂಬದ ರಕ್ಷಣೆ, ಅಪರಾಧ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

2. ನಗರೀಕರಣ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿತು. ಇಸವಿ 1960ರಲ್ಲಿ 70% ಜನರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು, ವಸತಿ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳು, ನಾಗರೀಕ ಸೇವೆಗಳ ಕೊರತೆ ಅಪರಾಧ ಮುಂತಾದವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು.

ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಉತ್ತರವೆಂಬಂತೆ ಸಿರಿವಂತರು-ಬಡವರು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು-ವೃತ್ತಿ ನಿಪುಣರು, ನಗರ-ಉಪನಗರಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದರು.  ಸಮಗ್ರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಆಗಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

3. ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕೆಲಸಗಳು ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಯುವಕರಿಗಾಗಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.

ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶ ಕಾನೂನಿನನ್ವಯ (Economic Opportunity Act) ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಕ್ರಿಯಾಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಬಡತನ ಓಡಿಸುವ ಈ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಸೇವೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸರಕಾರ, ಸ್ವಯಂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆರೋಗ್ಯ, ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ, ವಸತಿ, ವೃದ್ಧರಿಗೆ ನಿಲಯಗಳು, ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಯಿತು. 

4. ಕಡುಬಡವರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಘರ್ಷ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಸೌಲ್ ಅಲಸ್ಕೀಯ ನಮೂನೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಮುದಾಯ ಕ್ರಿಯೆ (Community Action) ಅವಶ್ಯ ಎಂದು ಮನಗಾಣಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೇ ಆಯಿತು.

ಅನೇಕ ಆಂದೋಲನಗಳು ನಡೆದವು. ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಗಳು ಕಾರಣ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (UNDO) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ, ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಜಾರಿಯಾದವು.

ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಚಲಿತ ಧೋರಣೆಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಧೋರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕತೆಯು ಧೃವೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರೊ. ಆರ್ಥರ್ ಡನ್ಹ್ಯಾಮ್ (1970) ಅವರು ಇದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ (ಉ: ಡಾ.ಆಶಾ ರಾಮಗೊಂಡ ಪಾಟೀಲ್).16
  1. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ತತ್ವ ಸಮಾಜ ಸೇವೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ ಸೇವಾಕಾರ್ಯಗಳು, ಚಿಂತನೆ, ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅನುಭವ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವಿಷಯ ತಜ್ಞರು, ಕಾರ್ಯಕಾರಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮುಂತಾದವರು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ     ಅಂದಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ 1955ರ ನಂತರ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು, ತತ್ವಗಳು, ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು, ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ ಮುಂತಾದವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡವು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ತಳಹದಿ ದೊರಕಿತು. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದವು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು, ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು, ಸ್ವಸಹಾಯಕ್ಕೆ  ಒತ್ತು ಕೊಡುವುದು ಇಡೀ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅದರಂತೆಯೇ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಎಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿ, ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಒಪ್ಪಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
  2. ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು :- ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರಲಾಯಿತು.  ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಸಿಗುವಂತಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆ, ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (Social  Action) ಮತ್ತು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು.
  3. ಪದ್ಧತಿಗಳು :- ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು.  ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟನೆ, ಸಂಧಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಜನರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಸಂಧಾನದ ಹಾದಿಯೇ ಅಥವಾ ಸಂಘರ್ಷದ ಹಾದಿಯೇ ತಾವೇ ನಿರ್ಣಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಧಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಜನ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.
  4. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಚರಣೆ :- ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಬಂದಿತು.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಸರಕಾರಗಳ ಸಂಪರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿತು.  ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (International Social Work Conference), ಅಮೇರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ ಮುಂತಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದವು. 
 
ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು :-
  1. ಪ್ರೊ.ವಿನೀತಾ ಬಿ.ಪೈ, (2013), ಲೇಖನ:- ದಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್ ಇನ್ ವೆಷ್ಟ ಅಂಡ್ ಇಂಡಿಯ (ಸಂ) ಡಾ|| ಬಿ.ಎಸ್.ಗುಂಜಲ್- `ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಯಾಕ್ಷನ್, ಐಬಿಹೆಚ್ ಪ್ರಕಾಶನ, 77, 2ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, ರಾಮರಾವ್ ಲೇಔಟ್, ಬಿಎಸ್ಕೆ ಮೂರನೇ ಹಂತ, ಬೆಂಗಳೂರು-85, ಪು 45.
  2. ಡಾ. ರಮೇಶ ಎಂ. ಸೋನಾಕಾಂಬಳೆ, (2008), ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿ, ಶಾರದಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, 581, ಆನಂದ ಕೃಪ, ವಿ.ಎ. ಸಂಗಾ, ಶ್ಯಾಮ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎದುರು, ಕೀರ್ತಿನಗರ, ಬಿಜಾಪುರ, 585101, ಪು.144.
  3. ಪ್ರೊ. ವಿನೀತಾ ಬಿ.ಪೈ ಪು.45.
  4. ಡಾ. ರಮೇಶ ಎಂ. ಸೊನಾಕಾಂಬಳೆ ಪು. 151.
  5. ಅದೇ ಪು. 151-152.
  6. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಡಾ.ರಮೇಶ ಎಂ.ಸೋನಾಕಾಂಬಳೆ, ಪು. 152-153.
  7. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ. ಪ್ರೊ.ಹೆಚ್.ಪೈ. ಸಿದ್ದಿಕಿ - `ವರ್ಕಿಂಗ್ ವಿತ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿಸ್, ಹಿರಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಲೈನ್ ನಂ.1, ನೂರ್ ನಗರ್, ನ್ಯೂಡೆಲ್ಲಿ-110025, 1977, ಪು.33-34. (2) ಪ್ರೊ.ವಿನೀತಾ ಬಿ.ಪೈ-ಪು.47-48.
  8. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಪ್ರೊ.ಹೆಚ್.ವೈ.ಸಿದ್ದಿಕಿ ಪು.34-36.
  9. ಪ್ರೊ.ವಿನೀತಾ ಬಿ.ಪೈ, ಪು.49
  10. ಪ್ರೊ.ಆರ್ಥರ್ ಡನ್ಹ್ಯಾಮ್, (1962), ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್ ಥಿಯರಿ ಅಂಡ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ (ಆಂಗ್ಲ), ಥಾಮಸ್ ವೈ.ಕ್ರೋವೆಲ್ ಕಂ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅಮೇರಿಕ, ಪು.71.
  11. ಅದೇ ಪು.71.
  12. ಅದೇ ಪು.72.
  13. ಅದೇ ಪು.79.
  14. ಅದೇ ಪು. 81.
  15. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ ಪ್ರೊ. ಆರ್ಥರ್ ಡನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಪು. 84-89.
  16. ಡಾ. ಆಶ ರಾಮಗೊಂಡ ಪಾಟೀಲ್, (2013), ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್-ಎನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರಾಸ್ಟೆಕ್ಟ್ಯೂ, ಪಿಹೆಚ್ ಡಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಪ್ರೈ.ಲಿ ಡೆಲ್ಲಿ 110092, ಪು.9-11.
]]><![CDATA[ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]]>Fri, 20 Dec 2019 05:26:46 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/8234914
Picture
ಈ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ, ನಿರಕ್ಷರತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಸತಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು, ಜೀತದಾಳುಗಳು, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ನಾಗರೀಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಕಾಡಿದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೃಷಿ, ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿ ವೃತ್ತಿಗಳು, ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಅದರಂತೆಯೇ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಸೂಕ್ತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ವಾಹನ ಸೌಕರ್ಯ, ಕೊಳಗೇರಿಗಳು, ಸಂಚಾರ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳ ವೈಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  
1. ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ:- ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 150-200 ಜನರಿದ್ದರೆ, ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 400 ಜನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 2000-3000 ಮತ್ತು 3000-5000 ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ನಗರಗಳಾಗಿ, ನಗರಗಳು ಮಹಾನಗರಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರಗಳು ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಗರ-ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೆಲಸ ಸಿಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಕೂಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೌಕರಿ ಹಿಡಿದು, ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜನ ಸಣ್ಣ-ಪುಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜೀವನ ಮಾಡಲು ನಗರಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮಂತರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ನಗರಗಳನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಜೀವವಿಮೆ, ಸೇವಾವಲಯ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತವೆ. ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಯೋಗ, ನೃತ್ಯ, ಕಲೆ, ನಾಟಕ, ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುವವರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಚಾರ, ಸಾರಿಗೆ, ಹೋಟೆಲ್ಲು, ಇನ್ನೂ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಗರಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.  ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನಗರಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತುತ್ತಿವೆ. ಮಹಡಿ ಮನೆಗಳು, ಗೃಹ ಸಮೂಹಗಳು, ಸಮುಚ್ಚಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಜಾಗ ಸೀಮಿತ ಅದು ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಅಳತೆ ಮೀರಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸರಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಲಿ ಇರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕದ್ದು ತಿನ್ನುವವರಿಗೆ ಹಪ್ಪಳ ಇದೆ ಎಂಬ ಗಾದೆಯಂತಾಗಿದೆ.

ನಗರಗಳು ಮಹಾನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳು, ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಜನ. ಆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಸ್ಫೋಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ, ವಿತರಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ.  ಜನರ ಹತ್ತಿರ ಅವಕಾಶಗಳಿಲ್ಲ, ಆದಾಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಜನತೆ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದ ಆದಾಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಜನತೆ. ಇದು ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. ಇದೇ ಮುಂದುವರೆದು ಮನೋವ್ಯಾಧಿ ಕಾಯಿಲೆ, ಮದ್ಯವ್ಯಸನ, ಪ್ಯಭಿಟಾರ್, ಕಳ್ಳತನ, ದರೋಡೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. 

ಜನರಿಗೆ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾಸಕ್ತಿ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮನೋಭಾವ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ.  ಜನರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ, ತಮ್ಮ ಆದಾಯ, ತಮ್ಮ ಒಳಿತು ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಆಲೋಚಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪರಿಚಯ ತುಂಬಾ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನಮಸ್ಕಾರ, ತಿಂಡಿ ಆಯಿತೆ, ಊಟ ಆಯಿತೆ, ಹೇಗಿದ್ದೀರಿ, ಶುಭರಾತ್ರಿ ಮುಂತಾದ ಮಾತುಗಳಿಗಷ್ಟೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಅವರ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಕೇಳುವಷ್ಟು ತಾಳ್ಮೆ ಯಾರಿಗೂ ಇಲ್ಲ. ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನೆರೆಹೊರೆಯವರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬದುಕು ಏಕತಾನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅನಾಥಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.  ಇದು ನಗರೀಕರಣದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ.
2. ವಸತಿ:- ಮಹಾನಗರಗಳ, ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಚಲಿತ ಸಮಸ್ಯೆ ವಸತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ. ಸರಕಾರಗಳು, ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಸರಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು, ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗೃಹ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಗೃಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜನತೆಗೆ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮಂತರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ ಬಾಡಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಬಡವರೂ ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 

ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರು ಮತ್ತು ಬಡವರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ತಮಗಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಜಾಗದಲ್ಲೊ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಜಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿಯೋ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವುದುಂಟು.  ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಜಾಗ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ರಸ್ತೆ ಮಾಡಲು ಇದ್ದ ಜಾಗ ಸಾಲದು. ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದರೆ ಕಾಲು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದುಹೋಗಬೇಕು. ಅಂತಹ ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕಸದ ರಾಶಿಗಳು, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಜಾಗ ಇಲ್ಲ. ಬಚ್ಚಲು ನೀರು, ಕಕ್ಕಸು ನೀರು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ನೀರು ಆ ಕಾಲು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಹರಿದು ಹೋಗಬೇಕು. ಅಂತಹ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕಸವೂ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲೇ ಕೊಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಟ್ಟ ವಾಸನೆ.

ಮನೆಗಳು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕವು, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು ಬರಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಮನೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಿದ್ದರೆ ಬಿಸಿಲು-ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಶತ 75 ರಷ್ಟು ಜನ ಇರುವುದು ಇಂತಹ ಕಿರಿದಾದ ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಠಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಚೆನ್ನೈ, ಡೆಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ವಾರಣಾಸಿ ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಸಾಹತುಗಳು, ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳ ಹತ್ತಿರ ಆವಿರ್ಭಾವಗೊಂಡ ಉಪನಗರಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ಎದ್ದು ನಿಂತ ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳು, ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾದ ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆ, ಕಟ್ಟಡ ವಸ್ತುಗಳ ಅಲಭ್ಯತೆ, ಆ ವಸ್ತುಗಳ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ, ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳು ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ. ಈ ಅಂಶಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂಬಂಧ ಉಳ್ಳವುಗಳಾಗಿವೆ.

3. ಕೊಳಗೇರಿಗಳು:- ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೊಳಗೇರಿಗಳು. ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೊಳಗೇರಿಗಳು ಅರ್ಬುದ ರೋಗಗಳಿದ್ದಂತೆ ಎಂಬುದು ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಮಾನವರು ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಆದರೆ ಜನರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ, ಕಾಲುವೆ, ನದಿ ಹಳ್ಳ, ಕೆರೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೇಕು.  ಅವರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವೇ ಇರಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೊಳಗೇರಿಗಳು ಆವಿರ್ಭಾವಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬಡವರು, ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ಬಂದವರು, ಬೇರೆ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆ-ಹಳ್ಳಗಳ ಇಕ್ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಕಿರಿದು 10x10 ಜಾಗದಲ್ಲಿ 4-6 ಜನ ಇರುವ ಕುಟುಂಬ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗವಿದ್ದರೂ 2-3 ಜೋಡಿಗಳು ವಾಸ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಮನೆಗಳು ತಗಡಿನಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ತಟ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.  ಮಳೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂತಹ ಗುಡಿಸಲಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಷೀಟಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಗಡಿನಿಂದಲೋ, ತಟ್ಟಿಯಿಂದಲೋ ಇಲ್ಲವೆ ಗೋಣಿ ತಟ್ಟಿನಿಂದಲೊ ಅಂತಹ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಭಾಗಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ನಾನದ ಕೋಣೆ ಹಾಗೂ ಕಕ್ಕಸುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಕ್ಕಸನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ರಸ್ತೆಗಳು ಚಿಕ್ಕವು, ವಾಹನಗಳು ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೇ ಕಸದ ರಾಶಿಗಳು, ಬಚ್ಚಲು ನೀರು, ಮಳೆ ನೀರು ಅದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಹರಿದು ಹೋಗಬೇಕು. ಕಸದ ರಾಶಿಯ ಜೊತೆ ನೀರು ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಕೊಳೆತು ಕೆಟ್ಟವಾಸನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಲರಾ, ಡಯೇರಿಯಾ, ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ, ಟೆಟನಸ್, ದಡಾರ ಮುಂತಾದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೋಗಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ಹರಡುವುದು ಇಂತಹ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೆ.

ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿದಿರು ತಟ್ಟಿ, ಗೋಣಿಚೀಲದ ತಟ್ಟು, ರೊಟ್ಟು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರಾದ್ದರಿಂದ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವುದು ಹೆಚ್ಚು.  ಒಂದು ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಕೊಂಡರೆ ಇಡೀ ಕೊಳಗೇರಿಯೇ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಬಡತನ, ಅನಕ್ಷರತೆ, ಕೆಟ್ಟ ಯೋಜನೆ, ಯೋಜನೆರಹಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮುಂದೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟು ಮಾಡುವ ಬಿಕ್ಷಾಟನೆ, ಅಪರಾಧ, ಬಾಲಾಪರಾಧ, ಮದ್ಯವ್ಯಸನ, ಲೈಂಗಿಕ ದುರಾಚಾರ ಅಥವಾ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ, ಕಳ್ಳತನ, ಜೂಜುಗಾರಿಕೆ, ಕೊಲೆ, ದರೋಡೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಆಶ್ರಯತಾಣಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುವಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ನಗರಗಳ ಪ್ರತಿಶತ 40-45 ಜನ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 

4. ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಹಾಗೂ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ:- ಗಾಳಿಯ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಒಂದು. ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಅಂಗಗಳು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರಲು ನೀರು ಬೇಕು.  ನೀರು ನಮ್ಮನ್ನು ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಲೀಟರ್ ಕುಡಿದರೆ ಅವನು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಆಹಾರದಂತೆಯೇ ನೀರನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. 

ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ, ಕೆರೆ, ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಮಹಾ ನಗರಗಳಿಗೆ, ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಶಹರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯಿದೆ ಆದರೆ ಪೂರೈಕೆ ಸರಿಯಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನೀರಿನ ವಿತರಣೆಯಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಶತ 40 ರಿಂದ 45 ರಷ್ಟು ನೀರು ಪೋಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರು ದೂರದಿಂದ ನೀರನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಕಡೆ 50 ರಿಂದ 500 ಅಡಿ ಆಳದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೂ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಬಳಕೆ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. 

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಇಳಿಯುತ್ತಿದೆ.  ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳು ಒಣಗುತ್ತಿವೆ.  ಪಟ್ಟಣಗಳ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ 400 ರಿಂದ 800 ಅಡಿ ಅಳದ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ.  ನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು ಅವಶ್ಯವಿರುವಷ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಘಟಕಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಅವುಗಳು ಕೆಟ್ಟು ನಿಂತಾಗ ಬೇಗ ದುರಸ್ಥಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದುರಸ್ಥಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಚರಂಡಿ ಮತ್ತಿತರ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಪೈಪುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನ ಪೈಪುಗಳು ಒಡೆದು ನೀರು ಪೈಪುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನ ಪೈಪುಗಳು ಒಡೆದು ನೀರು ಪೋಲಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೈಪಿಗೆ ಸೇರಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೈಪಿಗೆ ಸೇರಿ, ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂತಹ ಅಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ ಬೇಯಿಸಲು, ಕುಡಿಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವಿತರಣೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಇರಾದೆಯಿದೆ.  ಗೃಹ ಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾದ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು, ಹೋಟೆಲ್ ಮಾಲೀಕರು, ಗ್ಯಾರೇಜ್ ಮಾಲೀಕರು ಇನ್ನೂ ಮುಂತಾದವರು ನೀರಿನ ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾರೇಜ್ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಅಭಾವ ಬಂದೊದಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಸಾಕಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬಿಡಲು ಒತ್ತಡ. ಅಂತರಾಜ್ಯ ನೀರಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಬ್ಬರ ಬೇರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಲನೀತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕಾರಣ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.  ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.  ಇದರಿಂದ ಮಹಾನಗರಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.  ಆದರೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ತುಂಬಾ ನೀರು. ದ್ವಿಚಕ್ರ, ಆಟೋರಿಕ್ಷಾ, ಸಣ್ಣ ವಾಹನಗಳು ಹೋಗುವುದೇ ಕಷ್ಟದಾಯಕ, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಸ, ಒಣಗಿದ ಎಲೆ, ಕಡ್ಡಿಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಟಿಗಳು, ಹರಿದ ಚಪ್ಪಲಿಗಳು, ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಶವಗಳು, ಹೋಟೆಲ್, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಚರಂಡಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿ, ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿ, ನೀರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಹರಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಹಕಾರ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ನಗರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಯೋಜನಾ ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ನಗರಗಳು, ಉಪನಗರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲು ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸಮೂಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಆನಂತರ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆ ಮೇಲೆ ಬೀದಿ ದೀಪಗಳು, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದು, ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ನಗರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದೆಯೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಆ ನಂತರ ರಸ್ತೆ, ದೀಪ, ನೀರು ಮುಂತಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆಯಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಾಗರೀಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಹೊರತು, ನಗರಗಳನ್ನು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಒಳ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರಂತೆಯೇ ನಿರ್ವಹಣೆಯೂ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ.

5. ಮಾಲೀನ್ಯತೆ:- ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಗರವಾಸಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ನರಕಸದೃಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಒಂದು. ಪಂಚಭೂತಗಳಾದ ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ, ತೇಜಸ್ಸು (ಪ್ರಕಾಶ ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಆಕಾಶಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಜನರ ಮೇಲೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮನುಷ್ಯನ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಪರಿಸರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಪ್ರಭಾವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರ ಮೇಲೆ ಉಚಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪರಿಸರ ಎಂತಲೂ ಹಾಗೂ ಈ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವೂ ಮಲಿನಗೊಂಡು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ನಗರವಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಆದರೆ ಅದು ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೂಮಿ, ಜಲ, ವಾಯು (ಗಾಳಿ), ಆಕಾಶ ಅಂಶಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ, ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ, ಭೂ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಆಕಾಶ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಲುಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಗ್ಯಾರೇಜುಗಳು, ಬೃಹತ್ ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳು ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಘನ ಮತ್ತು ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಅಂತಹ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ನದಿಗಳಿಗೆ ಬಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸದೆ ನದಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹರಿಹರ ಹೊಸಪೇಟೆ, ಮೈಸೂರು ಹತ್ತಿರದ ತುಂಗಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಸಾವಿರಾರು ಮೀನು ಇನ್ನಿತರ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತುಹೋಗಿರುವುದು ನಮಗೆ ನೆನಪಿದೆ. ಘಟನೆಯಾದಾಗ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಚಾರಣಾ ಸಮಿತಿಗಳು ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವರದಿಗಳು ಮಂಡಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಮುಂದೇನಾಯಿತು ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರನ್ನು ಚಿಂತೆಗೀಡು ಮಾಡಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶ ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ರೂಢಿ.  ಮೊದಲನೆಯದು ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಾಗದ, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಒಣಗಿದ ಎಲೆ, ಹರಿದ ಚಪ್ಪಲಿ, ರಬ್ಬರ್, ಹರಕು ಬಟ್ಟೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಉಪಕರಣಗಳ ಕೆಟ್ಟ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ರಬ್ಬರ್ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ನಗರಗಳಿಂದ ದೂರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಗುಡ್ಡೆಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಅದನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಹಸಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ತರಕಾರಿ, ಹಣ್ಣು-ಹಂಪಲುಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ತಿರಸ್ಕೃತ ಆಹಾರ, ಹಸಿ ಎಲೆ, ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಳೆತುಹೋಗುವ ಗುಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ಸಂಗ್ರಹಮಾಡಿ ಕಾಂಪೋಷ್ಟ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಒಂದರಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿದಿನ 5000 ಟನ್ (2015) ಕಸ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ ಸರಕಾರ ರಚನೆ ಮಾಡಲಿ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿ ಎದುರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಗರ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ, ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮೇಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಗರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇ ಬೇರೆ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು, ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು (ಆಟೋ ರಿಕ್ಷ, ಆಪೆ, ಸಾಮಾನು ಸಾಗಿಸುವ ವಾಹನ) ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳ  ಕಾರುಗಳು, ಜೀಪುಗಳು, ಬಸ್ಸುಗಳು, ಲಾರಿಗಳು, ಲೋಕಮೋಟೊ ಇಂಜಿನ್ಗಳು ಅವಿರತವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಧೂಳು, ಹೊಗೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದೆ.  ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಕುಟಿರಕೆ ಇಂಧನ (ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ ಸೇರಿಸುವುದು) ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ವಾಹನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಟಿ.ಬಿ., ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛಾಸದ ತೊಂದರೆಗಳು ಮುಂತಾದ ರೋಗಗಳಿಂದ ಜನ ನರಳುವಂತಾಗಿದೆ. 

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ತೊಂದರೆ ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ, ರೈಲ್ವೆ ಇಂಜಿನ್ಗಳು, ಬಸ್ಸುಗಳು, ಲಾರಿಗಳು, ಕಾರುಗಳು, ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾಗಳು, ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನಗಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಶಬ್ದವನ್ನು ಡೆಸೆಬಲ್ ಎಂಬ ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಡೆಸೆಬಲ್ ಶಬ್ದವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಮನುಷ್ಯ ಒದ್ದಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಮಸ್ಯೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯಂತ್ರಗಳು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಶಬ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಸೈರನ್ನುಗಳಿಂದಲೂ ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಕಿರಿಕಿರಿ, ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ.  ಇದು ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಮಾನಸಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಖಿನ್ನತೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಕಾರಗಳ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರ ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಕರ್ತವ್ಯಲೋಪ ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅನೈಪುಣ್ಯತೆ, ಅನಾಸಕ್ತಿ, ಅನಾದ್ಯತೆ, ದೋಷಪೂರಿತ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ದೋಷಪೂರಿತ ಯೋಜನೆಗಳು, ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಒತ್ತಡ, ಪ್ರಭಾವಿ ಯೋಜನಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಕೊರತೆ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಭಾವ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಔಷಧಗಳು, ಸೋಪು, ಪೇಷ್ಟು, ಶೃಂಗಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಮುಂತಾದ ಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕರು ಘನ, ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸದೆ, ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ ಗುಂಪು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಲುವೆ, ನದಿ, ಕೆರೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಳೆ ನೀರು, ಒಣಗಿದ ಎಲೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸೇರಿ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ಜಲತಾಣಗಳು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.  ಇದೇ ರೀತಿ ಹೋಟೆಲ್ಲಿನ ಹಸಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಹಸಿತ್ಯಾಜ್ಯ, ತರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹಸಿತ್ಯಾಜ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು, ಜಲ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆ ಇಂಜಿನ್ನುಗಳು ಹೊರಸೂಸುವ ಹೊಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆಕಾಶಭಾಗವನ್ನೂ ಮಲಿನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಒಣ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ. ಆಗಲೂ ಹೊಗೆ ತುಂಬಿ ಪರಿಸರ ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
6. ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ:- ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಎಂತಲೂ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಿರುಗಾಡುವುದು, ಅಡ್ಡಾಡುವುದು, ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಚಾರ ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿ. ಸಿದ್ಧವಸ್ತುಗಳು, ಆಹಾರಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಂಡ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸರಕಾರ ನೇರವಾಗಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆ.  ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ದೂರವಾಣಿ ಇಲಾಖೆಯವರು, ನೀರು ಸರಬರಾಜು, ಒಳ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ಗುಂಡಿಗಳನ್ನು ತೋಡದಿದ್ದರೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪವಾಸಿ, ಹಣದ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದುರಸ್ಥಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವುದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಳಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ದುರಸ್ಥಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅಸಮರ್ಪಕ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತದೆ. ತರಕಾರಿ, ಹಣ್ಣು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಉದಾಸೀನ ಸ್ವಭಾವದವರು. ಅವರ ಗಮನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆದಾಯದ ಕಡೆಗೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆ - ನೈರ್ಮಲ್ಯಗಳ ಕಡೆ ಲಕ್ಷ್ಯ ಕೊಡುವವರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬೇಗನೇ ಪರಿಹರಿಸುವವರು ಇದ್ದರೂ, ಉಳಿದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಕಡಿಮೆ.

ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಜನರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಬೃಹತ್ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕಾರಗಳು ಬಸ್ಸುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದಗಳೂ ಇವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕೂಗಿದೆ. ನಗರಗಳ ಅನೇಕ ಕಡೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಕಿರಿದು. ತಾರು ಹಾಕಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸ್ಸುಗಳು ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಜಾಸ್ತಿ. ಬಸ್ಸುಗಳು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತವೆ. ನಗರಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಾಹನಗಳು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಭ್ರಷ್ಟ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿಂದ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಾಲಕರು ಮಾದಕ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸಂಬಳ, ಸವಲತ್ತುಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹಲವು ಹತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವೂ, ಅವಶ್ಯಕ ಸೇವೆಗಳು ಎನ್ನುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಡಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮೇಲೆ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಾಲದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರೆಸುತ್ತಾರೆ.  ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭ್ರಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಷರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯಿದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

7. ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ:- ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲು ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಾಗರೀಕತೆ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲಾ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.  ಹೊಸ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಆದಂತೆಲ್ಲಾ ಅಂತಹ ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರ, ಕಛೇರಿ, ಗ್ಯಾರೇಜು, ಹೋಟಲ್ಲು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದರ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲಿದೆ. ರೈಲ್ವೆ ಇಂಜಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ, ಈಗ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಹತ್ತಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಫಲವಾಗಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಅಭಾವ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಜೀವನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಸರಬರಾಜು ನಿಂತರೆ ಜನಜೀವನವೇ ನಿಂತ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. 

ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳು ಹಲವಾರು. ಜಲ ಮತ್ತು ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳು, ಸೌರಶಕ್ತಿ (ಸೋಲಾರ್) ಮುಂತಾದ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಮುಂತಾದ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಥವುಗಳನ್ನು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. 

ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕ್ಷಾಮ ತಲೆದೋರಿದೆ. ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಲ್ಲ.  ಈಗ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ಜಲಮೂಲಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನ ಘಟಕಗಳಿಂದ. ಬೀದಿ ದೀಪ ಉರಿಸಲು, ನೀರೆತ್ತಲು ನೀರು ಕಾಯಿಸಲು ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸೌರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಅಭಾವವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ದುರುಪಯೋಗ, ಅಪವ್ಯಯ, ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಗರಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ ಬೀದಿ ದೀಪಗಳು ಉರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ನಿಗಮಗಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಗಲು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಇನ್ನಿತರ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರುಗಳು ರಾತ್ರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಕಾಲಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊರತೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಓದಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

ಈಗ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೊರೆಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜನತೆಗೆ ಹೊರೆಯಾಗಿದೆ. ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಲ್ಲುವಂತಾಗಿದೆ. ನೀರಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ನೆರೆ ರಾಜ್ಯಗಳೊಡನೆ ಮನಸ್ತಾಪ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

8. ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಅನವಕಾಶ:- ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿರಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಬಹುದು.  ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಆವಿರ್ಭಾವಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಆಟೋಚಾಲಕರು, ಇನ್ನಿತರ ಯಾವುದೇ ಗುಂಪುಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರಬಹುದು. ಕಾರಣ ಏನೇ ಇರಬಹುದು, ಕಾರಣಕರ್ತರು ಯಾರೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಅದು ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ತೊಂದರೆಗೆ ಈಡುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮುಷ್ಕರ, ಚಳುವಳಿ, ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕ್ರಾಂತಿ, ಬಂಡಾಯ, ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ, ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಶಾಂತಿ, ಹೊಡೆದಾಟ, ಬೀದಿ ದೀಪ ಒಡೆಯುವುದು, ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸುಡುವುದು, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರನ್ನು ಫೇಕಾಫ್ ಮಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ಲಾಠಿಚಾರ್ಜ್, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು, 144 ಕಲಂನ ಅನ್ವಯಗೊಳಿಸುವುದು. ಗೋಲಿಬಾರ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾವಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರಣೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಬೇಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಾಮ-ವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಾಕಷ್ಟು ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಾಗರೀಕರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಚನಾಲಯಗಳು ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. (ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಚನಾಲಯಗಳು ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ). ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಸುಸಜ್ಜಿತ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿಲ್ಲ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಇಚ್ಛಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ.  ಮಕ್ಕಳು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧರಿಗೆ, ಜೋಡಿಗಳಿಗೆ, ಇತರರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರಾಮ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಆ ಅದೃಷ್ಟ ಇತರೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.1
 
ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿರುತ್ತದೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆ ಸಮುದಾಯಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಣಿವೆ ಕಂದರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. 

ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮೊದಲನೆ ಗುಂಪಿಗೆ ಅವರು ಬೇರೆ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ (ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ನಗರ)ರೊಡನೆ ಸೇರಿ ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಕೆ, ನಿರಕ್ಷರತೆ, ಅನಾರೋಗ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಅಸಮಾನತೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ವಸತಿ, ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು, ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಗರೀಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ನಿಶ್ಚಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಎದುರಿಸುವಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣತೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕಳ್ಳಬಟ್ಟಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವ್ಯಭಿಚಾರ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

1. ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ:- ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು ಗುಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಗಿರಿ ಕಂದರಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ-ಹಳ್ಳಗಳ ತಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ, ಆಧುನೀಕರಣದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಹಾಗೇನೆ ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲರೂಪವಾಗಿ ಅವರು ನವೀನ ಸಮಾಜದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಇನ್ನೂ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ನಾಗರೀಕ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಹಟ್ಟಿ, ಹಾಡಿ, ತಾಂಡಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು, ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಗ್ರಾಮ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.

2. ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಅಂಧ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆ:- ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡಂತಹವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕರಿರುತ್ತಾರೆ.  ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಹಿಂದಿನ ಇಲ್ಲವೇ ಈಗಿನ ನಾಯಕರೊಡನೆ ಸೇರಿಸಿ ಗುರುತಿಸುವುದುಂಟು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಲೊ, ಅಂದಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೊ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೊ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಆಚರಣೆಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲವೇ ತಮ್ಮ ಈಗಿನ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ, ಹಿರಿಯರ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಗೌರವದಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿ, ಅಂಧ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ರೋಗ ಬಂದಾಗ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕಾಣದೆ, ಔಷಧೋಪಚಾರ ಮಾಡಿಸದೆ ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆ ಹೊರುವುದು, ದೇವರಿದ್ದಾನೆಂದು ನಂಬುವವರು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾರರು. ಆದರೆ ರೋಗ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು, ವೈದ್ಯರಿಂದ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ದೇವರ ಮೊರೆ ಆದರೆ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಅನಕ್ಷರತೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ, ಬಡತನ, ದುರಂತಗಳು, ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಾದ ಸಾವು, ನೋವುಗಳು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗೆ, ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ಕಾರಣ ಆಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ನಾಗರೀಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಅಭ್ಯುದಯದ ಮನೋಭಾವ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. 

3. ಮದ್ಯಪಾನ:- ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಮದ್ಯಪಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಅದು ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಯ ಮೇಲೆ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕೈಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ. 

ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಮದ್ಯಪಾನಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅವಿನಾಭಾವ ನಂಟಿದೆ. ಆ ನಂಟಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಅಂಗವೇ ಆಗಿದೆ. ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು, ತೇರು ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಮದುವೆ, ಮುಂಜಿ, ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವೇ ಆಗಿದೆ. ಮನೆಗೆ, ಹಟ್ಟಿಗೆ, ತಾಂಡಕ್ಕೆ, ಬೀಗರು ಹಿರಿಯರು ಬಂದಾಗ, ಪಂಚಾಯಿತಿ ಹೇಳಲು ಪರಿಚಿತರು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಮದ್ಯಕೊಡುವ, ಊಟಕ್ಕೆ ಹಾಕುವ ಹಾಗೂ ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ತಾಂಬೂಲ ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಇದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಯಾರೂ ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಕುಡಿತದ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಂಸಾರಗಳನ್ನು ಬೀದಿಗೆ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 

ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ತನಕ ತಾವು ಸಾಕಿದ ನೂರಾರು ದನಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಾಂಬಾರು ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಶೃಂಗಾರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಾಡಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಡಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ, ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟೀಷರು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ ಮೇಲೆ, ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಆಗ ಕೆಲವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಹ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು ಅನಧಿಕೃತ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ಇದೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು.

ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಫಲರೂಪವಾಗಿ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾನನಿಷೇಧ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕುಡಿತಕ್ಕೆ ಅನಧಿಕೃತ ಕಳ್ಳಭಟ್ಟಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದೇಶಿ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಪರಿನಾಮವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಈಗ ಕಳ್ಳಭಟ್ಟಿ ಮದ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಬೆಲೆಗೆ ಬೇರೆ ಮದ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬಡತನ, ಅನಕ್ಷರತೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆ, ಮದ್ಯದ ಲಭ್ಯತೆ, ವೃತ್ತಿ ಸಭ್ಯತೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಟ್ಟ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸರಕಾರ ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಸಮಾಜವೇ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.

4. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣ:- ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದವರಿಗೂ ಅವರದೇ ಆದ ಹಬ್ಬ-ಹುಣ್ಣಿಮೆ, ದೇವರು-ದಿಂಡರು, ತೇರು-ಜಾತ್ರೆ, ಹಾಡು-ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇದೆ. ಅದರಂತೆ ಅವರು ಆಯಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗರೀಕತೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕೊರಗಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರು ಈಗ ನಾಗರೀಕ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೀವಿಸಲಾರಲು ಎಂಬ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ. ದೂರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಾಡು-ಕುಣಿತಗಳನ್ನು ನಾಡ ಉತ್ಸವ, ದಸರಾ ಉತ್ಸವ, ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ, ನುಡಿ ಹಬ್ಬ ಮುಂತಾದ ಉತ್ಸವ, ಸಭೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸಮಯ-ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಾಡು-ಕುಣಿತಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ದಿನಕಳೆದಂತೆ ಆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳೇ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳೇ ಅವರ ಸ್ಮೃತಿಪಟಲದಿಂದ ಜಾರಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಧುನೀಕರಣದ ಹಾಡು-ಕುಣಿತದ ಶೈಲಿಗಳೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಅವರಿಗೆ ನಾಗರೀಕ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

5. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ:- ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಗುಡ್ಡ, ಬೆಟ್ಟ, ಹಳ್ಳ ಕಂದರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಜೇನು, ಎಲೆ, ತೊಗಟೆ, ಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣು, ಹೂವು, ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸ, ಕೋಡು, ಕೊಂಬು, ಗರಿ, ಚರ್ಮ, ಹುಲ್ಲು, ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು, (ಕೆಲವನ್ನು ತಾವು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಮಾರುವುದು ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ರಾಜರಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಂಬರು ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಶೃಂಗಾರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು, ತಾವು ಸಾಕಿದ ದನಗಳ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೇರಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟೀಷರ ಆಗಮನದ ನಂತರ ರೈಲುಮಾರ್ಗ, ರಸ್ತೆ, ವಾಹನ ಸಂಚಾರ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅನೂಚಾನ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ನೆಲೆನಿಂತು ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವ್ಯವಸಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು, ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸಿದರು. ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವರು ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿಗೆ ಬಂದು ಕೃಷಿ, ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವರು ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತರಾದರು. ಇದರಿಂದ ಅವರ ಮೂಲ ವೃತ್ತಿಗಳು ಬದಲಾದವು, ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಗಳು ಪರಿಷ್ಕರಣಗೊಂಡವು. ಇದು ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. 

6. ಆರೋಗ್ಯ:- ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸ್ವಚ್ಛ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಜೀವನಶೈಲಿ ತುಂಬಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನಕರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಧಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ನಾಗರೀಕತೆಯ ಪರಿಚಯ ಆದಂತೆಲ್ಲಾ, ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಯ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದಂತೆಲ್ಲಾ, ಗುಣಮಟ್ಟವಲ್ಲದ ಮಾದಕ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಂತೆಲ್ಲಾ, ವಿಶ್ರಾಂತಿರಹಿತ ಜೀವನಪದ್ಧತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆಲ್ಲಾ, ಇತರೆ ನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಾಡುವ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳು ಅವರನ್ನೂ ಕಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅವರು, ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಈ ಹೊಸ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದರು. ಅವರೂ ಇತರರಂತೆ ಸರಕಾರಿ-ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನೇ ಮೊರೆಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಅವರ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿಕಿತ್ಸಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.2
 
ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು
ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರಕಾರಗಳು ಅವರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಹಾಡಿ, ಹಟ್ಟಿ, ತಾಂಡಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ಶಾಲೆ, ಅಂಗನವಾಡಿ, ಮುಂತಾದ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ (ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲವೆ ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ) ಇದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರಕಾರಗಳು ರೂಪಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಶುಭ ಸೂಚನೆ. ಆದರೆ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಲ್ಲಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಳವರು, ಕೊರಗರು, ಜೇನುಕುರುಬರು, ಕಾಡುಕುರುಬರು, ಹಕ್ಕಿ ಪಿಕ್ಕಿ ಜನಾಂಗ ಮುಂತಾದವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಗೆ ಬರಬೇಕಾಗಿದೆ. 
 
ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
  1. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ, 1) ಚ.ನ. ಶಂಕರರಾವ್, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪುಟ-2 ಜೈ ಭಾರತ್ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಂಗಳೂರು, 2008, ಪು 144-145. 2) ಪ್ರೊ.ಜಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು, 2015, ಪು 335-354.
  2. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ - ಚ.ನ.ಶಂಕರ ರಾವ್ ಪು.117-118
]]><![CDATA[ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಪಾತ್ರ]]>Fri, 20 Dec 2019 05:14:01 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/4262312
Picture
ಪೀಠಿಕೆ 
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಲದಿಂದಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದೆನು ನಾನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪರ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಪದ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಗೃಹಿಣಿ, ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ಮಹಿಳೆ ದೇಶದ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹೆಮ್ಮೆ ಕೂಡ. ಯತ್ರ ನಾರ್ಯಸ್ತು ಪೂಜ್ಯಂತೇ ರಮಂತೇ ತತ್ರ ದೇವತಾಃ ಎಂದೂ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದು
ಮಾತೆಯಿಂ ಹಿತವರಿಲ್ಲ ಕೋತಿಯಿಂ ಮರುಳಿಲ್ಲ
ಜ್ಯೋತಿಯಿಂದಧಿಕ ಬೆಳಕಿಲ್ಲ ದೈವವು
ಜಾತನಿಂದಲ್ಲ ಸರ್ವಜ್ಞ
ಎಂಬ ಸರ್ವಜ್ಞನ ವಚನದಂತೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳಾಗಿ, ಸೋದರಿಯಾಗಿ, ಮಡದಿಯಾಗಿ, ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಸಾಹಸ, ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಕ್ರೀಡೆ, ಸಂಗೀತ.... ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ಮಹಿಳೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾಳೆ. 
ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಯೆಂದು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯು ಸಮಾಜದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೂಗು ಬಹು ಹಿಂದಿನದು. ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮುದಾಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳು ಸಮಾಜವೊಂದರ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾದುದು ಮತ್ತು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದುದು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು 1975ರ ವರ್ಷವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ವರ್ಷವನ್ನಾಗಿ, 1980ರ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರ್ಷವಾಗಿ, 1975-85ರ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮಹಿಳಾ ದಶಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 1977 ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲೋಸುಗ ನೇಮಿಸಿದ ಸಮಿತಿಯೊಂದರ ವರದಿಯನ್ವಯ 1992ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.

1950 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳೂ ಸಹ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿರುವುದು ಸ್ತುತ್ಯಾರ್ಹವಾದುದಾದರೂ ಇನ್ನೂ ಬಹು ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ  ಮಹಿಳೆಯರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವೇಗ ಹಾಗೂ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಪ್ರಭಾವಿಸಬಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನನ್ನು ಮನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು; ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿರಂತರ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಇಂದಿನ ಪರ್ವಕಾಲವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯಾಚಾರ, ದುರಾಚಾರ, ಹಿಂಸೆ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ...  ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಸಶಸ್ತೀಕರಣ ಆಂದೋಲನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಜಾಗೃತಿಯ ಅಲೆಯನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿವೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಆಂದೋಲನಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ನ್ಯಾಯೋಚಿತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಶಸ್ತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ವೇಗವರ್ಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಸುತ್ತಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು: SHG, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಮುದಾಯ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು... ಇತ್ಯಾದಿ
 
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಅರ್ಥ:
ಸಬಲೀಕರಣ ಎನ್ನುವ ಪದವು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಬಲೀಕರಣ ಎನ್ನುವುದು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಶಕ್ತಿವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಹೀಗೆ ಅವರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸದೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವದು ಮಹಿಳಾವಾದಿಗಳ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಸಬಲೀಕರಣ ಎನ್ನುವುದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ;
  1. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ,
  2. ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ,
  3. ಆತ್ಮಗೌರವ,
  4. ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ,
  5. ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯುವುದು.
 
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು:
ರಾಮಚಂದ್ರ ಜೋಷಿ (2013) ಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯತೆ, ಅಸಮಾನತೆ, ಅನರ್ಹತೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಬಗೆಯ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೂ ಕೂಡ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾದ ಅಂತಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ.

ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಸಮಾನತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವುದೆ ಸಬಲೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಅಸಮಾನತೆ, ಅನರ್ಹತೆ, ನಿರ್ಬಂಧನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಾನತೆ, ಅರ್ಹತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವದೇ ಸಬಲೀಕರಣವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರಂತೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸಬಲೀಕರಣ.
 
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ 1990ರ ಪ್ರಕಾರ
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಮಹಿಳೆಯರ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅವರ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದು. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವು ಈ ಕೆಳಗಿನ 4 ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಧಾರ, ಹಕ್ಕು ಚಲಾವಣೆ, ಸದಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕು. ಅದು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಈ ಮೇಲಿನ ಅಂಶಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿರಬಹುದು.
 
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳು:
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೊಂಡಂದಿನಿಂದ ಲಿಂಗ, ಜಾತಿ, ಮತ, ಪ್ರದೇಶ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯರಹಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ವಿಧಿಗಳು ಇಂತಿವೆ;
  1. ಸಂವಿಧಾನದ 15ನೇ ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನತೆ ಒದಗಿಸಿದೆ.
  2. ಸಂವಿಧಾನದ 15(2)ನೇ ವಿಧಿಯನ್ವಯ ಜಾತಿ, ಮತ, ಪಂಥ ಹಾಗೂ ಲಿಂಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.
  3. ಸಂವಿಧಾನದ 15(3) ವಿಧಿಯನ್ವಯ: ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ವಿಶೇಷ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಜರುಗಿಸಿರುವುದು.
  4. ಸಂವಿಧಾನದ 16 ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವುದು,
  5. ಸಂವಿಧಾನದ 39 (ಡಿ) ಅನ್ವಯ - ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಮಾನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ವೇತನ ನೀಡುವುದು.
 
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
  1. ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು.
  2. ಪುರುಷರ ಪರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ತಾರತಮ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
  3. ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯತ್ತ ಸಾಗುವಂತೆ ಸುಧಾರಣೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು.
  4. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸರ್ವರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಲು ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದೊರಕುವಂತೆ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದು.
 
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಯೋಜನೆಗಳು:
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಹಾಯ, ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ, ವಸತಿಹೀನರಿಗೆ ವಸತಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ವಯಸ್ಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಬಲಾ, ಸಾಂತ್ವನ ಯೋಜನೆ, ಉದ್ಯೋಗಿನಿ, ಮಹಿಳಾತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆ, ತಾಯಿಭಾಗ್ಯ ಯೋಜನೆ, ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಸೂತಿ ಆರೈಕೆ, ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆ, ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆ, ಸಮಗ್ರ ಶಿಶು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ, ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಮಾತೃತ್ವ ಸಹಯೋಗ್, ಮಹಿಳಾ ಸಶಕ್ತೀಕರಣ, ನಯೀ ರೋಷ್ನಿ, ಸಾಕ್ಷರ ಭಾರತ, ಸ್ತ್ರೀ-ಶಕ್ತಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪು ಯೋಜನೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. 2010ರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ದಿನದಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮಿಷನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಮಹಿಳಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ;
  1. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಬಡಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಾಗಿ ಅರಿವು ನಿರ್ಮಾಣ ಶಿಬಿರ,
  2. ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ,
  3. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು,
  4. ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,
  5. ದುಡಿಯುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಮುಂತಾದವು.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ ಎಂದರೆ,
ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತಃಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಲು ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕರ ಗುಂಪೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಕಿರು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವುದೇ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಉಗಮ:
  • 1975 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಮಹಮ್ಮದ್ ಯುನಸ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಿರು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ತಳಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. 1971 ರ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಲು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಮನೆ, ಮಠಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಂಗಾಲಾದ ಜನ ಸಮುದಾಯದ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದ್ದೇ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.
  • ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮೂಹ (Credit Management Groups) ಗಳೆಂದು 1980ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ Mysore Resettlement and Development Agency (MYRADA) ಯು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ತದನಂತರ 1987 ರಲ್ಲಿ ಈ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮೂಹ (Credit Management Groups) UÀ¼À£ÀÄß National Bank for Agricultural and Rural Development (NABARD) ನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳೆಂದು (Self Help Groups (SHGs) ಮರುನಾಮಕರಣಗೊಳಿಸಿತು.
  • ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ ನೇತೃತ್ವದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 2000-01 ರಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳನ್ನಾಗಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಿಸುವುದು, ಆದಾಯೋತ್ಪನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ರಚನೆ:
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘವು 10 ರಿಂದ 20 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಮೂಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 18 ರಿಂದ 45 ವಯೋಮಾನದೊಳಗಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೊಂದು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪಿಗೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಂಪು ಪ್ರತಿವಾರ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ನಿಗದಿತ ದಿವಸದಂದು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಭೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವಾರ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿತಾಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಧಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊತ್ತದಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಧಿಯಿಂದ ಗುಂಪು ತನ್ನ ಸದಸ್ಯೆಗೆ ನಿಗದಿತ ಬಡ್ಡಿದರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಅಥವಾ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಸಾಲವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತಿ, ವರ್ಗಗಳೆಂಬ ಭೇದ-ಭಾವವಿರದ ಈ ತಂಡ ರಚನೆಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ 3 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ 6 ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. 3 ತಿಂಗಳು ಅಂದರೆ 12 ವಾರ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಉಳಿತಾಯ ಪಾವತಿಸಿರಬೇಕು. ಸದಸ್ಯರು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಶಿಸ್ತು, ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ದಾಖಲಾತಿ ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಭೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು. ವಾರದ ಸಭೆ ಕಡ್ಡಾಯ, ಸಂಘಗಳು ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಸಾಲದ ಹಣದಿಂದ ಸಂಘದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಹಾಗೂ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು:
  1. ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಉಳಿತಾಯ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು,
  2. ಈ ಗುಂಪು ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು
  3. ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ;
  1. ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು,
  2. ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಥ್ರ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು,
  3. ಉಳಿತಾಯದ ಮನೋಭಾವನೆ ಮೂಡಿಸುವುದು,
  4. ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ಮತ್ತು
  5. ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿ ದರದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡುವುದು.
 
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು:
  • ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆದಿರಬೇಕು,
  • ಪ್ರಥಮ ಹಂತದ ಸಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸಾಲದ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವುದು,
  • ಕಂತು ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು,
  • ಸಂಘದ ಗ್ರೇಡ್‍ ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
 
ಸಾಹಿತ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಾಮರ್ಷೆ:
1) ಯೋಜನಾ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ ಜೂನ್, 2012:
ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಣ ಉಳಿತಾಯದ ಮನೋಭಾವನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿವಾರವು ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇರುವುದು, ಹಣವನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುವುದು, ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಹೊಂದುವುದು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.
 
2) ಚ.ನ. ಶಂಕರರಾವ್, 2013:
ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. 
 
3) ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ-ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪತ್ರಿಕೆ (ತ್ರೈಮಾಸಿಕ) ಜೂನ್ 18, 2016:
ಸಬಲೀಕರಣ ಎನ್ನುವ ಪದವನ್ನು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯು ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.
 
4) ಡಾ. ಪುಷ್ಪಾ ಬಸನಗೌಡರ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ, 2015:
ಈ ಗ್ರಂಥವು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಅರ್ಥ, ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ ಆಯಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಅರಿಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.
 
5) ಡಾ. ಮಹಾದೇವ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಜೋಷಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಗುರುರಾಜ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಜೋಷಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ (ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು), 1998:
ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.
 
ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನ:
ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೇಳಿಕೆ: ಈ 21 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚರ್ಚಿತವಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಷಯ. ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಗತಿಸಿದ್ದರೂ ಮಹಿಳೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಂತೂ ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಶೋಚನೀಯವಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯು ಇಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ-ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು, ಹಿಂಜರಿಕೆ, ಸಂಕುಚಿತತೆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದಂತಿವೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
 
ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶಗಳು:
  1. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ರಚನೆ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು.
  2. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸದಸ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಾದ  ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವುದು.
  3. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಮಹಿಳೆಯರ ಉಳಿತಾಯದ ಮನೋಭಾವನೆ, ಆದಾಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದು.
  4. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು.
ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು; ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಹೊನ್ನತ್ತಿ, ಹನುಮಾಪುರ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಕಾಕೋಳ, ಬುಡಪನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
 
ಸಂಶೋಧನಾ ವಿನ್ಯಾಸ
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.
 
ನಮೂನೆ ಮತ್ತು ನಮೂನೆಯ ಗಾತ್ರ:
ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಈ ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯ ನಮೂನೆ / ಗುಚ್ಛ ನಮೂನೆ (Cluster Sampling) ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ 15 ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ 150 ಫಲಾನುಭವಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು / ಮಾಹಿತಿದಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
 
ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ವಿಧಾನ:
ಮಾಹಿತಿದಾರರಿಂದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಂದರ್ಶನಾ ಅನುಸೂಚಿ (Schedule) ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮಾಹಿತಿದಾರರೊಡನೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಂದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಶನಾ ಅನುಸೂಚಿಯು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
 
ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮೂಲಗಳು:
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವಿಧಾನಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂದರ್ಶನ ಅನುಸೂಚಿಯ ಮೂಲಕ ನೇರ ಸಂದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಮಾಹಿತಿದಾತರಿಂದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಪಾಕ್ಷಿಕಗಳ ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು, ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
ದತ್ತಾಂಶಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:
ಈ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತೀಕರಣ (Coding), ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Assessment), ಕೋಷ್ಟಕ (Table) ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ (Statistical Method) ದ ನೆರವಿನಿಂದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ವರದಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನದ ಇತಿ-ಮಿತಿಗಳು:
  • ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಕೇವಲ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.
  • ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕಾಲವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
  • ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯ ಕೆಲವು ಫಲಾನುಭವಿ ಸದಸ್ಯರು ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
  • ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಡಗಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಆಯ್ದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
  • ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ 150 ಮಾಹಿತಿದಾರರೊಂದಿಗೆ ಅಂತಃಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು/ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
 
ಸಂಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಗಳು:
1. ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿರುವುದು:
ಸದರಿ ಕೋಷ್ಟಕ-1.1 ನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ 24 - 35 ವಯೋಮಾನದ ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರು ಅಂದರೆ, 55 ಜನ ಅಶಿಕ್ಷಿತ ಮಹಿಳೆಯರು (37%), 42 ಜನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ (28%) ಪಡೆದವರು ಹಾಗೂ 24 ಜನ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ (16%) ಪಡೆದವರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿತಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
Picture
2. ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ:
ಈ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿರುವುದು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ವಿವಾಹದ ತರುವಾಯ ಕುಟುಂಬದ ಹಲವಾರು ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆಂಬುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.
Picture
3. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಪೂರಕ ಉದ್ಯೋಗಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ:
ಸದರಿ ಕೋಷ್ಟಕ-1.3 ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ-ಪೂರಕ ಆರ್ಥಿಕ/ ಉತ್ಪಾದಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತೊಡಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಕಸುಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿರುವುದು ದಿಟವಾಗಿದೆ.
Picture
4. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ತರುವಾಯ ಸದಸ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಆದಾಯ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ:
Picture
ಸದರಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ ಸೇರುವ ಮೊದಲಿನ ತಿಂಗಳ ಆದಾಯವು ರೂ. 1000 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದು (57%), ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ ಸೇರಿದ ತದನಂತರ ರೂ. 2500-3500 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಪಡೆಯುವವರ ಪ್ರಮಾಣ 85 (57%) ರಷ್ಟು ಇದ್ದುದು 35 (23%) ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘ ಸೇರಿದ ತರುವಾಯ 2 ರಿಂದ 2 1/2 ಪಟ್ಟು ಆದಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.
 
5. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳು:
Picture
Picture
ಸದರಿ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕೋಷ್ಟಕ-1.5 ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕವಾದ ಹಲವಾರು ವಿಷಯ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಸರಾಸರಿ 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾಳಜಿ, ಅರಿವು, ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಸಂಘದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರೆಗಿನ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಾದ (144-96%) ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಮಹಿಳೆಯರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಬಲರಾಗಿದ್ದು ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
 
ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು:
  1. ಸದರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ 50 ಪ್ರತಿವಾದಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಶೇಕಡಾ 74% ರಷ್ಟು, ಇರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.
  2. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ 50 ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 62% ರಷ್ಟು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಲಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
  3. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಶೇಕಡಾ 50% ರಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ಹಣ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
  4. ಸದರಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರದ ತಿಂಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ 54% ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಆದಾಯವು 2 ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಂದರೆ 2000 ರಿಂದ 4000 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
  5. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.
  6. ಹಾಗೆಯೇ 6 ಜನ ಸದಸ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ (4%) ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೃದ್ಧಿ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
 
ಸಲಹೆಗಳು:
  1. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.
  2. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರ ಕುಟುಂಬದವರ ಸಹಕಾರ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
  3. ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಿಗುವ ಸಾಲ-ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
  4. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರಯುತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
  5. ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿದೆ.
 
ಉಪಸಂಹಾರ:
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವೆನ್ನುವುದು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಬದಲಾದ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ದಾಪುಗಾಲು ಇಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‍ ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ, ಉಳಿತಾಯ ಮನೋಭಾವನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಾತ್ಯಾತೀತವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳು ಆದಾಯೋತ್ಪನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಅವರ ಜೀವನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಗೋಚರವಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವ-ಸಹಾಯ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಂತರದ ಅವರ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಗತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯೇನಲ್ಲ.
 
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು:
  1. ಚ. ನ. ಶಂಕರರಾವ್- ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೃತ ಆವೃತ್ತಿ-2013, ಜೈ ಭಾರತ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳೂರು, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ, 488 ರಿಂದ 562.
  2. ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪತ್ರಿಕೆ, ಜೂನ್ 2015, ಪ್ರಕಾಶಕರು - ಜಯದೇವ ವೈ ಮೆಣಸಗಿ, ವಿಧ್ಯಾನಿಧಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗದಗ, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ- 14.
  3. ರಾಮಚಂದ್ರ ಜೋಷಿ, ಸಮಗ್ರ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ದ್ವಿತೀಯ ಮುದ್ರಣ - 2011, ಪ್ರಕಾಶಕರು - ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಬಿ. ಕೊನೆಕ್, ಗುಲಬರ್ಗಾ, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ - 376, 681 & 685.
  4. ಚ. ನ. ಶಂಕರರಾವ್, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ, ಜೈ ಭಾರತ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮಂಗಳೂರು, ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ - 145 - 147 & 158.
  5. ಡಾ. ಮಹಾದೇವ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಜೋಷಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಗುರುರಾಜ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಜೋಷಿ, (1998), ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ (ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು), ಸುಶೀಲ ಪ್ರಕಾಶನ, ಧಾರವಾಡ.
  6. ಪುಷ್ಪಾ ಬಸನಗೌಡರ, (2015), ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆ-513, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ.
]]><![CDATA[ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರಣೆ - ಒಂದು ಚಿಂತನೆ]]>Sat, 29 Dec 2018 12:45:03 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/2137603
Picture
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಮುನ್ನಡೆಯಬೇಕು, ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು  ಎಂದಾದಲ್ಲಿ  ಅದಕ್ಕೆ  ಆರು  ಅಂಶಗಳು  ಅತಿಮುಖ್ಯ  ಹಾಗೂ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಬಂಡವಾಳ, ಕಚ್ಚಾ ಪದಾರ್ಥ, ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಈ ಆರರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶಗಳು. ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಂಬಂಧ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಹಾಗೆ.
ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸರಿ ಯಾವುದು, ತಪ್ಪು ಯಾವುದು ಎಂದು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಹ ಮನುಷ್ಯ ಯಾಕೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಏನಿರಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹಲವು ಹತ್ತು ಮುಖಗಳನ್ನು ನಾವು ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಇದೆ, ಇರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ನಡವಳಿಕೆ, ರೀತಿ-ನೀತಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು, ಮನೋಭಾವ, ವೈಚಾರಿಕತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ  ರೀತಿಯ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೆೇರೆ ಬೇರೆ  ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ತರುವುದು ಹೇಗೆ?

ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯರ ನಡುವೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮರಸ್ಯ ಬರುವುದೇ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವಾಗ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ  ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ತರುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಾಂಧವ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಂತಿಗೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಂತಿಗೆ ಭಂಗ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ.

ಈ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ಕೆಲಸದ ನೀತಿ. ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ  ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ, ಸರಿಯಾದ ನಡವಳಿಕೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತಿನ ಜೀವನ. ಶಿಸ್ತಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಮೂಲತಃ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮನಃಸಾಕ್ಷಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗನ್ನಡಿಯನ್ನು ತೆರೆದು ಸರಿ ಯಾವುದು, ತಪ್ಪು ಯಾವುದು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವು   ಮೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ,  ಪಶ್ಚಾತಾಪ  ಪಡುತ್ತಾನೆ,  ಮನಸ್ಸಿದ್ದಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಸಹ ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವನ ಅಹಂ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಬಂದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಒಳಗೊಳಗೆ ಪಶ್ಚಾತಾಪ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ತಾನು ಮಾಡಿರುವುದು, ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಏಕೆ ಅಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ? ಅವನ ತೊಂದರೆಗಳೇನು? ಮಾನಸಿಕ, ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸಾರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿವೆಯೇ? ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅವನ ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲಾಗಿದೆಯೇ? ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಇನ್ನೇನೋ ಕಾರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಉದ್ಯೋಗಿಯೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವೊಂದು  ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ  ಈ  ರೀತಿಯ  ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಅವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡಿ ಅವನ ಮನಃಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಿ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆ ಅಥವಾ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬೇಕೆ? ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದೇ ಕಠಿಣವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಇರುವುದೂ ಸಹ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏನಪ್ಪ, ನಾನು ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ, ಸ್ವಯಂ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬೇರೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ್ಯೂ ಸಹ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಸುಮ್ಮನೆ ಇದೆ, ಯಾವ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಜರುಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ನಾನ್ಯಾಕೆ ಮಾತ್ರ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರುತ್ಸಾಹಿಯಾಗಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣ ಹಾಳಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಸಹ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಸ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ರೀತಿನೀತಿಗಳು, ನಿಯಮಗಳು, ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಯಿ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕ. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಲಿಖಿತವಾಗಿರಬಹುದು, ಮೌಖಿಕವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಯಮಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಶಿಸ್ತು ಸ್ವಯಂ ಶಿಸ್ತಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದು.

ಸ್ವಯಂ ಶಿಸ್ತು ಇರುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತಾವೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾವುದು ಸರಿ-ಯಾವುದು ತಪ್ಪು ಎಂಬುದನ್ನು ತಾವೇ ಆಲೋಚಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಿಂತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ   ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಾವು ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕೆಂಬ ಛಲ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ದಿನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರೆ ಸಾಕು, ದಿನದ ಕೊನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪು. ಇವರ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿರಬೇಕು. ಈ ನಡವಳಿಕೆ ಇರುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಇವರ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ಇವರಿಗೆ ಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ, ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು,  ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇವರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಿಂತ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರಬೇಕು, ಏನನ್ನಾದರೂ  ಸಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ  ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ  ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಸ್ಯೆಯ  ಮಕ್ಕಳು.  ಅಶಿಸ್ತಿನ  ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿ ತೋರಿ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನಾಯಿ ಬಾಲ ಡೊಂಕು ಎಂಬಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು, ಆದರೂ ಸಹ ಗೋರ್ಕಲ್ಲ ಮೇಲೆ ಮಳೆಗರೆದಂತೆ ಈ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್ನ ಪ್ರಯತ್ನ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ತಡೆಗಟ್ಟುವ ವಿಧಾನ (Preventive Approach), ಗುಣಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನ, (Curative Approach) ಮತ್ತು  ದಂಡನೀತಿ (Punitive Approach). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡನೀತಿ ಅಂದರೆ ಶಿಸ್ತಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಅಸ್ತ್ರಗಳು.

ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು (25) ವರ್ಷಗಳ ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದುರ್ನಡತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹಜ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲೂ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ  ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲೂ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಕೆಲವೊಂದು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಸಹಜ ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಡೆಸುವುದು ಅತಿಮುಖ್ಯ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಕೆಲವೊಂದು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ:

ಸುಮಾರು  ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ  ಈ  ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ  ಹಲವಾರು  ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು  ನಡೆಸುವಾಗ ಕೆಲವೊಂದು ಅಡೆತಡೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ  ಉದ್ಯೋಗಿಯು ಹೆಚ್ಆರ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅವರ ಸಹಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಫೋರ್ಜರಿ ಮಾಡಿ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸಿ ಅವುಗಳ ದುರುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆ ನನಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ, ನಂತರ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು  ತಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಅಪಾದಿತ ನೌಕರರು ತಮಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿಣಿತಿ ಇಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅನುಭವವಿಲ್ಲ, ತಾವು ಕೇವಲ ಐ.ಟಿ.ಐ. ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ತಮಗೆ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನನಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ಏನೆಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ತಾವು  ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರರು, ತಮಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕಾನೂನಿನ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಸ್ಥಾಯಿ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಇತ್ತು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬಾಂಬೆ ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಕೇಸ್ನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಎಂಬ ತತ್ವ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಮನವಿಯನ್ನು ನಾನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ  ಆಪಾದಿತ  ನೌಕರರಿಗೆ  ವಕೀಲರ  ಸಹಾಯವನ್ನು  ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟೆ. ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕೇವಲ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರು ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಸಹ ಐ.ಟಿ.ಐ. ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಟ್ಟೆ. ನಂತರ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ನನ್ನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿದ ಆಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಸವಾಲು ಮುಗಿಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಸಾಕ್ಷಿ, ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಫೋರ್ಜರಿ ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊರಗಿನ ಒಬ್ಬ ಪರಿಣಿತರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಮುಖ್ಯವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಅವರು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಬರವಣಿಗೆ, ಹೆಚ್ಆರ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಹಿಯನ್ನು ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ತದನಂತರ ಫೋರ್ಜರಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಪಾದಿತ ನೌಕರರೇ ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅವರ ಪಾಟೀಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡಲು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಸಹಜ  ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ  ಅನುಗುಣವಾಗಿ  ನಾನು  ನನ್ನ  ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿದೆ. ಆಗ ನನಗೆ ಕಂಡು ಬಂದ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮತವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗೆ ಈ ಹೊರಗಿನ ಪರಿಣಿತ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪಾಟೀಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡುವ ಅನುಭವ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎರಡೂ ಇಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪಾಟೀ ಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾನೂನಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಹಜ ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ನಾನು ಮನಗಂಡು ಅದರಂತೆ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಈ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪಾಟೀ ಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಅವರು ವಕೀಲರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆತಂದು ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಟ್ಟೆ. ನಂತರ ಅದೇ ರೀತಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ವಕೀಲರನ್ನು ಕರೆತಂದು ಈ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪಾಟೀ ಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದಾದ ನಂತರ  ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ನಂತರ ನನ್ನ ವಿಚಾರಣಾ ವರದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ಡಿಸ್ಮಿಸ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅದಾದ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೇಸಿನ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆದು ನನ್ನ ಸಾಕ್ಷಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಸವಾಲು ಸಹ  ನಡೆಯಿತು. ಆಗ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕೇವಲ ಪರಿಣಿತ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪಾಟೀಸವಾಲನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ನಾನು ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ತೀರ್ಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದೆಂದರೆ ಈ ರೀತಿ ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ  ಪರಿಶೀಲನೆ  ಮಾಡಿ  ಆಪಾದಿತ  ನೌಕರರಿಗೆ  ತಮ್ಮನ್ನು  ತಾವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು  ಎಲ್ಲ  ರೀತಿಯ  ಸಹಾಯವನ್ನು  ಮಾಡಿದ  ಪ್ರಶಂಸೆ  ಮಾಡಿ  ತಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲೂ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕು, ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನೆರವು ನೀಡಲೇಬೇಕು.

ಈ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯ ವಿವಾದಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಪ್ರತಿದಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ತಡವಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೌಕರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಡಿಸ್ಮಿಸ್ ಆದದ್ದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಇರಬಹುದು. ಕಾರಣ ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಇವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ದಿನಾ 5 ರಿಂದ 10 ನಿಮಿಷ ತಡವಾಗಿ ಬಂದರೆ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಗೆ ಬರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಹ ಅದೇ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತಳೆದಿರಬಹುದು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಆ ರೀತಿ ತಡವಾಗಿ ಬರುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅವರು ತಾವು ಕಛೇರಿಗೆ ಬರುವ ಬಗ್ಗೆ ಅದೇ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತಳೆದಿರುತ್ತಾರೆ.  ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೊದಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಈ ಕೇಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವಾಗ ನೌಕರರ ಪರವಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದು, ಎರಡನೆಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನೌಕರರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೊಡಬಹುದು. ದುರದೃಷ್ಟಕರ ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ, ವಿಚಾರಣೆಗಳ ನಂತರ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಕೊಡುವ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪರಿಮಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು, ಇಂತಹ ದುರ್ವರ್ತನೆಗೆ ಇಂತಹದೇ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಐ.ಡಿ.ಆಕ್ಟ್ನ ಸೆಕ್ಷೆನ್ 11(ಎ)ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ತೀರ್ಮಾನಗಳೇ ನಮಗೆ ಕಾನೂನು. ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮೊದಲನೇ ಹಂತ, ಉಚ್ಛನ್ಯಾಯಾಲಯ ನಂತರದ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕೊನೆಯ ಹಂತ. ಈ ಮೂರು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿ ಕೇಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಒಂದು ಹಂತದ  ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಳೆದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು  ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನಂತಹ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು  ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಾವು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ  ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನಡೆಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಹುಡುಕಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬಹುಶಃ ಮೊಸರನ್ನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಹುಡುಕಿದಂತೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಸಹಕಾರ ಇಲ್ಲದೇ ಭಾಗಶಃ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೇವೆ, ಆಗ ಆ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಆದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ವಿಚಾರಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿವೆಯೇ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ನಾವು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗದಂತೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೇಸನ್ನು ನಡೆಸಿ ನೌಕರರ ಪರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನೌಕರರ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಂಸಾರಿಕ ತಾಪತ್ರಯ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅವನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೊಟ್ಟ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಬೇರೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನ ಪಡೆದ ನೌಕರರು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣ ಹಾಳಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ನೌಕರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಂಡು ಸರಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಲೂಬಹುದು, ವರ್ತಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ವರ್ತಿಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ನೌಕರರು ತಳೆಯುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಹ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವು ನೌಕರರು ಅವನನ್ನು ನಾಯಕ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಂದಾಳಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಬಹುದು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇದು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೇರೆ ನೌಕರರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಜನ ನೌಕರರ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಹಾಗೂ ಗುರುತರವಾದ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ನನಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಆರೂ ಜನ ನೌಕರರು ತಮ್ಮ ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಅವಿಧೇಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು, ಅವರು ಆದೇಶಿಸಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡದೇ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಅವರುಗಳನ್ನು ಬೈದ ದುರ್ವರ್ತನೆಯ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ದಿನದಿಂದಲೂ ಅವರ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಭಾಷೆ ಅಹಿತಕರ  ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿತ್ತು. ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಅವರ ಸಹಕಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಮೇಲೆ, ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯವರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮೇಲೆ ವಿನಾಕಾರಣ ಕೂಗಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು  ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಬಾರಿ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀತಿ ನಡವಳಿಕೆ ತೋರಿಸಬಾರದೆಂದು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಅದರಂತೆ ನಡೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸಹ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳು ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯದೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಜೊತೆ ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯು ಸಹ ಶಾಮೀಲಾಗಿ ಮೊದಲಿನ ಅಹಿತಕರ ವರ್ತನೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯದಂತೆ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಬಾರಿ ವಿಚಾರಣಾ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡುವಾಗ ತಕರಾರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡದೇ ಅವರಿಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಲು ಕೊಟ್ಟ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿ ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಬೈದು ಹರಿದು ಹಾಕಿದ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮುಂದೆ ಎಸೆದು ನಡಾವಳಿಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯದೇ ಹೊರಟುಹೋದರು. ನಂತರ ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳು ಅಹಿತಕರ  ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅದಾದ ನಂತರ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡು ವಿಚಾರಣಾ ವರದಿ ಇಲ್ಲದೇ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದದ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆದು, ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ತಮ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳ ಪರ ವಕೀಲರು ವಿಚಾರಣೆ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು  ಎತ್ತಿದರೂ ಸಹ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸದೇ ಮುಕ್ತಾಯ   ಮಾಡಿರುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ, ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳ ಅವಿಧೇಯ ಹಾಗೂ ಅಸಭ್ಯ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ವಾತಾವರಣ ಅಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸದೇ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಿರುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬ  ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ರೀತಿ ಕೆಲವೊಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ  ಈ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಡೆ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಬಯಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆದಿಲ್ಲ, ಅವರಿಗೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಶಿಕ್ಷೆ ಸರಿಯಲ್ಲ, ಅವರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಾಂತಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಳಗಡೆ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣ ಇನ್ನೂ ಹದಗೆಡುತಿತ್ತು.

ಈ ರೀತಿ ಹಲವು ಹತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹದೇ ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಡಬೇಕು, ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಗೆ ಇಂತಹದೇ  ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಆಯಾ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ವರ್ತನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪರಿಹಾರ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಆ ಪರಿಹಾರ ಸೂಕ್ತವಾಗದೇ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದಲ್ಲಿ ಆ ನೌಕರರ ಸಹಕಾರ ಸಿಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ. ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆ ನೌಕರರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಅದರಂತೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಆ ನೌಕರ ಎಷ್ಟೇ ಕೆಟ್ಟವನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದು ಖಂಡಿತ.  ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ನೌಕರರಿಗೂ ಯಾವುದು ಸರಿ, ಯಾವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ತನ್ನದೇ ಆದ ಮನಃಸಾಕ್ಷಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ನೌಕರರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಳ್ಮೆ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಕತ್ತೆಗೆ ಇರುವ ತಾಳ್ಮೆ ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಕೆಲವು ನೌಕರರು ನಮ್ಮ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಜೊತೆ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಜೊತೆ ಅಥವಾ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಕಾಲು ಕೆರೆದು ಜಗಳ ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು, ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯು ಜಗಳ ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಸಹ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಮೂಲಕ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಸರಿಯಾದ ನಂಬಿಕೆಯ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಸಂಬಂಧ. ಈ ನಂಬಿಕೆಯ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೊದಲ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಬೈಠಕ್ಗಳು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಬೈಠಕ್ಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಪ್ರಗತಿ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಂದು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿನಾ ಕಾರಣ ಬೈಠಕ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಾಗ ಮೊದಲ ಮೂರು  ನಾಲ್ಕು ಬೈಠಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಅಮಾನತು ಮಾಡಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಭತ್ಯೆ ಕೊಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಂತೂ ಹೆಚ್ಚಿನ  ಆತುರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿಯದೆ ವೃತ್ತಿಪರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವುದೇ  ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಸಹ ದುಸ್ತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡುವುದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಈ ವಿಚಾರಣೆ ಸತ್ಯಾಂಶವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು  ಒರೆಹಚ್ಚಿ  ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಲು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಹರಸಾಹಸ ಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಭತ್ಯೆಯ ಮೊತ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಎಲ್ಲಾ  ರೀತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಜ ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಬಲ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ದಾಖಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳ  ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಪಾದಿತ  ನೌಕರರ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅದರಂತೆ ನಡೆಸುತ್ತೇವೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ ಒಂದು ವೇಳೆ ಉದ್ಯೋಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಆದ ನಂತರ ಆ ವಿವಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ನೌಕರರ ಹೇಳಿಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನನಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಬಲವಂತ ಮಾಡಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನನಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಟ್ಟುಕಥೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅನುಕಂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರವಹಿಸಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದಾಗ ಏನನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿಲ್ಲ, ಏನನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ ಎಂದು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ದಾಖಲು ಮಾಡಿಲ್ಲ, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಸುಳ್ಳು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮುಂದೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಕ್ರೇನ್ ಆಪರೇಟರ್ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದೆ. ಆ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರ ತನಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತನ್ನ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ. ಅದರಂತೆ ನಾನು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದೆ. ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಗಿದು ನನ್ನ ವರದಿ ತಲುಪಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಆದ ನಂತರ ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರ ವಕೀಲರು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲೇ ಇಲ್ಲ, ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಬೈಠಕ್ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೇಲಿನ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಓದಿ ಹೇಳಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇನೆ, ಈ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಬರೆಯುವುದು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿತ್ತು. ಸಾಕ್ಷಿ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಟೀಸವಾಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರ ವಕೀಲರು ನಾನು ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ತೋರಿಸಿ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬೆರಳಚ್ಚು ಮಾಡಿಸುವ ಆತುರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಅಂಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿತ್ತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರವಾಗಿ ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಹಾಕಲೇಬೇಕು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಣಾ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗದಂತೆ ಬಹಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತಪ್ಪಿನಿಂದಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಆದೇಶ ನೀಡಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು.

ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಹೆಚ್.ಆರ್. ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಎಂ.ಎನ್.ಸಿ. ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾರಿ ಸುಮಾರು 20ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಹೆಚ್.ಆರ್. ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಆಗ ನಾನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆಗ ಅದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿಗೆ 20-25 ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮದ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಏನು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಹ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದೆ. ಆಗ ತಿಳಿದುಬಂದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅನಧಿಕೃತ ಗೈರುಹಾಜರು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮೊದಲನೆಯ ಪಾಳೆಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಆರು ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಪಾಳೆಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೈರುಹಾಜರಾತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಕಾರಣ ಏನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ನಾವು ಕೊಡುವ ಸಂಬಳ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯ್ತು ಅದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ 01ನೇ ತಾರೀಖು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಳ, 10ನೇ ತಾರೀಖು ಓವರ್‍ ಟೈಮ್ ಹಣ ಮತ್ತು 20ನೇ ತಾರೀಖು ಉತ್ಪಾದನಾ ಭತ್ಯೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಪರ್ಸ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಹಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ; ಹಣ ಜಾಸ್ತಿಯಾದಾಗ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಚಟಗಳಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿರುವುದು ಎಂದು ಸಹ ತಿಳಿಸಿದರು. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆಯುವ ಬದಲು ಅವರ ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಏಕೆ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಫೈಲ್ ಅನ್ನು ತರಿಸಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದೆವು. ಆಗ ಕಂಡುಬಂದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನಾಗಿದ್ದ, ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ತೇರ್ಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ. ಮೊದಲ ಹಲವು ವರ್ಷ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಬಡ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದುಕೊಂಡವನಾಗಿದ್ದ. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ  ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಡಿ-ಅಡಿಕ್ಷನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡುವಂತೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೆಪಿಸಿದೆ. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಯಾರಿಂದ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಕೆಲವು ಕೇಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡ, ಹಿರಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಮನೆಯ ಸಂಬಂಧಿಕರಾದ ಸೋದರ ಮಾವ, ಹಿರಿಯಕ್ಕ, ದೊಡ್ಡಣ್ಣ, ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿಸಿ ಡಿ-ಅಡಿಕ್ಷನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಡಲು ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಅವರ ಮನವೊಲಿಸಿ ನಂತರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟದಿಂದ ಹೊರಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆವು. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅವರುಗಳಿಗೆ ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಿಸಿ, ಅದರಿಂದಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಹಾನಿ, ಮಾನಸಿಕ ಹಾನಿ, ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಸಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಡಂಬಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಸುಮಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಫಲ ಬರತೊಡಗಿತು, ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪುನಃ ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಅವರ ಅನಧಿಕೃತ ಗೈರು ಹಾಜರಾತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪದೆ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಸಾರಗಳು ಬೀದಿಪಾಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಸಂತೃಪ್ತಿ ಬೇರೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವಾದುದ್ದು. ಇದರಿಂದ ಒಳಗಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇನ್ನು ಹಿತಕಾರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವುದು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕಷ್ಟ. ಕಾರಣ ಸಮಯದ ಅಭಾವ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಒತ್ತಡ. ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಶ್ರಮಪಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಡುವುದು ಕಷ್ಟಕರ.

ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಇಬ್ಬರು ಆಪರೇಷನ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸಹಾಯಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಬ್ಬರು ಆಪರೇಷನ್ ನಡೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಡೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಆಪರೇಷನ್ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಯ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಬಳಿ ಒಂದು ಔಷಧಿ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದು ಆಪರೇಷನ್ಗೆ ಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಅವರು ತಂದುಕೊಡುವಂತೆ  ಮಾಡಿ,  ಆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಆಪರೇಷನ್ ಆದ ನಂತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಶಾಪ್ಗೆ ಆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಅರ್ಧಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಿ ಹಣ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತರವಾದ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ದುರ್ನಡತೆ. ಅವರಿಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು ನಂತರ ನಾನು ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಬೈಠಕ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಒಡನಾಡಿ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ನನಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದದ್ದೆಂದರೆ ಆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಕನಿಷ್ಟ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಬಳ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿದಿನ ರೋಗಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಹಣದ ಟಿಪ್ಸ್ ಕೊಟ್ಟೇ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ತಾವು ಸಂಬಳ ಎಷ್ಟು ಕೊಟ್ಟರೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಮನೋಭಾವ ಆಗಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಅವರ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಾವ ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣ ಮಾಡಬೇಕೊ ಎಂದು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಉಪಾಯ ಹೊಳೆದು ಅವಾಗಿನಿಂದ ಈ ರೀತಿ ಹಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಆಗ ನಾನು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಜೊತೆ ಚರ್ಚಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಆಯಿತು. ಆಗ ನಾನು ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿ ಅವರ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಇನ್ನಿಬ್ಬರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಸಹ ಈ ರೀತಿಯ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು, ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಂದ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆ ಪತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಆಗದಂತೆ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ನಂತರ ಕನಿಷ್ಟ ವೇತನ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ಸಂಬಳವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಒಳಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬಾಂಧವ್ಯ ಹಿತಕರವಾಗಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಅಶಿಸ್ತಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅದಕ್ಕೆ  ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರು ಖಾಯಿಲೆ  ತಪಾಸಣೆ  ಮಾಡುವಾಗ ಯಾವ ರೀತಿ ಹೊಳಹೊಕ್ಕು ಡೈಯಾಗ್ನೊಸಿಸ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಹೆಚ್ಆರ್ ನವರು ಅಶಿಸ್ತಿನ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ದಂಡನೀತಿ ಕೊನೆಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಬೇಕು, ಮೊದಲನೆಯ ಅಸ್ತ್ರ ಆಗಬಾರದು.

ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಲವು ಹತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಶಿಸ್ತಿನ  ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ  ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಬಾರದು      ಎಂಬ  ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ  ಕೆಲವೊಂದು  ಬಾರಿ  ತೀವ್ರ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜರುಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗಿ ಪಾಳೆಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ಜಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಜೊತೆ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಭಾಗದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಬಂದು ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ತುರ್ತು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದೇವೆ, ಹತ್ತು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಆ ಉದ್ಯೋಗಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗ ಪುನಃ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಬೇರೆ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಆ ಜಾಗದಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ವಾಗ್ವಾದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಆ ಉದ್ಯೋಗಿ ತನ್ನ ತಾಳ್ಮೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನ ಮೇಲೆ ಕೈಮಾಡಿ ಅವನ ಎಡ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಜೋರಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಅವರ ಕಿವಿಯ ತಮಟೆ ಹರಿದು ರಕ್ತವಸರಿ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿ  ಕೊಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದು ನನ್ನ ವರದಿ ಕೊಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಆಗದೇ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು 50 ದಿನಗಳ ಮುಷ್ಕರ ಆಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಿದ್ದರು, ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಎಲ್ಲಾ  ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಅಸಹಕಾರ ತೋರಿಸಬೇಕು, ಯಾರೂ ಓವರ್ ಟೈಮ್ ಮಾಡಬಾರದು, ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾತನ್ನು ಆಡಬಾರದು, ಇತ್ಯಾದಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಈ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರು ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ನಗುನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಬಾರದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘಟನೆ ನಡೆದ ದಿನ ಕೋಪದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಕೋಪದ ಕೈಗೆ ತನ್ನ ಬುದ್ದಿಕೊಟ್ಟು ಅವನ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಕಿವಿಯ ತಮಟೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಹೊಡೆದು ನಂತರ ಈ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಿತು. ನನ್ನ ವರದಿ ಸಿಕ್ಕ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಆ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಿತು. ಸುಮಾರು 24-25 ವಯಸ್ಸಿನ ಉದ್ಯೋಗಿ ಐ.ಟಿ.ಐ. ಮಾಡಿ 4-5 ವರ್ಷಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಘಟನೆ ನಡೆದು ಅವನು ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿ ತೋರಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟಕರ. ಕಾರಣ ಆ ಉದ್ಯೋಗಿಗೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಳಗಡೆ ಶಿಸ್ತಿನ ವಾತಾವರಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಹ ಅದೇ ರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಗೆ ತೊಡಗಬಹುದು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೂಡ ಇಂತಹ ದುರ್ವರ್ತನೆಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆ ಕೊಡಲೆೇಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಕೆಲಸ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ತಪ್ಪನ್ನು ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಕೊಡಬಾರದೇ ಎಂಬುದೇ ಸಂದಿಗ್ಧ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.

ಸಹಜ ನ್ಯಾಯ ನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀ ಸವಾಲು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಾದ ನಂತರ ಆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಟೀ ಸವಾಲು ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಬಳಿ ಪುನಃ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ, ಆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಯಮ ಹಾಕುವುದು ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿ ಆ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಪಾಟೀ ಸವಾಲು ಮಾಡಲು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಆ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದಾಗಲೀ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷವಾದ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀ ಸವಾಲು ಮುಕ್ತಾಯವಾದ ನಂತರ ಸಹ ಸತ್ಯಾಂಶ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವೊಂದು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳು ಕೊಟ್ಟಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಹ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಆ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಉಭಯಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಟೀ ಸವಾಲು  ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಸಹಜ ನ್ಯಾಯನೀತಿಗಳಿಗೆ  ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲೇಬೇಕೆಂಬ ವಾದಕ್ಕಿಂತ ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸತ್ಯಾಂಶ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದ ನಂತರ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗವು ಯಾರಿಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಡಬೇಕು, ಯಾವ ನೌಕರರು ಆ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶ ಸಹ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಠವಾಗಿ ಇಂತಹದೇ ನೌಕರರಿಗೆ ಆಪಾದನಾಪಟ್ಟಿ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಕೂಡ ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ  ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆಯ ಎಲ್ಲ ಮುಖಗಳನ್ನು ಮತ್ತು  ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿರುವ ನೌಕರರು ಯಾರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಯಾವ ನೌಕರರಿಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ನಿಜವಾದರೂ ಯಾವ ನೌಕರರು ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅಂಶ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಕಾರಣ ಯಾವೊಬ್ಬ ನೌಕರರಿಗೂ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಡುವುದು ಸಮಂಜಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟೀಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೌಕರರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮುಂದಿನ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇಂತಹ ನೌಕರನೇ ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅಂಶ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ  ಆ  ನೌಕರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮುಂದಿನ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ನೌಕರರ ಮೇಲೂ ತಪ್ಪು ಹೊರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನ ಬಂದಲ್ಲಿ, ಆಗ ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅನಗತ್ಯ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೊಟ್ಟು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದ   ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ನಂತರದ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಮುಂದಿನ ಶಿಸ್ತಿನ ಕ್ರಮದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ  ಬೇರೆ  ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು  ನೇಮಿಸಿ  ಅದನ್ನು  ಮುಂದುವರಿಸಿ  ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ನನ್ನ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಅತಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಎಂಬ ಅಂಶ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಪಾದಿತ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ನೌಕರರಿಗೂ ಒಂದೇ ಆಪಾದನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಆ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಘಟನೆ, ಎಲ್ಲಾ ನೌಕರರು ಸೇರಿ ಎಸಗಿದ ದುರ್ವರ್ತನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ರೀತಿಯ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರುಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರನು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಅಥವಾ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೊಡಬಹುದೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಠಿಣ ಸಮಸ್ಯೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಥವಾ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರನು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಟೀಸವಾಲನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಲಾವಧಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂತಹ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಜೊತೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಅಥವಾ ವಕೀಲರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಪರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಟೀ ಸವಾಲು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, ವಿಚಾರಣೆಯ ತನಿಖಾ ವರದಿಯನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪಾಟೀ ಸವಾಲಿನ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿನ ತಾರತಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಜಂಟಿ ವಿಚಾರಣೆ ಬೇಡ, ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸಹ ಒಂದೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವರ್ಗದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಸವಾಲು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆ ಕೇಸುಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಂದ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
​
ಕೆಲವೊಂದು ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅವಿಧೇಯ ವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರ ಅವಿಧೇಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದಾಗ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ಸಹಕಾರ ದೊರಕದೇ ಹೋಗಬಹುದು, ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತರಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆ ಬರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದು ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಲಯಕ್ಕೆ ಆ ಕೇಸ್ ಬಂದಾಗ ಆ ರೀತಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಡಳಿತ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ತನಿಖಾ ವರದಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಸಹ ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ವಕೀಲರು ಮಂಡಿಸಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಲವು ಬಾರಿ ನಾನು ಆಪಾದಿತ ನೌಕರರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಅವಿಧೇಯ ವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸದೇ ಅವರಿಗೆ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೇಕಾದಷ್ಟಿವೆ. ಅಂತಹ  ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಮುಕ್ತಾಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರುಗಳ ಅವಿಧೇಯ ವರ್ತನೆ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡುವುದು ಕಾರ್ಮಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅಂತಹ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ವಿಚಾರಣಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ  ನಡೆದುಕೊಂಡು ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆದಷ್ಟು ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಎಸ್.ಎನ್. ಗೋಪಿನಾಥ್
ಪಾಸ್ಟ್ ಛೇರ್ಮನ್ - ಎನ್ಐಪಿಎಂ, ಕರ್ನಾಟಕ ಚಾಪ್ಟರ್ 
]]><![CDATA[ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪಕ್ಷಿನೋಟ]]>Thu, 27 Dec 2018 06:57:25 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/6199402
Picture
10. ಆರೋಗ್ಯ : ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಾರೋಗ್ಯ. ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ. ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ, ಶಾಂತಿ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಇರಬೇಕಾದರೆ ಅಂತಹ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು. `ಆರೋಗ್ಯ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಆಯುರ್ವೇದ, ಹೋಮಿಯೋಪತಿ, ಅಲೋಪತಿ, ಯನಾನಿ ಮುಂತಾದ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಎಂದರೆ ರೋಗವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಆಯುರ್ವೇದ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ `ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ``ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ದೋಷ, ಧಾತು, ಮಲಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮ, ಮನಸ್ಸು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪ್ರಸನ್ನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.4 ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ``ಆರೋಗ್ಯವೆಂದರೆ ಮಾನವನು ರೋಗರಹಿತನಾಗಿರುವುದಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಾಗಿದೆ5 ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯನೂ ತಾನು ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಿತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಕಷ್ಟ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳು, ಬಡತನ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಷ್ಟಗಳು ಬೇರೆ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾಳಿ, ಮಳೆ, ಬಿಸಿಲು, ಪ್ರವಾಹ, ಬರಗಾಲ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಅನುಕೂಲಗಳು ಬೇಕು.

ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರು ಹತ್ತಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡು-ಮೂರು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ) ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳಿಲ್ಲ. ಇರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಾಯಕರ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಹಾಕಲು ಬೇಕಾದ ಅನುಕೂಲತೆ ಇಲ್ಲ. ಶೀತಲ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲು, ಸುಖವಾಗಿ ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡಿಸಲು, ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಕೋಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅರ್ಹ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ, ದಾದಿಯರ, ತಂತ್ರಜ್ಞರ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಬಂದವರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿನ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ಗಳ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಔಷಧಗಳ ಸರಬರಾಜು, ವಿತರಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಔಷಧಗಳು ಹೊರಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ದೂರು ಬೇರೆ. ಇದೆಲ್ಲಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಹಾಗಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ತಮ್ಮ ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳಿಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರ ಮೊರೆಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಳಲೆಕಾಯಿ ವೈದ್ಯರದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ. ಯಾವುದೋ ರೋಗಕ್ಕೆ ಇನ್ಯಾವುದೋ ರೋಗದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಮಾಡಿ, ಹಾಕಿ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅನೇಕ ಇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸರ್ವತೋಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಅಂಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನೈರ್ಮಲೀಕರಣದ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಿಖಾನೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ತೆರೆದ ಗುಂಡಿಗಳು, ಕಸ ಗುಡಿಸುವುದು, ಚರಂಡಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ``ಮಾನವ ಮಲವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೊರಸಾಗಿಸುವುದು, ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಸಾಗಿಸುವುದು, ಘನತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರ ಸಾಗಿಸುವುದು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಶೇಖರಣೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ, ಗೃಹ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚೊಕ್ಕಟತನ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ಆರೋಗ್ಯ, ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ದ್ರವ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಘನ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪಾಯಿಖಾನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಸಮರ್ಪಕ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಯಲು ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಯಲು ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಂದ ಕಾಲರಾ, ಭೇದಿ, ಟೈಫಾಯ್ಡ್, ಜಂತುಹುಳು ಮತ್ತಿತರ ಅಂಟುಜಾಡ್ಯಗಳು ಪಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಕ್ಕಳ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಕಾರಣಗಳು ಈ ತರಹದ ಸೊಂಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಂತೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಾಸಿಕ ಋತುಸ್ರಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ತುಂಬಾ ದಯನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ನೀರು ಪೋಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕಸಗುಡಿಸುವುದು, ಕಸವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು, ಕಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಸಮಗ್ರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಕರವಾಗುವಂತೆ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವ ಕಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲ. ಇದ್ದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ನೀರಿನ ಅನುಕೂಲವಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ನೆರಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

11. ವಸತಿ :- ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆ. ನಗರ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಬಡತನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಗೆ ಮನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಮನೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿದವು. ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಆರಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಗೋಪುರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಅನಾಹುತ ಆಗುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚು. ಇಂತಹ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕಿನ ಕೊರತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಮನೆಗೆ ಬಾಗಿಲು ಒಂದೆ. ಕಿಟಕಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಮೂರು ಭಾಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದನಕರ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗ ಜೀವಿಸಲು, ಮಲಗಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಡಿಗೆ ಕೋಣೆಯ ಭಾಗದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ದನಕರುಗಳೂ ಜೊತೆಗೇ ಜೀವಿಸುತ್ತವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಗಂಜಲು, ಸೆಗಣಿ, ಹುಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ರೋಗರುಜಿನ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ನೀರಿಗಾಗಿ ಕೊಳವೆಭಾವಿಗೊ, ಓಣೀ ಕೊಳಾಯಕ್ಕೊ ಹೋಗಬೇಕು. ಮನೆಗೆ-ಗುಡುಸಿಲಿಗೆ ನೀರಿನ ಕೊಳಾಯಿ ಅನುಕೂಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ದೀಪದ ಬೆಳಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗುಡಿಸಲಾದರೆ ವಿದ್ಯುಶ್ಛಕ್ತಿ ದೀಪ ಉರಿಸುವುದು ಅಪಾಯ. ಹೆಂಚಿನ ಮನೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆ ಇದ್ದರೆ ಇಂತಹ ದೀಪ ಹಾಕಿಸಬಹುದು. ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರವೂ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಹತ್ತಿರವೇ ತಿಪ್ಪೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗುಂಡಿಗಳು.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಜೀವಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು-ಹತ್ತು ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಏಕಾಂತತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ನಾನದ ಕೋಣೆ, ಪಾಯಿಖಾನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಕಾರದವರು ಪಾಯಿಖಾನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾಯಿಖಾನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಡಲು, ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ವಸತಿಸಮಸ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಬಡತನ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಕಳಪೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಉಪಯೋಗ, ನೀರಿನ ಅಭಾವ, ಜಾಗದ ಕೊರತೆ, ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಿರಕ್ಷರತೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣತೆ, ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳೂ ಸೇರಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳು, ಇಂದಿರಾ ಆವಾಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ನಿವೇಶನ ಹಾಗೂ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅನುಕೂಲಗಳು ದೊರಕುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕೂಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅರ್ಹ ಫಲಾನುಭವಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸಕರು ಹಾಗೂ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.

12. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರು :- ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು ಇದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಭಾಗ ನಾಲ್ಕು, ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿನ ಅನುಚ್ಛೇದ 45ರ ಅನ್ವಯ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸು ಪೂರ್ತಿಯಾಗುವವರೆಗೆ, ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಟ, ಪಾಠ, ಮನರಂಜನೆ ಮುಂತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರೇ ಚೆನ್ನ. ಆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ತರಬೇತಿಯಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಅವರೇ ಉತ್ತಮ ನಾಗರೀಕರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗೆ ಆಗಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸದೆ, ಅನೇಕ ಕಾರಣವೊಡ್ಡಿ, ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿ, ಅವರ ಶ್ರಮವನ್ನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಅಪರಾಧ.

ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಈಗ ಸಂಘಟಿತ ಹಾಗೂ ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಫಿ, ಟೀ, ರಬ್ಬರ್ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ, ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಲ್ವೆ ಯಾರ್ಡ್‍ ಗಳಲ್ಲಿ, ಬೀಡಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹೋಟಲ್ಲು, ಗ್ಯಾರೇಜ್, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಪಂಪು, ಅಂಗಡಿ, ಮನೆ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹುಡುಗರನ್ನು ದುಡಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ವೇತನ, ಕೂಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ಅನುಕೂಲಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಪರಿಕರಗಳು ಮುಂತಾದ ಬಾಬತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸೋವಿಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿಯಾಗಲೀ, ನಿಯತಕಾಲಿಕ ವೇತನ, ಕೂಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಾಗಿಯಾಗಲೀ ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇಳಿದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಮ್ಮನಿರುತ್ತಾರೆ.

ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಸಿಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ನರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಇವರಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಉದಾಸೀನದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲಕರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಯದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನರೀತ್ಯಾ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೇಳದೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯದ ದುಡಿತಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಜೀತದಾಳು ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ (ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಜೀತದಾಳು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ), ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೂ ಬಡತನ ಮೂಲಕಾರಣ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು, ಪಾಲಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಶಾಸನಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಆರೋಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ 1986 ಕಾನೂನನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪವಿದೆ. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಸದ್ರಿ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ತೋರಿಸದೆ, ತೋರಿಕೆಯ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯೂ ಇದೆ.

13. ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು :- ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಾತ್ರ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದು. ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ರಸ್ತೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳು, ಜಿಲ್ಲಾ ಇತರೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರೆ ರಸ್ತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು ಗ್ರಾಮ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆ ವಂಚಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕಳಪೆ ರಸ್ತೆಯಿದ್ದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಒದ್ದಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಂತೂ ಅವರ ಬವಣೆ ಹೇಳತೀರದು. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಆರೋಗ್ಯ ಘಟಕಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಔಷಧೋಪಚಾರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಗೊ, ಊರಿಗೊ ಹೋಗಬೇಕು. ರಸ್ತೆ ಸರಿಯಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಹಾಗೆ ಹೋಗಲು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗೇನೇ ರೈತರು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಔಷಧ, ಉಪಕರಣಗಳು, ಇತರೆ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ತರಲು ಒಳ್ಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ರೋಗ ಬಂದಾಗಲೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಇಲ್ಲವೇ ಪಶು ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗೆ ಕರೆತರಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಾರೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ರಸ್ತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಆಯಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಬಂದು ಖರೀದಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರಿಗೆ ಸೋವಿದರದಲ್ಲಿ ಮಾರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಸಣ್ಣ ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು, ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ರಸ್ತೆಗಳು ಬೇಕೇಬೇಕು. ಅಂಗಡಿ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳಲು, ತತ್ತಿ, ಕೋಳಿ, ಹಾಲು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತರಲೂ ರಸ್ತೆಗಳು ಅವಶ್ಯ. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತಂದಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆಯೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡ ಅಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಭಾರತ್ ನಿರ್ಮಾಣ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೂಪಗೊಂಡ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ದೃಷ್ಟಿ (2025) ಯು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ.

14. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆ :- ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬಾಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗೇನಿಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ವರಕವಿ ಬೇಂದ್ರೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ನಾಲ್ಕನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ``ಮಕ್ಕಳಿವರೇ ನಮ್ಮ ಮೂವತ್ತು ಮೂರು ಕೋಟಿ ಎಂದು ಹಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅದರ ಮೂರುವರೆಪಟ್ಟು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರಗಳು, ಪಂಚಾಯಿತಿ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಿತಿ ಮೀರಿದರೆ, ಅಂತಹ ಶ್ರಮ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಕವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದು ನಿಯೋಜಿತ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತರಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಯಿತು. ದಿನಬಳಕೆ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತಾಯಿತು. ಜನರು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರಾದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಬಳಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ, ಅವರ ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಬಂತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು. ಇದರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಘಾದವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿ ಕಾಲರಾ, ಸಿಡುಬು, ಕ್ಷಯ, ಪ್ಲೇಗು ಮುಂತಾದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗಳಿಂದ ಜನತೆ ಗುಣಮುಖ ಹೊಂದಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಬದುಕುಳಿಯುವಂತಾಯಿತು. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಯುಷ್ಪ್ರಮಾಣ ಇದರಿಂದ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯೂ ಆಯಿತು. ಆದರೆ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರ ಸಂಶೋಧನಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ತರುವ ಬೀಜ, ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ರೋಗಗಳಿಂದ-ಕೀಟಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಔಷಧಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ, ಕೃಷಿಗೆ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಪವರ್ ಟಿಲ್ಲರ್, ಮುಂತಾದ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ, ಇವುಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇವುಗಳಿಂದ ಇಳುವರಿ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ರೈತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಯುವ ಜನತೆಯ ವಿವಾಹ, ಸಂತತಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯುವಂತಾಯಿತು.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲರೂ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪದ್ಧತಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ತುಂಬಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ, ಹೆಣ್ಣಾಗಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಗಂಡಾಗಲಿ, ವಂಶೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಲೇಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲೇಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಅಲಿಖಿತ ಕಟ್ಟಳೆ-ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಎಂದು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದವರಿಗೂ, ಜಾತಿ, ಪಂಥದವರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.

ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವವೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣತೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ವಿಧಿವಾದ, ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ, ಬಡತನ, ನಿರಕ್ಷರತೆ, ಅಜ್ಞಾನ, ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ಬಯಕೆ, ಮಕ್ಕಳು ಮುಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಮುಂತಾದ ಜನಾಂಗೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳೂ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಜನರು ಅದರಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯರು, ಅದನ್ನು ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿ ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಆದದ್ದಂತೂ ಅಷ್ಟೇ ನಿಜ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನಾ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನತೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬೀರಿದೆ.

ಇನ್ನು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಜನಸಾಂಧ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಒತ್ತಡ, ವ್ಯಾಕುಲತೆ, ದ್ವೇಷಾಸೂಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು, ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾದರೆ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ದವಸಧಾನ್ಯಗಳು ನಮಗೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಾವು ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಏಳನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶದಿಂದ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ನಮಗಿನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯೂ ಭೀಕರರೂಪ ತಾಳಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಲ್ಲಿ 10X10 (ಒಂದು ಚದುರ) ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು ಕುಟುಂಬಗಳು ಜೀವನ ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದೊದಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಯುವಜನತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರೂ ಎಲ್ಲಾ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ಕೆಲಸ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೆಲಸ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮನೆಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬರುವುದು, ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು, ಬಂದ ಆದಾಯದಲ್ಲೇ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವುದು, ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀರು, ಬೀದಿ ದೀಪ, ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಾಲು ಸರಬರಾಜು, ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ವಿತರಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಚಾರ ಮುಂತಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಿಗುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸರ್ವರಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸವೇ ಆಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮಸ್ಯೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಾಯಕರನ್ನು, ಯೋಜಕರನ್ನು, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಚಿಂತೆಗೆ ಈಡುಮಾಡಿದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಯುತವಾಗಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಈಗಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೂ ಯೋಗ್ಯ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತಾಗಬೇಕು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುವುದನ್ನೂ ತಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳ ಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ನವ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಸೋವಿದರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುವಂತಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ವಿವಾಹದ ವಯಸ್ಸು, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸರಕಾರ, ಸಮಾಜ, ವೈದ್ಯರು, ಜನರು ಎಲ್ಲರೂ ಸಹಕರಿಸಿ ದುಡಿದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿಯೋಜಿತ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.6

15. ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು :- ಗ್ರಾಮೀಣ, ನಗರ ಹಾಗೂ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೆಂಬ ಮೂರೂ ತರಹದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಚಿಂತೆಗೆ ಈಡುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು (ಸಂಪುಟ-2), ವೃದ್ಧ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ, ವಯಸ್ಸಾದ, ಹಿರಿಯ, ಮುಪ್ಪಾದ, ಹಳೆಯ, ಮುದುಕ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ವೃದ್ಧ ಶಬ್ದದ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪವೇ ವೃದ್ಧೆ. ವೃದ್ಧೆಯೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸಾದವಳು. ಮುದುಕಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಕರ್ರವರು ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು, ``ಕಾಲದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆ,7 ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮುಂತಾದ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾಲದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಉದುರುತ್ತವೆ. ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಜಾಗುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೀಲುಗಳು ನೋವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೈಕಾಲುಗಳು ನಡುಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಯವಗಳು ನಿಶ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ಕೂದಲು ಬೆಳ್ಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ ಸ್ರಾವ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ನಂಟನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಬಹುದು.

ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ. ಇದು ಶರೀರದ ಜೈವಿಕ ಅರ್ಹತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಇದರ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಚಂಕ್ರಮಣ, ಮುದ್ರಾ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು ನಿಧಾನಿಸಬಹುದು, ಅಷ್ಟೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ. ಇದು ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವಂತಹದು. ಕಾಯಿಲೆ, ಬಂಧುಗಳ ಮರಣ, ಬಡತನ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸಮತೋಲನ/ಕ್ಲೇಶ ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬರುವ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ. ಇದನ್ನು ಉಚಿತ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ತಡೆಯಬಹುದು.

ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಹಮತವಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ವಯಸ್ಸನ್ನು ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು 60 ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ಅಮೇರಿಕಾ, ಯೂರೋಪ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಮುಂದುವರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 65 ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು 58 ರಿಂದ 60 ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ನಿವೃತ್ತಿ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಒಮ್ಮತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು 58 ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅದನ್ನು 60 ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು 60 ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ, ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು.

ಮಾನವನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆ (Infancy), ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆ (Childhood), ಕಿಶೋರಾವಸ್ಥೆ (adolescence), ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ (adulthood) ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆ (Old age) ಎಂದು ಐದು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಯು ಪರಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಕಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಶೋರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಲಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತವಾದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ದುಡಿದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಸಾಧನೆಗೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯದೇ ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆ. ಇದರಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದುಂಟು. ಮೊದಲನೆ ಗುಂಪಿನ ವೃದ್ಧರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವರು 60 ರಿಂದ 75 ವರ್ಷಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪು 75 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಾದವರಿದ್ದು ಅವರು ಹಿರಿಯ ವೃದ್ಧರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ತಾವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮಕ್ಕಳು, ಸೊಸೆಯಂದಿರು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಇತರರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಎರಡೂ ಗುಂಪಿನ ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರೆಬೇರೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸನಾತನ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬದುಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಶಾರೀರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಆಶ್ರಮದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ. ಎರಡನೆಯದು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ. ಗೃಹಸ್ಥ ಎಂದರೆ ಮನೆ ಇರುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಇಷ್ಟು ದಿನ ತನ್ನ ತಂದೆ ಸಾಕಿ, ಸಲಹಿದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮ 25 ವರ್ಷಗಳಾದರೆ, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಇನ್ನು 25 ವರ್ಷಗಳು.

ಮುಂದಿನ ಆಶ್ರಮವೇ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮ. ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಚುರುಕುತನ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನ, ವಿಷಯ ಸುಖದ ಪರಿಚಯ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶವೇನು ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇತಿಮಿತಿಗಳ ಅರಿವು ಮೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಲೌಕಿಕ ಸಾಧನೆ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಗಳೇ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು. ಕೊನೆಯದು ಸನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮ. ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಐಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು, ಸುಖಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಮಿತಾಹಾರಿಯಾಗಿ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ. ಸನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಲಸ ಕಿರಿಯರಿಗೆ, ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು ಸನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.9

ವೃದ್ಧರು ಇತರರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೃದ್ಧರನ್ನು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವೃದ್ಧರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ವೃದ್ಧರು ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ರೂಢಿ. ವೃದ್ಧರು ಈಗಾಗಲೇ ನೋಡಿರುವಂತೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಾವು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಮನೆಯ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಪೇಕ್ಷೆ ಪಟ್ಟರೆ ಕಿರಿಯರಿಗೆ, ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದಗಳೂ ಇವೆ. ಆದರೆ ಹಿರಿಯ ವೃದ್ಧರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಮನೆಯ ಇನ್ನುಳಿದ ಸದಸ್ಯರ ಹಾಗೂ ಇತರರ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧರನ್ನು ಸಂಘಟಿತ ಹಾಗೂ ಅಸಂಘಟಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಂಘಟಿತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪಿಂಚಿಣಿ, ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಮಯದ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗ, ವಿರಾಮಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಅಭ್ಯಾಸ, ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಯೋಚಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸರಕಾರ, ಬ್ಯಾಂಕ್, ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಇನ್ನಿತರ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಸಂಘಟಿತ ವೃತ್ತಿ, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ, ಬಡತನ, ಅನಾರೋಗ್ಯ, ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕೊರತೆ, ನಿರಾಶಾವಾದ, ಅನುಕೂಲಗಳ ಕೊರತೆ, ಬಂಧುಗಳ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಹತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ವೃದ್ಧರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆ. ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೌಕರಿಯೋ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವೋ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಪಾದನೆ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವನು/ಅವಳು ಮತ್ತು ಆ ಕುಟುಂಬ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ, ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಸಂಪಾದನೆ ನಿಂತು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಂಘಟಿತ ವೃದ್ಧರಾದರೆ ಆದಾಯ ನಿಲ್ಲುವುದರ ಬದಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗವಾದರೆ ಸಂಪಾದನೆ ನಿಂತೇಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಧುತ್ತೆಂದು ಎದುರು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಧೀರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ನಿವೃತ್ತಿ ಒಂದು ಶಾಪವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧರ ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರೆ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹವರ ಮನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ವೃದ್ಧ ಸಂಘಟಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ (ಪಿಂಚಿಣಿ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಿಪಾಜಿಟ್ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿ, ಇತರೆ ಆದಾಯ) ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಲವು ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ, ಕೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು. ತೀರಾ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವ ಅಂಶಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಕೊಟ್ಟು, ತನ್ನ ವ್ಯಯಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಯಂ ಉದ್ಯೋಗದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದವನಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ನಿಂತುಹೋದ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಆದಾಯ ಬರುವಂತಹ ಹೊಸ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
 
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ವೃದ್ಧರು ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವೃದ್ಧನಾದ ಮೇಲೆ, ಅವನು/ಳು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆದಾಯ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ನಿಂತು ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನಿಗೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ, ಕೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ವೃದ್ಧರನ್ನೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ನೋಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ, ಅನಿಸಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗೂ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೂ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ ಅವರು ದುಡಿಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ತ್ರೀಯರ, ಮಕ್ಕಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ವೃದ್ಧರು, ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು, ಸೊಸೆಯಂದಿರು ನೌಕರಿ ಮಾಡಲು, ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕಛೇರಿ, ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ವೃದ್ಧರು ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಮನೆಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡಿಗೆ ಮಾಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವುದು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಬರುವುದು - ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರುವುದು, ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಕಿರಾಣಿ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತರುವುದು, ಬ್ಯಾಂಕು, ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ, ಗ್ಯಾಸ್ ಏಜನ್ಸಿ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು, ಸಂಬಂಧಿಕರ ಮದುವೆ ಮುಂಜಿಗಳಗೆ ಹೋಗಿ ಬರುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ವೃದ್ಧರ ಪಾಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ``ನೀವು ಏನೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದೇ ಎಂಬ ಒತ್ತಾಯ ಮನೆಯವರಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಒಳಿತು. ಅದು ಹಾಗಾಗದೆ, ಕೆಲಸ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಮಯದ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ. ಕಛೇರಿ ಕೆಲಸ, ಮನೆ ಕೆಲಸಗಳು, ಬಂಧುಗಳ ಕೆಲಸಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲಸಗಳು, ಇತರೆ ಕೆಲಸಗಳು ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೆಲಸ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯ ಕಳೆದದ್ದೇ, ದಿನಗಳು ಉರುಳಿದ್ದೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ, ಕೆಲವನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅನಾರೋಗ್ಯ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೂ ಕೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಸಮಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹೋದರೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದೇ ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವೃತ್ತಿಯ, ಕೆಲಸದ ಯಜಮಾನರು, ಒಡೆಯರು, ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಅಧೀನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಅಧೀನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಗಿರಾಕಿಗಳು, ಫಲಾನುಭವಿಗಳು, ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಜನರ ನಿರಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಾರಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಈ ಜನಸಂಪರ್ಕ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತದಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ ಉಳಿಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಒಂಟಿತನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸದ್ರಿ ಒಂಟಿತನ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ವೃದ್ಧನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಅವರನ್ನು ಮರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.

``ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ, ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಇವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶ ಭಯ, ತಾವು ನಿರುಪಯುಕ್ತ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರುತ್ತದೆ.10 ಜೀವನ ಅರ್ಥಶೂನ್ಯ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಒಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
 
ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ವೃದ್ಧರನ್ನು ಹೈರಾಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಇಲ್ಲವೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿ ಹೋಗಬಹುದು. ಅದರಂತೆಯೇ ಕಿವಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸದಿರಬಹುದು. ಸಂಧಿವಾತ, ಮೊಣಕಾಲು ನೋವು, ಬೆನ್ನು ಹುರಿ ನೋವು, ಕುತ್ತಿಗೆ ನೋವು ಮುಂತಾದ ಮೂಳೆಗೆ-ಸ್ನಾಯುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ರೋಗಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಓಡಾಟ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾಪಕ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಳು, ಪೊಪ್ಪುಸಗಳ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಬಹುದು. ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಗ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಮಧುಮೇಹ, ಸಂಧಿವಾತ, ಬೆನ್ನು ನೋವು, ಮಂಡಿ ನೋವು ಮುಂತಾದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಜಾಡ್ಯಗಳು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೈಹಿಕ ನಿತ್ರಾಣವಾಗಿ ಏನೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಕ್ಕಳ, ಸೊಸೆಯಂದಿರ, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ, ಸಹಾಯಕರ ಹಾಗೂ ಇತರರ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು. ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಲ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದು ಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಈ ಬದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ವೃದ್ಧರು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರದಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವೃದ್ಧರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ವೃದ್ಧರ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ, ವೃಂದಗತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
 
ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
4. ಸಂ. ಗಾ.ನಂ. ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ, ಆಯುರ್ವೇದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಆಯುಷ್ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2011-12, ಪು. 2-3.

5. ಅದೇ ಪು. 3.

6.  ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ-(1) ಚ.ನ. ಶಂಕರರಾವ್, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಂ. 2, ಭಾಗ 6, ಅಧ್ಯಾಯ 4, ಪುಟ 84-117, (2) ಚ.ನ. ಶಂಕರರಾವ್, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಪು. 116-120.

7.  ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಸ್ವಪ್ನ ಬುಕ್ ಹೌಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು-9, 2015, ಪು. 815

8. ಪ್ರೊ. ಎಚ್.ಎಂ. ಮರುಳಸಿದ್ಧಯ್ಯ, `ಮಾಕುಂಟಿಯ ಮುದುಕರು, ನಿರುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ನಿರಾತಂಕ, 326, 1ನೇ ಮಹಡಿ, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎದುರು, ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹತ್ತಿರ, ಕೆಂಗುಂಟೆ, ಬೆಂಗಳೂರು-56, 2016, ಪು. 92.

9. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ, ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್, `ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ-ಶರಣರ ಮತ್ತು ದಾಸರ ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿ-ಒಂದು ತೌಲನಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು, ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಶಿವರಾತ್ರೀಶ್ವರ ವೃತ್ತ, 1ನೇ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆ, 8ನೇ ವಿಭಾಗ, ಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು-70, 2014, ಪು. 25-208.

10. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ, ಪ್ರಾ. ಚ.ನ. ಶಂಕರರಾವ್, ``ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪುಟ-2, ಜೈ ಭಾರತ್ ಪ್ರಕಾಶನ, 2008, ಭಾಗ 4, ಪು. 213-214.
 
ಡಾ. ಸಿ.ಆರ್. ಗೋಪಾಲ್
ನಿವೃತ್ತ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ಸ್ಮಯೋರ್ (SMIORE)
]]><![CDATA[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಮತ್ತು ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣ]]>Wed, 26 Sep 2018 10:39:36 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/3522496ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
 
ಪೀಠಿಕೆ
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲ ಬೇರುಗಳಾದ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಕೂಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರ-ರಾಜ್ಯದ ಆಗು-ಹೋಗುಗಳು, ಆಡಳಿತದ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್‍ನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯ. ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದಿರುವಂತೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಥಮ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೂಡಾ ಕಾಣಬಹುದು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್‍ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಗಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾದಂತಹ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ವಿವಿಧ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ಅಂಗರಚನೆ, ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದವರಿಗೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ದಲಿತರಿಗೂ (ಪರಿಶಿಷ್ಠ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಠ ವರ್ಗ) ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಮೀಸಲಾತಿ ಮೂಲಕ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಬಲೀಕರಣ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
 
ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
'ದಲಿತ'ರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
'ದಲಿತ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ಮತ್ತು 'ದಲಿತ' ಎಂದರೆ ಯಾರು? ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಹಲವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಈ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳು 'ದಲಿತ' ಪದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ದಲಿತ ಪದವನ್ನು ಕುರಿತು ಡಾ. ವಿ. ಮುನಿವೆಂಕಟಪ್ಪ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಲಿತ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ದಲಿತ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ದಲಿತಪರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ದಲಿತ. ಅದೇ ರೀತಿ ದೇವಯ್ಯ ಹರವೆ ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಇಂಡಿಯಾದ್ಯಾಂತ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದ 'ದಲಿತ' ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ.

ದಲಿತರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಜನ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದವರು. ಒಟ್ಟು ಮನುಷ್ಯ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಲಾಗದೇ ಊರ ಹೊರಗೆ ವಾಸಿಸಿ, ಕೀಳು ವೃತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲೋಬಿತವಾಗಿ, ಹೆಸರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಚಿಕೆಪಡುವ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಅಥವಾ ಬಹಿಷ್ಕೃತರೆನಿಸಿಕೊಂಡವರೆಲ್ಲರೂ ದಲಿತರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಎಂದರೆ : ದಮನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇವರು ತುಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೇ  ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

'ದಲಿತ' ಎಂದರೆ ಯಾರು? ಎಂಬುದನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳು ವಿವಿರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ
  1. 'ಶೋಷಣೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಜಾತಿ-ಭೇಧವಿಲ್ಲ. ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದೆಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಎಲ್ಲ ಜನರೂ ದಲಿತರು.
  2. ಪಂಚಮರು ಅಥವಾ ಬಹಿಷ್ಕೃತರು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ದಲಿತರು.
  3. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದಿದ್ದರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಹಾಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಬಡವರೂ ದಲಿತರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ ದಲಿತರನ್ನು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು, ಅಂತ್ಯಜರು, ಅಂತ್ಯವಸಾಯಿ, ಅದಮ ಜನಾಂಗ, ತಿರುಕುಲರ್ತಿ, ಪಂಚಮರು, ಬಹಿಷ್ಕೃತರು, ಆದಿ ಕರ್ನಾಟಕ, ಆದಿದ್ರಾವಿಡ, ಅನುಸೂಚಿತ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಹರಿಜನ ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಸಾಕ್ಷಿ ಇವೆ.

ಆದರೆ ಇಂದು ವಿವಿಧ ಸವಲತ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಉದ್ದೆಗಳನ್ನು ಕಬಳಿಸಲು ಅನೇಕ ದಲಿತೇತರರು ದಲಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ವಿದ್ಯಾವಂತ ದಲಿತವರ್ಗ ಎಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಹಿಂದುಳಿದ ಇತರ ದಲಿತರನ್ನು ಮರೆತು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದುವರೆದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ದಲಿತರು ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸಿ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸುವುದು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. 
 
'ಸಬಲೀಕರಣ'ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
'ಸಬಲೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಡಿದೆ. ಶೋಷಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣವು ದಲಿತರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಅಂದರೆ ದಲಿತರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿ, ವರ್ಗಭೇದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಯುತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ದೊರಕಿದಿ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ಬದುಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಎಂಬುದಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಂದು ಬಹುತೇಕ ದಲಿತರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇನ್ನಿತರೇ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಪಲರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿಗೂ ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ಶೋಷಣೆ, ಕಿರುಕುಳ, ಅವಮಾನ, ತಾರತಮ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ, ರಾಜಕೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
 
ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ
ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಸಮಾಜದಿಂದ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ತುಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ದಲಿತರನ್ನು (ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗ) ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸಬಲೀಕರಣ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ 'ಮೀಸಲಾತಿ'ಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಮೀಸಲಾತಿ ಮೂಲಕವೇ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸಮಾನತೆ ಸಾಧಿಸುವ ಮೂಲ ಗುರಿಯೇ ಮೀಸಲಾತಿ. ಇದು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವು ರೂಪಿಸಿರುವ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಅರ್ಥ ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಸಬಲೀಕರಣ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕವು ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಘನತೆ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ದಲಿತರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. 1923ರ ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಅಧಿನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಮತ್ ಕಮೀಷನ್ನಿನ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ 1930ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಿಯಮದಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಧಿನಿಯಮ 1959ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು, ತಾಲೂಕು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಿತಿಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಇದರಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಲಿಗೆ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಿತಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರೂ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ನಂತರ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ರೂಪು ಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿ ವಿಕೇಂದ್ರಿಕರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್, ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸಮಿತಿ, ಮಂಡಲ್ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಧಿನಿಯಮ 1983ನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಶೇ. 15ರಷ್ಟು, ಪರಿಶಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಶೇ. 3ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಸದಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡದವರು ಶೇ. 20.54 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಾಟಕವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.    
   
ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಶಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ 1993ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ 73ನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ 1993ರ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಮೂರು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಸದಸ್ಯತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ-ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮೀಸಲಾತಿ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಶೇ 23.12 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಶೇ 16.74 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಶೇ 18 ರಷ್ಟು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಶೇ 5.56 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಶೇ 17.95 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಶೇ 5.11 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು 1,365 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು-ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ 391 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು-ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರು.

ನಂತರ 1997ರ ಮಾರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ-ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ (20 ತಿಂಗಳು ಅಧಿಕಾರವಧಿ ನಿಗದಿ) ತಿದ್ದುಪಡಿ ತರುವ ಮೂಲಕ ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಿಂದ 32 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 31 ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದಿಂದ 09 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 10 ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಿಂದ 03 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, 03 ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದಿಂದ 01 ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, 01 ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು.

2009-10ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಸದಸ್ಯರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿವಿರಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇದೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 90635. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ 168630 ಸದಸ್ಯರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ 9842 ಸದಸ್ಯರು, ತಾಲ್ಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 1013, ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯಿಂದ 186 ಸದಸ್ಯರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದಿಂದ 86 ಸದಸ್ಯರು, ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.                                                 
 
ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಡಚಣೆಗಳು
ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಬಂದರೂ ಅವರು ಸಬಲೀಕರಣ ಹೊಂದಲು ಹಲವಾರು ಅಡಚಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ದಲಿತ ಸದಸ್ಯರು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರಾಗಿರುವುದು, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬರುವ ಅನುದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡದಿರುವುದು, ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಇನ್ನಿತರೇ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಜಾತಿಯತೆ, ಅನುಮಾನ, ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ದಲಿತ ಸದಸ್ಯರು ಒಳಗಾಗಿರುವುದು, ದಲಿತರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕೊರತೆ ಇರುವುದು, ಸಂಕೋಚ ಸ್ವಭಾವ, ಉದಾಸೀನತೆ, ತಾತ್ಸಾರ ಮನೋಭಾವನೆ ಇರುವುದು, ದಲಿತರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು  ಬಲಾಡ್ಯರು ಕೈಗೊಂಬೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು. ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಅಡ್ಡಿ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡಚಣೆಯುಂಟಾಗಿದೆ.

ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕೆಳಕಂಡ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು
 
1. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೋಟೆಲ್, ಟೀ-ಷಾಪ್, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿ, ನಲ್ಲಿ, ಬಾವಿ, ವಾಸಗೃಹ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಬಲಾಡ್ಯಕ್ಕೈ, ದೌರ್ಜನ್ಯ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ, ಶೋಷಣೆ, ಅವಮಾನ, ಕಿರುಕುಳ, ಹಿಂಸೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯದಂತೆ ಸುಕ್ತ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬ- ಹರಿದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಂದ ತೋಟ-ತಳವಾರಿಕೆ, ತಮಟೆ-ಡೋಲು ಬಾರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಬಾರದು.
  • ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳು ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ನಿಯಮ, ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅನುಷ್ಟಾನಗೊಳಿಸಬೇಕು.
 
2. ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಲಿತರಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡಿಸಬೇಕು.
  • ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುವ ಅನುಧಾನ, ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚದ ಬಗ್ಗೆ ದಲಿತರಿಗೆ ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಂದ ದಲಿತರ ಕಾಲೋನಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇರುವ 22% ಅನುದಾನ ದಲಿತರಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಾರದು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿರುವ ದಲಿತರ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ದಲಿತರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಲಿತ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಕು.
 
3. ರಾಜಕೀಯ ಸಬಲೀಕರಣ
  • ದಲಿತರು ಯಾವುದೇ ಹಂತದ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತೆ ಇರುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಇತರೇ ವರ್ಗದವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ -ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಮೀಸಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತ ನಿಜವಾದ ದಲಿತರನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಪಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ದಲಿತರನ್ನು ಕಡೆಗಾಣಿಸದೇ ಪಕ್ಷದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು.
  • ದಲಿತರೇ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಪಂಚಾಯತ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಜನಪದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರುವಂತಾಗಬೇಕು.
 
4. ಇತರೇ ಸಬಲೀಕರಣ
  • ದಲಿತರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಯೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
  • ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ದಲಿತರು ಪಂಚಾಯಿತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ನಂತರ ದಕ್ಷತೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ, ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.
  • ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ದಲಿತ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂಧಿಸಿ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ನಿಯಮಗಳು, ಆಜ್ಞೆಗಳು, ಆದೇಶಗಳನ್ನು ದಲಿತ ಸದಸ್ಯರು ಅರಿತು, ಪಾಲಿಸಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಆ ಮೂಲಕ ದಲಿತರುಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
  • ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ನೀಡಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯ-ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ದಲಿತರು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಬಲೀಕರಣ ಆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.
ಪಂಚಾಯಿತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ದಲಿತ ಸದಸ್ಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ, ದಕ್ಷತೆ, ನಿಷ್ಟೆ. ನಿಸ್ವಾರ್ಥ, ನಿಸ್ಪಕ್ಷಪಾತ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರಿತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ದಲಿತರು ಕೇವಲ ಮೀಸಲಾತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಲೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.

ಸರ್ಕಾರ ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ, ಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ದಲಿತರು ಸಮರ್ಪಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಬಲೀಕರಣ ಹೊಂದಬೇಕು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜನಪ್ರಧಿಗಳ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಸಹಕಾಯ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
 
ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು
  1. ಎಮ್.ಅಸ್ಲಮ್, ಅನುವಾದ: ಈಶ್ವರಚಂದ್ರ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ, 2007.
  2. ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ: ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ದಲಿತ ಪ್ರಜ್ಞೆ' ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಳಗಳೂರು, 2003.
  3. ಡಾ.ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ: ದಲಿತ ಮಹಿಳೆ, ಶ್ರೀಮತಿ ಯಶೋಧಾ ರಾಗೌ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಮೈಸೂರು,2009
  4. ಡಾ.ಹೆಚ್.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ: ದಲಿತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ದಲಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ. ಹೊಸಪೇಟೆ, 2010
  5. ಡಾ.ಎನ್.ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಸೋಸಲೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದಲಿತರು, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ, 2008.
  6. ಡಾ.ಎನ್.ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಸೋಸಲೆ: ದಲಿತರ ಬದುಕು-ಮೆಲುಕು, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ, ವಿ.ವಿ., ಹಂಪಿ, 2012
  7. ಎಚ್.ಸಿ.ಲೋಹಿತಾಶ್ವ ಹುಲ್ಲಟ್ಟಿ, ಪಂಚಾಯತಿರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿದ್ಯಾನಿಧಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಗದಗ, 2003-04.
  8. ಡಾ.ಡಿ.ಮೀನಾಕ್ಷಿ: ನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ., ಹಂಪಿ, 2010
  9. ಡಾ.ಕೆ.ಸದಾಶಿವ: ಸಮಗ್ರ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಮೈಸೂರು, 2009
  10. ಡಾ.ಕೆ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್: ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸಭೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯ್ತಿಗಳ ಪಾತ್ರ, ವಿನುತ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಭದ್ರಾವತಿ, 2003.
  11. ಶ್ರೀಧರ.ಎ: ವಿಕೇಂದ್ರಿಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್, ಪ್ರಸಾರಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ., ಹಂಪಿ,2002.
  12. ಹಿರೇಮಠ.ಬಿ.ಎಸ್: ಗ್ರಾಮರಾಜ್ಯ, ಗೀತಾಂಜಲಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2005.
  13. Sunder ram.D: “Panchayati raj and empowering people” new agedra for rural india”, kaniska publishers, distributers, new dehli, 2007.
  14. Joshi R.P and narwani. G.S. “Panchayat raj in india”, emerging trends across the states “, rawat publications, jaipur and new dehli, 2002.
 
ಸಿ. ಮುನಿಕೃಷ್ಣ
ಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಿ, ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.       
]]><![CDATA[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಾಹಕ: ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]>Thu, 07 Jun 2018 04:57:14 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/6923822ಮನೆ, ಮನೆತನ, ಕುಟುಂಬ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ಚರ್ಚೆ, ಸಂವಾದಗಳು ಸಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಚರ್ಚೆ-ಸಂವಾದಗಳು ಶಬ್ದರೂಪಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ' ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮ: ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ, ನಾವು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲಾರೆವು, ಗಾಳಿ ಬಂದಂತೆ ತೂರಿಕೊ' ಎಂದು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಎಂದಿನಂತೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇಂತಹ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ನಡೆಸದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಂದಿ 'ನಾವು ಯಾವ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗದೆ, ಬೇರೊಂದು ದಾರಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದಾದರೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅದರಂತೆ ತಾವು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದಾರಿಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅದರಂತೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹವರನ್ನೇ ಯುಕ್ತ-ಅಯುಕ್ತ ವಿವೇಚನಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವಿವೇಕಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಿವೇಕವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ, ಆತನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ (ಓದು, ಬರಹ, ಶಾಲೆ, ಮನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕೃಷಿ, ಕಛೇರಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಸಮಯದ ಸದ್ಬಳಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ಯಾದಿ) ಇರಬೇಕು. ಅಂತಹ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಗೋ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಜನರನ್ನು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತು 'ಅಂಧೇನೈವ ನೀಯಮಾನಾ ಯಥಾಂಧಾಃ (ಕುರುಡರು ಕುರುಡರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸಿದರೆ ಹೆಗೋ ಹಾಗೆ ಅವರು ದಾರಿ ತಪ್ಪುತ್ತಾರೆ) ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ. ಇಂತಹ ವಿವೇಚನೆಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವನೇ ನಿಜವಾದ ಮಾನವ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯ. 'ಮಾನವ' ಹಾಗೂ 'ಮನುಷ್ಯ' ಎಂಬ ಪದಗಳೇ 'ಮನ್' ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ತಿಳುವಳಿಕೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹ ಇತರ ಚತುಷ್ಪಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಂತೆ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹಸಿವೆ, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ನಿದ್ದೆ, ಕಾಮತೃಷೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಹಜ ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ತಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಚತುಷ್ಪಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಒಂದು ಸಭ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಜೀವನವು ಕೇವಲ ಆಹಾರ, ನಿದ್ದೆ, ಭಯ, ಮೈಥನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ತನ್ನ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳ ಪೈಕಿ ತಲೆಯೇ (ಮೆದುಳು, ಮನಸ್ಸು) ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಉದರನಿಮಿತ್ತಂ ಬಹುಕೃತವೇಷಃ ಎಂದು ಆದಿ ಶಂಕರರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ವಿವಿಧ ವಿದ್ಯೆ, ವೃತ್ತಿ ಒಡೆದೆನೆಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಮಾನವನ ನಿಜವಾದ ಗುರಿಯು ಸಾಧಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನವನ ಗುರುಯೆಂದರೆ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ತಾನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಇದನ್ನೇ 'ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 
ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಪಂಚೇದ್ರಿಯಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾರ ಉಪದೇಶವೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವೆಲ್ಲ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತನಲ್ಲ. ಈ ತೃಪ್ತಿ ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ಎಷ್ಟು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವೆಂದರೆ, ಇದು ಕೆಲವು ತಾಸುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ. ಪುನಃ ಅದೇ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭ. ಆದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಾಶ್ವತತೃಪ್ತಿ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲನಾದವನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ಸಾಹಶೀಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮನವನ ಜೀವನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಸಂನ್ಯಾಸವೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು; ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಾನು ಪಡೆದ ವಿದ್ಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನ; ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸಂತತಿ ಹಾಗೂ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೂ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸಂತತಿ ಹಾಗೂ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೂ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟು, ಆದರ್ಶ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು; ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಸಮರ್ಪಿತಜೀವನದಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು.

ಮಾನವನ ಜೀವನದ ಗುರಿಯನ್ನು 'ಪುರುಷಾರ್ಥ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು; ಅದರಿಂದ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಗಳೆದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಚಾಣಕ್ಯನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನ ಕಾಮಸೂತ್ರ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಋಷಿ ಮುನಿಗಳು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ತಮ್ಮ 'ಭಾರತಸಾವಿತ್ರೀ' ಎಂಬ ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ:

 // ಊರ್ಧ್ವಬಾಹುಃ ವಿರೋಮ್ಯೇಷಃ ನ ಚ ಕಶ್ಚಿಚ್ಛೃಣೋತಿ ಮೇ/
     ಧರ್ಮಾದರ್ಥಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಸ ಕಿಮರ್ಥಂ ನ ಸೇವ್ಯತೇ //

'ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳನ್ನೆತ್ತಿ ಗಟ್ಟಿಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅರಚುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದೇನೆಂದರೆ ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು, ಆದರೆ ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಾರೂ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?'

ಧರ್ಮಮೂಲವಾಗಿ ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳನ್ನು ಗೃಹಸ್ಥನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ, ಆತನೊಬ್ಬ ಆದರ್ಶ ಗೃಹಸ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅದೊಂದು ಆದರ್ಶಗೃಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸದಾಚಾರ, ಸಜ್ಜನಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನೇ 'ಕುಟುಂಬ'ವನ್ನಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
'ಕುಟುಂಬ್ಯತೇ= ಪಾಲ್ಯತೇ' ಅಂದರೆ ಪಾಲಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಕುಟುಂಬದ ಬವಣೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾದ ಧನಕನಕ ವಸ್ತುಸಾಮಗ್ರಿಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಜೀವಿಗಳೂ 'ಕುಟುಂಬ' ಎಂಬ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಇತರ ಮೂರು ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.  

ಯಥಾ ವಾಯುಂ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸರ್ವೇ ಜೀವಂತಿ ಜಂತವಃ /
ತಥಾ ಗೃಹಸ್ಥಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ವರ್ತನ್ತೇ ಸರ್ವ ಆಶ್ರಮಾಃ //

(ಹೇಗೆ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಬದುಕುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಗೃಹಸ್ಥನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇತರ ಮೂರು ಆಶ್ರಮದವರೂ ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ).

ಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಥವಾ ಫಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆ ಕ್ರಿಯೆಯು (ಕೃತಿ) 'ಸಂ' - ಸಮ್ಯಕ್; ಉತ್ತಮವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ-ಇದನ್ನೇ ನಡೆ-ನುಡಿ ಅಥವಾ ರೀತಿ-ನೀತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ- ಇವು ಕುಟುಂಬ ಕುಟುಂಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯೆನಿಸಿದರೂ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾವಿಭಿನ್ನತೆಯಿದ್ದರೂ ಭಾವಸಮತೆಯಿರುತ್ತದೆ.

'ವಾಹಕ'ವೆಂದರೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಸ್ವರೂಪವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕೆಡದಂತೆ ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು. ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಕರ್ಷತೆಗೆ ಪೋಷಕವಾಗಬೇಕು. ವಾಹಕದ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ, ತನ್ನೊಳಗೆ ಏನನ್ನು ಹಾಕಿದರೂ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಾಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೌಲಿಕಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಾದರೂ ಸಾಗಿಸಬಹುದು, ಚಿತ್ತವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಕೆರಳಿಸುವ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನಾದರೂ ಸಾಗಿಸಬಹುದು, ಗಂಗಾತೀರ್ಥದ ಕಳಸಗಳನ್ನಾದರೂ ಸಾಗಿಸಬಹುದು, ಮದ್ಯದ ಸೀಸೆಗಳನ್ನಾದರೂ ಸಾಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಕುಟುಂಬ; ಕುಟುಂಬ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಇವು ಒಂದರ ನೆರಳು ಒಂದು; ಒಂದರ ಫಲ ಇನ್ನೊಂದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಆಯಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು; ಹಾಗಾದಾಗ ಆ ಕುಟುಂಬ ದಾರಿದೀಪವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾನಂದಂ ಸದನಂ ಸುತಾಶ್ಚ ಸುಧಿಯಃ ಕಾಂತಾ ನ ದುರ್ಭಾಷಿಣೀ /
ಸನ್ಮಿತ್ರಂ ಸುನಧಂ ಸ್ವಯೋಷಿತಿ ರತಿಶ್ಚಾಜ್ಞಾಪರಾಸ್ಸೇವಕಾಃ//
ಆತಿಥ್ಯಂ ಶಿವಪೂಜನಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಪಾನಂ ಗೃಹೇ/
ಸಾಧೋ ಸಂಗಮುಪಾಸತೇ ಹಿ ಸತತಂ ಧನ್ಯೋ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಃ//

ಆನಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲರೂ ಬುದ್ಧಿವಂತರು; ಮನೆಯೊಡತಿ ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಭಾಷಿಣಿಯಲ್ಲ; ಉತ್ತಮ ಗೆಳೆಯರು, ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅರ್ಜಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು; ತನ್ನ ಮಡದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಮರತಿ; ಆಜ್ಞಾದಾರಕರಾದ ಸೇವಕರು; ಪ್ರತಿದಿನ ಭಗವಂತನ ಪೂಜೆ, ಆತಿಥ್ಯ, ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಪಾನ ಸೇವನೆ, ಸದಾಕಾಲ ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸ; -ಇಂತಹ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವು ಧನ್ಯವಾದುದು. ಹೀಗೆ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಧನ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಶ್ರಮವನ್ನಾಗಿ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ ಪೂರ್ವಜರು.
 
ಸಾನಂದಂ ಸದನಂ
ಮನೆಯು ಆನಂದಿಂದಿರಬೇಕು. ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸುವುದು ಇದನ್ನೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಹೀಗೆ ಮನೆಯು ಆನಂದದಿಂದಿರಬೇಕೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ 'ನಾನು' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲು 'ನಾವು' ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲ್ಲಿ ಇತರರ ಗೆಲವು, ಸಂತೋಷ, ತೃಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನನಗೂ ಗೆಲವು, ಸಂತೋಷ, ತೃಪ್ತಿಯಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲದಲ್ಲೂ ಆನಂದವೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ಲೋಕವೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೇನ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯದುಕ್ತಂ ಗ್ರಂಥಕೋಟಿಭಃ/
 ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಕೂಲಾನಿ ಪರೇಷಾಃ ನ ಸಮಾಚರೇತ್//

ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಶಃ ಗ್ರಂಥಗಳು ರಚಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಅದೆಂದರೆ ತನಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದದ್ದನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಇದನ್ನೇ ಬಸವಣ್ಣನವರು

ಕಳಬೇಡ ಕೊಲಬೇಡ
ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ
ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ ಪಡಬೇಡ
ತನ್ನ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಡ
ಇದಿರ ಹಳಿಯಲು ಬೇಡ
ಇದೇ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿ
ಇದೇ ಬಹಿರಂಗಶುದ್ಧಿ

ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. 'ಶುದ್ಧಿ' ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾವೀಗ ನಮ್ಮ ಶರೀರದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ನೈಜವಾದ ಶದ್ಧಿಯೆಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ಭಾವಶುದ್ಧಿ.
 
ಸುತಾಶ್ಚ ಸುಧಿಯಃ
ಮಕ್ಕಳು ಸುಧಿಗಳು. 'ಧೀ ಎಂದರೆ ಬುದ್ಧಿ. ಇಂದು ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಈಶೋಪನಿಷತ್ತು 'ಅವಿದ್ಯೆ' ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ದ್ವೀಪದಂತಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಇದು ಬೇಕೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಋಷಿಗಳು ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ. 'ಅವಿದ್ಯೆ'ಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ 'ವಿದ್ಯೆ' ಯನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. 'ವಿದ್ಯೆ' ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೂ ಒಂದೇ' ಎಂಬ ಏಕಾತ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಶ್ವಮಾನವತೆ. ಹೀಗೆ ಐಕಾತ್ಮ್ಯ ಚಿಂತನೆ ಮೂಡಿದಾಗ, ಮೋಹ, ಶೋಕ, ಅಸೂಯೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಅವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಯಸ್ತದ್ವೇದ ಉಭಯಗ್ಂ ಸಹ /
ಅವಿದ್ಯಯಾ ಮೃತ್ಯುಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ವಿದ್ಯಯಾ ಅಮೃತಮಶ್ನುತೇ //

'ವಿದ್ಯೆ' ಹಾಗೂ 'ಅವಿದ್ಯೆ' ಇವೆರಡನ್ನೂ ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ (ಹಸಿವು, ನೀರದಿಕೆಯೆಂಬ) ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳು ಇಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಸುಧಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಿಜವಾದಂತಹ ಸುಧೀ ಅಥವಾ ಪಂಡಿತನು ಯಾರೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪಂಚತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಸಂದೇಶವಿದೆ. ಪರಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾವ, ಪರರ ವಸ್ತುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಟೆಯೆಂಬ ಭಾವನೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನ ಹೊಂದಿರುವವನೇ ಪಂಡಿತ.

ಮಾತೃವತ್ ಪರದಾಯೇಷು ಪರದ್ರವ್ಯೇಷು ಲೋಷ್ಠವತ್ /
ಆತ್ಮವತ್ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಪಂಡಿತಃ //

ಇಂತಹ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವದ ಬುದ್ಧಿ ಇರುವಂತಹ ಮಕ್ಕಳೇ ಕುಟುಂಬದ ಭೂಷಣ.
 
ಕಾಂತಾ ನ ದುರ್ಭಾಷಿಣೀ
ಪತ್ನಿಯು ಎಂದಿಗೂ ದುರ್ಭಾಷಿಣಿಯಾಗಬಾರದು; ಆಕೆ ಸುಭಾಷಿಣಿಯೇ ಆಗಿರಬೇಕು. (ಹಾಗಾದರೆ ಗಂಡನು ದುರ್ಭಾಷಿಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಕುತರ್ಕ ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಸ್ತುತ). ಗಂಡ-ಮಕ್ಕಳು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ದುರ್ಭಾಷಿಗಳಾದರೂ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಸುಭಾಷಿತ್ವದಿಂದಲೇ ತಿದ್ದುವ ಶಕ್ತಿ ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸತಿಯು ತನ್ನ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ, ಆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅವಳ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಪರಿಹಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಮಕ್ಕಳನ್ನೇ ಧರ್ಮಪ್ರಜಾಸಂತತಿಃ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾಹದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಇದು. ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆದರ್ಶ, ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕು. ಹಿರಿಯರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಕಿರಿಯರು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ, ಮಗುವು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನ ಬೇಕು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದಾಗಲೇ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಸಂತತಿಯ ಶೀಲ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಶುವು ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗ ತಾಯಿಯ ಶಯನ, ಉತ್ಥಾನ, ಆಹಾರಸೇವನೆ, ದೃಶ್ಯ-ಶ್ರವ್ಯಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಉಪಯೋಗ, ಮಾತುಕತೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭಾವವು ಆ ಶಿಶುವಿನ ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಿಂತನೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ: ಅಭಿಮನ್ಯುವು ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದ ಭೇದನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದನು; ಅಷ್ಟಾವಕ್ರನು ತನ್ನ ತಂದೆಯು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಕರಣದ ದೋಷವನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ತಿದ್ದಿದನು; ವೀರಶಿವಾಜಿಯ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿಯು ತಾನು ಗರ್ಭಿಣಿಯಿದ್ದಾಗಲೇ ತನ್ನ ಶಿಶುವು ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಸುಧಿಗಳಾಗಬೇಕು, ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಬೇಕು.
 
ಸನ್ಮಿತ್ರಂ
ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮಿತ್ರರು ಇರಬೇಕು. ಮಿತ್ರನನ್ನು 'ಪ್ರೀತಿರಸಾಯನಂ' ಎಂದು ಹಿತೋಪದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
 
ತನ್ಮಿತ್ರಮಾಪದಿ ಸುಖೇ ಚ ಸಮಕ್ರಿಯಂ ಯತ್
ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲೂ, ಸುಖಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸಮನಾದ ಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಮಿತ್ರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸುಭಾಷಿತವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲನ್ನು ಕಾಯಿಸಲು ಒಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಅಂಶವೆಲ್ಲವೂ ಆವಿಯಾದಾಗ, ಹಾಲು ಉಕ್ಕಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕೂಡಲೇ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ, ಅದು ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸನ್ಮಿತ್ರರ ಸಂಬಂಧ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಂತೂ ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆ, ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಸನ್ಮಿತ್ರರ ಬಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
 
ಸುಧನಂ
ಹಣವು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಆಧಾರ. ಕುಟುಂಬದ ಯಜಮಾನನು ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು. ಆ ಸಂಪಾದನೆಯು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಸುಧನವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಟುಂಬದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಜೀವಮಾನವಿರುವವರೆಗೂ ಹಣದ ಸಂಪಾದನೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವಿತವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿರುವಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ತಾಸುಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ, ಗರಿಷ್ಠ ಏಳು ತಾಸುಗಳನ್ನು ನಿದ್ದೆಗಾಗಿಯೂ ಇನ್ನುಳಿದ ತಾಸುಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ, ಧ್ಯಾನ, ವ್ಯಾಸಂಗ, ಪರೋಪಕಾರ, ಕುಟುಂಬದವರೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನ, ಮಾತುಕತೆ-ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಅರ್ಜಿಸಿದ ಸುಧನದ ವಿನಿಯೋಗವನ್ನೂ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು. ತಾನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣವಾದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಮನಬಂದಂತೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಬಾವಿಸಬಾರದು. ಸಂಸಾರನಿರ್ವಹಣೆ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ, ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನೆ, ಆಪದ್ಧನ, ದಾನ-ಧರ್ಮ ನೀಡುವುದು- ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು ವಿನಿಯೋಗವಾಗಬೇಕು.
 
ಸ್ವಯೋಷಿತಿ ರತಿಃ
ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಮರತಿ; ಉಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ಮಾತೃಸಮಾನರೆಂಬ ಭಾವನೆ. ಇಂತಹ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿದಾಗ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಓಡಾಡಬಹುದು ಸನ್ನಿವೇಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಭಾರತದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, 'ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ನಿರ್ಭಯಳಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಂತಾಗಬೇಕು' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು. ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಗಂಡಸರುಗೂ ಪತ್ನೀವ್ರತವೆಂಬ ಮೌಲ್ಯವಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ ಉರುಳಿದಂತೆ ಸತಿಪತಿಗಳಿಬ್ಬರ ಪ್ರೀತಿಯು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪಕ್ವವಾಗಬೇಕು; ಶರೀರಿಕ ಪ್ರೀತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಭಾವಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರೀಂತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಎರಡು ಮುಖಗಳು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುವಂತಾಗಬೇಕು.
 
ಆಜ್ಞಾಪರಾಃ ಸೇವಕಾಃ
ಮನೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಸೇವಕರು ಬರಬಹುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರು ಮನೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಯಜಮಾನನ ಆಜ್ಞೆ (ಸೂಚನೆ)ಯನ್ನು ಇವರಾರೂ ಮೀರಬಾರದು. ಹಾಗೇನಾದರೂ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿ, ತನಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಆ ಕೆಲಸವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವಿಕನಿಲ್ಲದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಅದರ ಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ನಗರದ ಅನೇಕ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯಿದೆ. ಯಾರೂ ಯಾರ ಆಜ್ಞೆ, ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಪಾಲಿಸದೆ, ಅದೊಂದು ಮೆಸ್ನಂತಾಗಿದೆ! ಅಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ಬಂದರು; ಹೋದರು; ತಿಂದರು; ಮಲಗಿದರು;-ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ.
 
ಆತಿಥ್ಯಮ್ ಶಿವಪೂಜನಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಪಾನಂ ಗೃಹೇ                
ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಶಿವಪೂಜೆಯೆಂಬುದು ಪ್ರತಿದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಘಂಟೆ, ಜಾಗಟೆ, ಶಂಖಗಳ ಧ್ವನಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುವಂತಿರಬೇಕು. ನಮ್ಮನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿರುವ ಪರಾಶಕ್ತಿಗೆ ನಾವು ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ದೇವಿ, ಗಣೇಶ, ಸ್ಕಂದ, ಮಾರಿಯಮ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಏನೇ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಆ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನೇ 'ದೇವಯಜ್ಞ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಮಗೆ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣರಾದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದೇ 'ಪಿತೃಯಜ್ಞ' ಗತಿಸಿದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ನೀರಿನ ತರ್ಪಣ. ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಿನ ತರ್ಪಣ, ವರ್ಷದಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೂ ಮಹಾಲಯ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧದ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಬಂಧುಮಿತ್ರರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು.

ಮಹಾ+ಆಲಯ ಎಂದರೆ ದೊಡ್ಡಮನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನದೂ ದೊಡ್ಡಮನೆಯೇ ಹೌದು. ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ತಂದೆ-ತಾಯಿ, ಅತ್ತೆ-ಮಾವ, ಅಣ್ಣ-ತಮ್ಮ, ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಂಧುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಶ್ರಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ; ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರು, ಊರಿನ ಗಣ್ಯರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಪಾಠ ಕಲಿಸಿದ ಗುರುಗಳು, ಮನೆ ತೋಟ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಸೇವಕ- ಸೇವಕಿಯರು, ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೀರಿಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ನೀಡಿದ ಅಪರಿಚಿತ ಅನಾಮಧೇಯರು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮನೆಯ ಹಸು-ಎತ್ತುಗಳು, ನಾಯಿ, ಬೆಕ್ಕು ಇತ್ಯಾದಿ ಚತುಷ್ಪಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು- ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ವರಿಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಮಹಾ ಆಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದೇ ಮಹಾಲಯ ಶ್ರಾದ್ಧದ ವಿಶೇಷ. ಇಂತಹ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವವರಲ್ಲಿ ಜಾತಿ-ಮತ ಇತ್ಯಾದಿ ಭೇದವಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸದ ಹೊರತು ಗೃಹಸ್ಥನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಅತಿಥಿಯನ್ನು ದೇವರನ್ನಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮನೆಯ ಸ್ನಾನದ ಮನೆಯ ಹಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಬಿಸಿನೀರು ಹಾಗೂ ಆಹಾರವು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದವರೆಗೂ ಸಿದ್ಧವಿರಬೇಕು; ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಯಾರಾದರೂ ಅತಿಥಿಗಳು ಬರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನಪಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧ ಭಾವದಿಂದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ, ಆನಂತರ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮನೆಯ ಹೊರಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಾಯಿ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನೇ 'ಭೂತಯಜ್ಞ'ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಂತೂ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಮೇವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೂ ನೀಡಬೇಕು. ಆನಂತರ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಉಣಬಡಿಸುವುದೇ 'ಮನುಷ್ಯಯಜ್ಞ'.
 
ಸಾಧೋಃ ಸಂಗಮುಪಾಸತೇ ಹಿ ಸತತಂ
ಯಾವಾಗಲೂ ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸವನ್ನೇ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ಪ್ತತಿದಿನ ಓದಬೇಕು. ಇಂತಹ ಗ್ರಂಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸತ್ಸಂಗ, ಪ್ರವಚನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.

ಪಂಚತ್ರದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕವೇ ಹೀಗಿದೆ:

ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿನೋದೇನ ಕಾಲೋ ಗಚ್ಛತಿ ಧಿಮತಾಮ್/
ವ್ಯಸನೇನ ಚ ಮೂಖರ್ಾಣಾಂ ನಿದ್ರಯಾ ಕಲಹೇನ ವಾ//

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಾಟು ಶ್ಲೋಕವೆಂದರೆ,

ಪ್ರಾತಃ ದ್ಯೂತಪ್ರಸಂಗೇನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಸಂಗತಃ/
ಸಾಯಂ ಚೋರಪ್ರಸಂಗೇನ ಕಾಲೋ ಗಚ್ಛತಿ ಧೀಮತಾಮ್//

ಬೆಳಗ್ಗೆ ಜೂಜಾಟದ ಪ್ರಸಂಗ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ (ಅಪಹರಣದ) ಪ್ರಸಂಗ, ಸಂಜೆ ಕಳ್ಳತನದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಕಾಲಯಾಪನವು ಇರುತ್ತದೆ. (ಜೂಜಾಟದ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಉದಾತ್ತ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದ ಮಹಾಭಾರತ, ಸೀತಾದೇವಿಯ ಅಪಹರಣದ ವೃತ್ತಾಂತವುಳ್ಳ ರಾಮಾಯಣ, ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಶ್ರೀಮದ್ಬಾಗವತ- ಈ ಮೂರು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹಾಗೂ ಸಂಜೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸಂದೇಶ.)

ಉತ್ತಮ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ನಮ್ಮ ಮನೋಬುದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇವಿಷ್ಟೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ದಿನಚರಿಯಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸುಖಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿಗಳು ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ. 'ಆನಂದನಿಲಯ'ವೆಂಬುದು ಮನೆಮುಂದಿನ ಫಲಕದಲ್ಲಷ್ಟೇ ರಾರಾಜಿಸದೇ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲೂ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಆದರ್ಶಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟುದಲ್ಲದೆ, ಅದನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿ ತೋರಿಸಿತು ಭಾರತ. ಅದರೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ನ್ಯಾಯಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮತೀಯ ವಾತವರಣವನ್ನು, ಅಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯೆ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಬರಲಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವೆಂಬ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಅಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆಯೆನೋ? - ಎಂಬ ಆತಂಕ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಇಂದು, 'ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದು' ಎಂದು ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನನ್ನು ತಾವೇ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಸುಖಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಹೊರತು, ಆದರ್ಶ ಕುಟುಂಬವೊಂದನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಲು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?- ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಸಕ್ತ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಂತೂ ರೂಢಿಗತ ಔಪದೇಶಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅನುಷ್ಠಾನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಆದರ್ಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲೆವು. ಅದಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತಾಡುವವರೂ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಬೇಕಾದೀತು. ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಆದರ್ಶದ ಉಪದೇಶದಿಂದೇನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಾರದು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಂತೂ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ಕಟುಸತ್ಯ.

ಹಾಗಾಗಿ, ಆದರ್ಶಮಯ ಕುಟುಂಬ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಚರಣೆಯೂ ನಡೆ-ನುಡಿಯೂ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ದಿನನಿತ್ಯದ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೊದಲು ನಾವೊಂದು ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತಂದರೆ, ಅದು ಸಜ್ಜನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾಗೋಣ.
 
ಟಿ.ಎನ್. ಪ್ರಭಾಕರ
 (ಕೃಪೆ: ಉತ್ಥಾನ ಜೂನ್ 2011)
]]><![CDATA[ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ]]>Thu, 07 Jun 2018 04:55:20 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/9224635ಪ್ರಿಯ ಬಂಧುಗಳೇ,
ಹಿರಿಯವರಾದ ಡಾ.ದೊರೆಸ್ವಾಮಿಯವರೇ, ಡಾ. ಪ್ರಭುದೇವ ಅವರೇ, ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಪ್ರೊ. ಭೈರಪ್ಪನವರೇ, ಡಾ.ಬೈರೇಗೌಡರೇ, ಮತ್ತಿತರ ಹಿತವರೆ.
​
ನಾನು ಮಾತನಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ನಾಲ್ಕಾರು ಮಾತು ಆಡಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಈ ಕೃತಿಯು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಓದುತ್ತಾ ಹೋದೆ, ಮುಗಿದ ಮೇಲೆಯೂ ಓದಿದೆ. ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದು, ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಹಾಕಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಾನೇ ಹೌದೇ? ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ಉತ್ತರ 'ಹೌದು' ಎಂದು. ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನೇ? ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಅವರು ತುಂಬಾ ಔದಾರ್ಯದಿಂದ 'ಹೌದು' ಎಂದರು. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ, ಯಾಕೆ? ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ, ಇತರರು ಬರೆದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ ಗುಣ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದ್ದರೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ-ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಮಾಜ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸ್ತವತೆ ಕಂಡಂತೆ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟೂ ಕಾಣಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಗಣ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು ನೋಡುಗರ, ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವವರ, ಮನೋಪರಿಪಾಕವನ್ನು ಅವಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ ಅಂಶಗಳೇ ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ತಿಳಿದವುಗಳೇ. 
ನನ್ನ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು Eernest Hemingway  ಬರೆದ ಮುದುಕ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರ (‘The old man and the sea’) ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋದ ಮುದುಕನು ತಾನು ಹಾಕಿದ ಗಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಮೀನು ಅವನನ್ನು ಸಾಗರದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಮುದುಕನಿಗೆ ಖುಷಿಯೋ ಖುಷಿ ತನಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮೀನು ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು. ಮೀನಿನ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕು ಅವನ ಹಸ್ತಗಳು ರಕ್ತಸಿಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಟ್ಟ ಕೊನೆಗೆ ಸಾಗರದ ದಡಕ್ಕೆ ತೇಲಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಮೀನಿನ ಮನುಷ್ಯ ಕಂಡದ್ದೇನು? ಮೀನಿನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ! ಅದರ ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಡಲನ್ನೋ ಸಾಗರದ ಒಡಲನ್ನೋ ಸೇರಿ ಸೋರಿ ಹೋಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವನಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತದ ಪರಿಣಾಮವೇ. ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಸಾಗರದ ನನ್ನ ಯಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪರಿಣಾಮವೇನೋ ಇದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಘಟ್ಟ. ನನ್ನ ಕೃತಿಗಳ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: 'ಕೆದರಿದ ಕೆಂಡ' 'ಸಾವಿನ ಸೆಳೆಯಲ್ಲಿ' ವಿಷಬಿಂದು' ಆದರೆ, ನನ್ನ ಜೀವನದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾತ್ಮಕತೆಯು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮುದುಕನ ನಿರಾಸೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಮೀನಿನೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಸಾಗರ ಯಾನ ಶುರು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಆಯನದಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವು ಸಾಗರದ ಜೀವ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ದಷ್ಟ ಪುಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಪುನರ್ ಜೀವನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Resuscicative Period). ಆಗಿನ ನನ್ನ ಬರಹಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ: 'ಕಪ್ಪು ಮೋಡದಲ್ಲೊಂದು ಬೆಳ್ಳಿ ರೇಖೆ' 'ಸಮುದಾಯ ಸಂಘಟನೆ' 'ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಘಟನೆ' 'ಗ್ರಾಮೋನ್ನತಿ' ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಮತಿಗಳಾದ ನನ್ನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರು ಗಮನಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಂಶವು ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು ಅವರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಮೇಲೆಯೇ, ಎಂದು ನಾನು ಪ್ರಾಂಜಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದ ನನ್ನ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡು ನನಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾ 'ನಿನ್ನ ಪಯಣ ಹೀಗಿದೆ ನೋಡು' ಎಂದು ತೋರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಇಬ್ಬರು ತರುಣ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

ನನ್ನ ಕುರಿತ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೆಪವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿರುವುದು ನನಗೆ ಒಂದು ರೀತಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಇದರಿಂದಲೂ ನಾನು ಒಂದು ಚರಿತ್ರೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಕೆಲವಾದರೂ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಗತಿ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ನವರಿಗೂ, ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವವರೆಗೂ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೂ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ನಾನು ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ನಾನಾ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಸಹೃದಯರು ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಶುಭಕೋರಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ವಂದನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಇಂದಿನ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ವೃತ್ತೀಯ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವು ಈ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಅಗಾಧವಾಗಿಯೇ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ, ಎಂದರೂ ಸಂದೀತು. ಆದರೆ, ಇದರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಏರುವ ಬದಲು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ; ಭಾರತೀಯತೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ; ಜಾಗತೀಕರಣದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು-ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲಾಗಿದೆ; ಬಾಹ್ಯ ದಾಸ್ಯವು ಆಂತರಿಕವಾಗಿದೆ, ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮರೆಯಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವಷ್ಟೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಕುಲಪತಿಯವರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುವುದರಿಂದ ಒಂದೆರಡು ಅವಶ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅಂಕೆ ಮೀರಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಕಾರ್ಯ ಶಾಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರಿ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ನಿಕಾಯಗಳನ್ನು, ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಚಕ್ಷಣ ದಳಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಇರಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ನಡೆಸಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಕಳಕಳಿಯ ಭಿನ್ನಹ.

ಸಮಾಜಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಾಕಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಸರಕಾರವು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರನ್ನೇ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯ ವೃತ್ತಿಗೆ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಶಿಥಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮಾಜದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಸಾಮರ್ಥವುಳ್ಳ ಈ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕಲ್ಲವೇ? ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಧರ್ಮವು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಎಂಬ ಮಾತು ಇದೆ, ಅಲ್ಲವೇ? ಅಂತೆಯೇ 'ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾವು ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ' ಎಂಬುದು ನನ್ನ ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸ. ಇದು ಅನ್ಯರಂಗಗಳಂತೆಯೇ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಕುಸಿದರೆ ಗತಿಯೇನು! ಹರಕೊಲ್ಲಲ್ ಪರಕಾಯ್ವನೇ ಸಮಾಜಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸವು ಎಲ್ಲ ನಿಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಮುದುಕನಿಗೆ ಮತ್ತೇನು ಆಸೆ ಇದ್ದೀತು.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನನ್ನ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು.
 
ಡಾ.ಎಚ್.ಎಮ್.ಮರುಳಸಿದ್ದಯ್ಯ
]]><![CDATA[ವ್ಯಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ: ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಡಾ. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ]]>Thu, 07 Jun 2018 04:52:51 GMThttps://www.nirutapublications.org/kannada-articles/1461956ಇದು ಬರಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ಇದರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸರಕಾರ. ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಕುರಿತಂತೆ ನಾಡಿನ ಜನಪ್ರಿಯ [ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ತಲೆಬರೆಹ ನೀಡಿದ್ದು ಹೀಗೆ. ಬರಹದ ಕುರಿತು ನೀಡುವ ಚಿಕ್ಕ ಬಾಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೊಂದಿಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಾಲಯವೇ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್, ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರೇ ಪ್ರಧಾನಿ. ಅವರ ಉಯಿಲು ಕೇಳುವ ವೇಗವೇ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟು, ಧರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂವಿಧಾನ, ಭಕ್ತರೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬರೆದ ಕಾನೂನು. ಒಂದು ದೇಶದ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳಿರುತ್ತವೋ ಎಲ್ಲವೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿವೆ. ಸರಕಾರದ ಏನೆಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೋ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಅವೆಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಮಾದರಿ ಸರಕಾರ, ಪ್ರಧಾನಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯಸಚಿವರು ಎಲ್ಲರೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೇ, ಅವರೇ ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು. ಈ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರೇ ಖಾವಂದರು (ಒಡೆಯರು), ಹೀಗೆನ್ನುವುದು ಆತ್ಮೀಯ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸಂಬೋಧನೆ.
ನಾಡಿನ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿನ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರನ್ನು ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಬಣ್ಣಿಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಈ ತೆರನಾಗಿ. ಹಾಗಂತ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟೆ ಎಂದು ಸಂಪಾದಕರು ಅಥವಾ ಬರಹಗಾರ ಹೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.

ತೆರೆದ ಪುಸ್ತಕದಂತಿರುವ ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಸೇವಾ ಕೈಂಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಅಂತಹುದು. ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಕುರಿತು ಹಲವು ಪತ್ರಿಕೆ, ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರಹ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಗಣ್ಯಾತಿಗಣ್ಯರು, ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರದ ಕನಸುಗಾರ ಹಾಗೂ ಸಾಧಕ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಸುಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಸೋಲು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಠಿಣ ಸಾಹಸ ಎಂಬುದು ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಸಾರ್ಥಕ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಮೇರುದೃಶ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರನ್ನು ನುಡಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಬರುವುದು ಸಹಜವೆಂದರೆ ಅದು ಖಂಡಿತ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಾಗಲಾರದು. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಿರುದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾದರೂ ಅದು ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಜನಹಿತ ಹಾಗೂ ದೇವಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪಿ.ಹೆಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ್ದು ಎಂಬ ಅಬೀಪ್ರಾಯಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ' ಬಿರುದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಇದು ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಸಿಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅವರು 'ದೇಶದ ರತ್ನ' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಪರಂಪರಾನುಗತ ದಾನಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಕಾಲೋಚಿತವಾದ ರೂಪ ನೀಡಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ, ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗಿದೆ.

ಚಿನ್ನದ ಚಮಚೆಯನ್ನು ಬಾಯಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿದ ಹುಡುಗ, ಅಂಬೆಗಾಲಿಡುವಾಗಲೇ ಬಿಳಿಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡವರೊಟ್ಟಿಗೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದಂಥ ಹುಡುಗ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಹುಡುಗ, ಅಪ್ಪನ ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳ ಶೋಕಿಯ ಕಂಡ ಹುಡುಗ, ಕಾಲೇಜು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವಾಗಲೇ ತಂದೆ ರತ್ನವರ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಂದ ತನಗೇ ಅಂಥ ಒಂದು ಕಾರು ಉಡುಗೊರೆ ಪಡೆದ ಹುಡುಗ, ಇಪ್ಪತ್ತರ ಹರೆಯದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಹುಡುಗ ಅವರೇ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಎಂದು 'ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿತರಣಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾದ ಮಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ಯಾವುದೋ ಸಿನಿಮಾ ಕಥೆಯ ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಮಸತ್ಯ ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟೇ ಗಮನಾರ್ಹ.

ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಚಮಚೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಚಪ್ಪರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅದರ ಮೇಲಿದ್ದ ತಿನಿಸಿಗೆ ಅವರ ತಾಯಿ ರತ್ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರದ ತುಪ್ಪ ಸವರಿದ್ದರು. ಮಗುವಿಗೆ ತುತ್ತುಣಿಸುವಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಬಡವರ ಬವಣೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನೂ ಉಣಬಡಿಸಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಬಡವರ, ದೀನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಮೂಡಿಸುವ ಹರಿಕಾರನಾಗಿ ಜನರ ಕಣ್ಮಣಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಯ ಯಶೋಗಾಥೆ.
ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಯಿದು: ಕೊಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ನೊಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಮದರ್ ತೆರೆಸಾ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭವದು. ನನಗಿಂತ ನಿಮ್ಮ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರ ದೊಡ್ಡದು. ನಿಮಗೆ ಧನಬಲ, ಜನಬಲ ಇದೆ. ದೀನ ದಲಿತರನ್ನು ಕಂಡು ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಅಂತಃಕರಣ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ. ನಿಮಗೆ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹವಿದೆ. ನಿಮ್ಮಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಲಿ ಎಂದು ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ, ಹೀಗೆಂದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಅಭಿನಂದನೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಹಾತಾಯಿ ತೆರಸಾ ಸ್ಪಂದಿಸಿದರಂತೆ.

ಬದುಕನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗುಟ್ಟು ಎನ್ನುವ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರದ್ದು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆ. ವಿಷಯವೊಂದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ, ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ಅವರ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಚಿಂತನಾದೃಷ್ಟಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆರೋಗ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಯೋಗ, ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹ, ದೇವಾಲಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ, ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಪತ್ರಿಕೆ-ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟನೆ, ಹೀಗೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಮಜಲುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗೆಂದು ಯಾವತ್ತೂ ಎರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಕೆಲಸದಿಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟವರಲ್ಲ. ಅವರು ಕಟ್ಟಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲೆಲ್ಲಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ. ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನ, ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗುಣಪ್ರಧಾನತೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಮೂಲಮಂತ್ರ. ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಾಗಿಯೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪದವೀಧರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲ. ಅವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂಬುದಾಗಿ ನಾಡಿನೆಲ್ಲಡೆ ಮತ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿವೆ.

ಜನಸೇವೆಯೆಂದರೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಣ ಬಳಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಚಿಂತನೆಯ ಧಾಟಿ. ದಾನ ಕೊಡುವಾಗ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೆಯೇ ಖರ್ಚಿನ ಪ್ರತಿ ಪೈಸೆಯೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರಬೇಕು, ಸದ್ಬಳಕೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಳಕಳಿ. ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗ್ರಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಗ್ರಾಮೀಣರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಂದ ಯೋಜನೆಯ ಸಫಲತೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜನಜಾಗೃತಿ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಮನವೊಲಿಕೆಯ ಸರಳ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಇಂದು ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ವ್ಯಸನಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಥ ಸಹಸ್ರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದು ನೆಮ್ಮದಿ ಮೂಡಿದೆ. ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಸನಯುಕ್ತ ನಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನ ಕ್ರಾಂತಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ.
ಭಜನೆ, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮೀಣರಲ್ಲಿ ಸುಖದ ಬದುಕಿನ ಕೀಲಿಕೈ ಕೊಡುವ ಯಶಸ್ಸು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರದ್ದು.

ಭಾರತದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯನ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ ಉತ್ಸಾಹಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಯೋಜನಾ ವಿಧಾನವೊದನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಶೀಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಖ್ಯಾತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾ.ಡಿ.ಎಂ.ನಂಜುಂಡಪ್ಪರವರು ಒಂದೆಡೆ ಹೇಳಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ.

47ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ನಾಡಿಗೆ ವಿದ್ಯಾದಾನಗೈಯ್ಯುತ್ತಿರುವ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ 22ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಜನರಿಗೆ ಸ್ವಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಬಾಳಿಗೆ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಚಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮೂಲಕ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು, ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಶಾಂತಿವನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಯೋಗ, ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರ, ಧರ್ಮೋತ್ಥಾನ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಮೂಲಕ ನಾಡಿನ ಉದ್ದಗಲದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಅಪೂರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ, ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ, ಸರಳವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಹೀಗೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಬೃಹತ್ ಹೊತ್ತಿಗೆಯೇ ಆದೀತು.

1968 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24ರಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಹೊತ್ತ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ ಕೇವಲ 20ರ ವಯಸ್ಸು. ತಂದೆ ಪೂಜ್ಯ ರತ್ನವರ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ತಾಯಿ ಮಾತೃಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ. ಆನನ ನವೆಂಬರ್ 25 1948, ಶ್ರೀ ಸುರೇಂದ್ರಕುಮಾರ್, ಶ್ರೀಹರ್ಷೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ, ಶ್ರೀ ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ ಸಹೋದರರು. ಶ್ರೀಮತಿ ಪದ್ಮಲತಾ ಸಹೋದರಿ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಉಜಿರೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭದ ಶಿಕ್ಷಣ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ. 1972ರಲ್ಲಿ ಮೂಡಬಿದರೆಯ ತಮನಂಗಡಿ ಶ್ರೀರಘುಚಂದ್ರ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಪುತ್ರಿ ಹೇಮಾವತಿಯವರೊಡನೆ ವಿವಾಹ. ಮಗಳು ಶ್ರದ್ಧಾ. ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಪತ್ನಿ ಸಿಕ್ಕಮೇಲೆ ವೀರೇಂದ್ರರ ಕನಸುಗಳ ದಾರಿ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು, ಯಶಸ್ವಿ ಪುರುಷನೋರ್ವನ ಹಿಂದೆ ಮಹಿಳೆ ಎದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾಳೆಂಬುದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮೂಡುವಲ್ಲಿ ಮಡದಿಯ ಪ್ರಾಂಜಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಕಾರ ಗಮನಾರ್ಹ.

ಮಂಜುನಾಥನದು ಕುಳಿತ ಪಟ್ಟವಾದರೆ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳದ್ದು ನಡೆದಾಡುವ ಪಟ್ಟ. ಕೇವಲ ದೇವರನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತವರಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಮಾನವ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಬರಲು ಕಾರಣರಾದರೆಂಬುದೇ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ವಿಶೇಷತೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹರಿಕಾರ ಎಂಬುದು ಇವರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ.

ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದಷ್ಟೂ ಅದು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವಂಥ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಗೌರವಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ ಫಾರ್ ಕಮ್ಯೂನಲ್ ಹಾರ್ಮನಿ'ಯ ಸದಸ್ಯತ್ವ, ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂ ಡೆವಲಪ್‍ಮೆಂಟ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್'ನ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವಗಳೇ ಹೌದು. 2000ದಲ್ಲೇ 'ಪದ್ಮಭೂಷಣ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ, ಅದೇ ವರ್ಷ ವೇಣೂರು ಮಹಾಮಸ್ತಾಭಿಷೇಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಧರ್ಮಭೂಷಣ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗೌರವ ಸೇರಿತು. 1985ರಲ್ಲೇ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದರೆ, 1994ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ 'ಈಟಿವಿ' ನಡೆಸಿದ 'ವಾಟಿಕ ವರ್ಷದ ಕನ್ನಡಿಗ' ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಜನ ಆರಿಸಿದ್ದೂ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರನ್ನೇ.
 
ಅವರ ಕನಸಿನ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಗ್ರಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಲ್ಪನೆಗೆ 'ಫಿಕ್ಕಿ' (ಎಫ್.ಐ.ಸಿ.ಸಿ.ಐ.) ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು 'ಐ.ಎಮ್.ಎ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ದೊರಕಿತು. 'ಚೌಧರಿ ಚರಣ್ಸಿಂಗ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರೇ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ 'ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಗಾಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'ಗೆ 2008ರ 'ಬದಲಾವಣೆಯ ಹರಿಕಾರ'ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಕಿರು ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ), 2009ರಲ್ಲಿ ಕಿರು ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ 'ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ 'ಪಿಂಗಾರ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ದೊರಕಿತು. 2010ರಲ್ಲಿ ಮದ್ಯವರ್ಜನ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ಮದ್ಯಮುಕ್ತ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸಂಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಇವರ ಮಡಿಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. 2010ರಲ್ಲಿ ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ 'ನಾಡೋಜ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2009ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 'ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್' ಪದವಿ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರ ಕೊರಳನ್ನು ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಷಿಯನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್ ಫೆಲೋಷಿಪ್ ಗೌರವ ನೀಡಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 'ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್' ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಲಲಿತ ಕಲಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಡ್ರೀಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‍ಗೂ ಭಾಜನರಾಗಿರುವ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ 2009ರ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿರುವುದು ನಾಡಿಗೇ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಗತಿ.
 
ಭಾಸ್ಕರ ಹೆಗಡೆ
ಉಪನ್ಯಾಸಕರು (ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು), ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗ, ಶ್ರೀಧರ್ಮ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ
]]>